تلسکوپ جیمز وب، قدیمیترین مهمان میانستارهای را با نام دنبالهدار اطلس رونمایی کرد

کوردینر اظهار میدارد: «واقعاً دچار سردرگمی بودیم که قرار است چه چیزی را مشاهد کنیم.» اما به زودی روشن شد که اطلس در مقایسه با دنبالهدارها و سیارکهای آشنا در منظومهی شمسی، «تنها کمی متفاوت نیست بلکه به شدت متمایز است.»
در حین نزدیک شدن به خورشید و قرار گرفتن در معرض گرمای آن، اطلس اقدام به آزادسازی گازهایی چون بخار آب، مونوکسید کربن، دیاکسید کربن و حتی فلزاتی نظیر نیکل و آهن کرده است. اما دو تفاوت شیمیایی بارز که ریشه این انحراف جذاب را نمایان میسازد، به ایزوتوپهای کربن و هیدروژن مرتبط است؛ به عبارت دیگر، اتمهایی که تعداد پروتونهای مشابه ولی تعداد نوترونهای متفاوتی دارند.
اولین نکته این است که نسبت کربن-۱۲ به کربن-۱۳ در اطلس به طور قابل توجهی بیشتر از اجرام موجود در منظومه شمسی است. از آنجا که کربن-۱۳ به مرور زمان و به واسطه انفجارهای ستارهای قوی در جهان افزایش مییابد، وجود کمبود نسبی آن در اطلس بیانگر این است که این دنبالهدار در دورانی بسیار ابتدایی از جهان ایجاد شده است و پیش از آنکه تعداد قابل توجهی از ستارگان امکان انفجار پیدا کنند، تشکیل شده است.
دومین نکته اینکه اطلس مقادیر زیادی «آب نیمهسنگین» دارد؛ این نوع آب شامل هیدروژنهایی است که یکی از نوترونهای اضافی دارند. این نوع آب در محیطهای پرتوزا که در جهان نخستین در اطراف نواحی سرد و متراکم ستارهزایی رایج بودهاند، به سادگی شکل میگیرد.
قبل از تحلیل جدید، محققان با بررسی مسیر حرکت و سرعت اطلس برآورد کرده بودند که سن این دنبالهدار باید به بین ۳ تا ۱۱ میلیارد سال برسد. اکنون با شواهد مستقل جدید، منشاء باستانی آن به طرز تقریباً قطعی تأیید شده است. این جسم از یک منظومه شمسی قدیمیتر و در واقع، قدیمیترین دنبالهداری است که تا به امروز مشاهده شده است.
سوزان فالسنر، اخترفیزیکدان در مرکز ابرکامپیوتر یولیش آلمان که به این پژوهش مرتبط نبوده، میگوید سن بسیار بالا و کهن این دنبالهدار نشان میدهد که مواد اولیه لازم برای شکلگیری سیارات تنها حدود دو میلیارد سال پس از بیگبنگ در دسترس بودهاند. او اشاره میکند که حتی پیشرفتهترین تلسکوپها هم قادر به مشاهده اجرامی به اندازه دنبالهدارها در منظومههای ستارهای باستانی نیستند. به همین دلیل، اجرامی که از محیط میانستارهای به منظومه ما وارد میشوند، تنها شواهد موجود از وجود چنین مرحلهای را ارائه میدهند.
سن بسیار بالای اطلس نشان میدهد که مواد اولیهی ساخت سیارهها تنها حدود دو میلیارد سال پس از بیگبنگ وجود داشته است
علیرغم اینکه تا به امروز تنها سه جرم میانستارهای کشف شدهاند، همین تعداد نیز گواهی بر وجود شمار زیادی از این اجرام در منظومه شمسی است. پژوهشگران بر این باورند که هنگامی که رصدخانهی ورا روبین بررسی گستردهای از آسمان آغاز کند، احتمالاً دست کم ۵۰ جرم میانستارهای یا بیشتر شناسایی خواهند شد. تلسکوپ NASA NEO Surveyor، که انتظار میرود در سال ۲۰۲۷ به فضا پرتاب شود، میتواند دانش ما را در مورد این مهمانها به طور چشمگیری توسعه دهد.
تا آن زمان، بینشهای نوین دربارهی اطلس بهترین تصویر را از ترکیبهای متفاوت منظومههای سیارهای و شرایط شکلگیری آنها در اختیار اخترشناسان قرار میدهد. کوردینر بیان میکند: «ما بر این باوریم که منظومه شمسی خودمان در کهکشان منحصر به فرد است» و همچنان تنها منظومهی سیارهای شناختهشدهای است که قابلیت میزبانی از حیات را دارد. اما با هر جرم میانستارهای، «ما توانایی بهتری در فهم احتمال شکلگیری اجرام سیارهای در نقاط دیگر پیدا میکنیم که میتوانند شرایط لازم برای جاری کردن حیات را داشته باشند.»
این مطالعه در تاریخ ۲۲ ژوئن در مجله نیچر منتشر شد.


