شکل‌گیری بورس ایران: مطالعه اولیه این بلژیکی در تأسیس بازار سرمایه کشور
اقتصاد ایران در سال‌های اخیر به سمت ساختاری منظم حرکت کرده است. نیاز به نهادسازی در عرصه تأمین مالی برای تجار و سیاست‌گذاران به وضوح نمایان گردیده و به همین دلیل نخستین بانک‌های کشور، همچون بانک سپه و بانک ملی، و همچنین نخستین شرکت بیمه ایران، یعنی شرکت سهامی بیمه ایران، در این دوره تأسیس شدند. این امر نشان‌دهنده‌ی احساس نیاز به ایجاد یک بازار سرمایه بود. بررسی اسناد تاریخی حکایت از آن دارد که نخستین اظهار نظر رسمی در مورد ضرورت وجود بورس به تاریخ ۳۰ فروردین ۱۳۱۲ در مذاکرات مجلس شورای ملی ثبت شده است. زین‌العابدین رهنما در نقد برنامه‌ی دولت وقت برای افزایش تعداد کارخانه‌ها تأکید می‌کند که «آقایان می‌دانند که تأسیس شرکت اولین گام، تأسیس بورس است. کشوری که بورس نداشته باشد، شرکت‌های کمی در آنجا رشد و نمو می‌کنند.»
شایان ذکر است که در سال ۱۳۱۱ قانون تجارت و در سال ۱۳۱۴ قانون مدنی در ایران به تصویب رسیدند. این دو قانون روابط بین افراد در قراردادها را ساماندهی کردند و همچنین چارچوب‌های قانونی برای شرکت‌داری را ارائه دادند. از سوی دیگر، بانک ملی زمینه‌ای را برای اقدامات حرفه‌ای فراهم ساخت. در کتاب «تاریخ بازار سرمایه» که توسط علی سعیدی و شهلا کشاورزنژاد تألیف شده، ذکر شده که در سال ۱۳۱۵، به درخواست دولت، یک کارشناس بلژیکی به نام «وان لوترفیلد» مأمور شد تا در خصوص تأسیس بورس در ایران تحقیقاتی انجام دهد. این تحقیقات با همکاری یک کارشناس هلندی انجام شد و پس از دو سال، طرح جامع و دقیقی برای تأسیس بورس در ایران تدوین گردید. این اساسنامه اولیه بورس با مساعدت کارشناسان بانک ملی ایران تهیه شد. اما در حالی که مراحل اولیه تأسیس بورس در حال انجام بود، اصفهانی‌ها نیز به اقدام آمده و به دلیل وجود چند شرکت نساجی در منطقه، فرصتی برای سهامداری برای ساکنان فراهم کردند، اما نتیجه آن‌طور که انتظار می‌رفت پیش نرفت. در نهم شهریور ۱۳۱۸، تمامی پیش‌بینی‌ها به ناکامی انجامید. جنگ جهانی دوم آغاز شد و طرح‌ها به حالت تعلیق درآمدند؛ حتی تأسیس بورس نیز متوقف شد.
در سال ۱۳۳۳، هجده سال پس از شکل‌گیری ایده اولیه تأسیس بورس در ایران، اتاق بازرگانی مسئولیت این مأموریت را بر عهده گرفت. با این حال، این طرح به فراموشی سپرده شد و در سال ۱۳۳۷، رئیس اداره صادرات وزارت بازرگانی دوباره از تأسیس بورس در ایران صحبت کرد و تشکیل و نظارت بر آن را موضوعی مرتبط با دولت دانست.
مشروح این گزارش را این‌جا بخوانید.
۲۲۳۲۲۳
