دلار به ۱۰ هزار تومان کاهشی افت کرد/ آیا هیجان بازار ارز فروکش کرده است

طبق گزارش پایگاه خبری خبرآنلاین، آمارها نشان‌دهنده آن است که نرخ دلار آزاد در تاریخ دهم مهرماه به بالاترین نقطه خود، یعنی حدود ۱۱۷ هزار تومان، رسیده بود و تا تاریخ بیست‌وششم مهرماه به تقریباً ۱۰۶ هزار و ۶۰۰ تومان کاهش یافته است؛ در نتیجه، در فاصله کمتر از دو هفته، نرخ دلار حدود ۱۰ هزار و ۴۰۰ تومان معادل ۹ درصد تنزل یافته است.

به نوشته همشهری، همزمان با کاهش نرخ دلار، سایر ارزها نیز به سوی نزول قدم گذاشتند. یورو که ۹ درصد کاهش یافته به ۱۲۴ هزار و ۲۵۰ تومان و درهم امارات نیز با همین درصد افت به ۲۹ هزار و ۳۰ تومان رسید. همچنین، در بازار طلا و سکه، سکه امامی از ۱۱۷ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان به ۱۱۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان کاهش یافت و ربع‌سکه که در اوج خود به ۳۵ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان دست یافته بود، با افت تقریبی ۹ درصد به حدود ۳۲ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان معامله شد. طلای ۱۸ عیار هم در همین دوره تقریباً ۲ درصد کاهش یافته و به سطح ۱۰ میلیون و ۷۲۳ هزار تومان رسید.

نکته جالب این است که در همین زمان، قیمت جهانی طلا با رشد ۱۰.۷ درصدی روبه‌رو بوده است؛ به‌طوری‌که بها هر اونس از ۳۸۳۸ دلار به ۴۲۵۲ دلار افزایش یافت. علی‌رغم این افزایش در بازار جهانی، کاهش قیمت ارز در داخل کشور باعث شد تا بازار طلا و سکه در تهران برخلاف روند جهانی حرکت کند.

از هیجان سیاسی تا تعدیل انتظارات تورمی

پس از فعال‌شدن مکانیسم ماشه در تاریخ ۲۰ شهریورماه و بازتاب گسترده آن در رسانه‌های داخلی و بین‌المللی، به طور طبیعی موجی از انتظارات تورمی در بازار ایران شکل گرفت. معامله‌گران بازار که در گذشته شاهد جهش‌های شدید ارزی بودند، در روزهای ابتدایی با افزایش تقاضای سفته‌بازی و خرید احتیاطی به رشد سریع نرخ دلار کمک کردند.

در نتیجه، در کمتر از سه هفته بازار شاهد جهش بیش از ۱۵ درصدی در نرخ ارز بود و قیمت دلار در برخی معاملات لحظه‌ای به مرز ۱۱۸ هزار تومان هم رسید.

اما روند صعودی به زودی متوقف شد. از دهم مهرماه، با افزایش عرضه ارز توسط صرافی‌ها، کنترل نرخ حواله درهم و کاهش تقاضای روانی، مسیر بازار دچار تغییر شد. گزارش‌های میدانی از میدان فردوسی و بازار متشکل ارزی نشان می‌دهد که در روزهای اخیر بانک مرکزی با استفاده از حواله درهم و تزریق هدفمند اسکناس به بازار آزاد، به شکل مؤثری سطح عرضه را افزایش داده است.

کاهش نرخ حواله درهم به زیر ۳۰ هزار تومان یکی از نشانه‌های واضح این مداخله است؛ موضوعی که به سرعت بر نرخ تبدیل دلار تأثیر گذاشت و باعث شد تا قیمت نقدی به زیر ۱۰۷ هزار تومان برگردد.

به اعتقاد کارشناسان، نزول بیش از ۱۰ هزار تومانی دلار در دو هفته اخیر به دلیل همزمانی سه عامل شامل افزایش عرضه ارزی و کنترل بانک مرکزی، کاهش هیجان و انتظارات تورمی و افزایش ظرفیت‌های تجارت غیردلاری ایران بوده است.

تله روانی مهم‌تر از تله تحریمی

تحلیل‌گران روند بازار در هفته‌های اخیر نشان می‌دهند که تأثیر مکانیسم ماشه بر اقتصاد ایران بیشتر نمادین و روانی بوده تا واقعی. پس از جهش اولیه نرخ‌ها، بازار به تدریج به تعادل نزدیک شد و قیمت ارز حدود ۹ درصد از اوج خود فاصله گرفت.

همزمان در بازار طلا و سکه با کاهش انتظارات تورمی، حباب قیمتی سکه امامی از حدود ۵ درصد به زیر ۳ درصد کاهش یافته است که نشان‌دهنده بازگشت تدریجی منطق عرضه و تقاضا به بازار است.

با توجه به اطلاعات موجود، به نظر می‌رسد سه عامل می‌توانند ثبات نسبی را تا پایان سال حفظ کنند که از میان آنها، افزایش صادرات و ثبت تراز تجاری مثبت و ورود پایدار ارز ناشی از صادرات مهمترین است.

علاوه بر این، ذخایر ارزی و طلای مطمئن بانک مرکزی که امکان مداخله در شرایط اضطراری را فراهم می‌کند و تداوم همکاری با شرکای کلیدی اقتصادی در شرق و مسیرهای تجارت غیردلاری نیز تأثیرات بالقوه‌ای بر بازار ارز دارند.

با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند نوسانات سیاسی در منطقه یا تغییرات در سیاست پولی آمریکا ممکن است دوباره اثرات روانی جدیدی به‌وجود آورد.

به گفته فعالان بازار، تثبیت دلار در محدوده ۱۰۷ تا ۱۰۸ هزار تومان می‌تواند به ایجاد یک سطح حمایتی جدید برای بازار کمک کند و در صورت سقوط به زیر این سطح، احتمالا وارد مرحله رکود موقت خواهد شد.

در نهایت، تجربه مهرماه ۱۴۰۴ نشان داد که اقتصاد ایران، برخلاف سال‌های گذشته، توانسته است از یک شوک سیاسی عبور کند.

کارشناسان اقتصادی بر این باورند که تحریم‌های اصلی اقتصادی و بانکی علیه ایران، سال‌هاست از طریق تحریم‌های ثانویه آمریکا اجرا می‌شوند و مکانیسم ماشه عملاً ابزاری جدید در حوزه اقتصادی به شمار نمی‌آید.

وحید حاجی‌حتم‌لو، کارشناس حوزه اقتصاد سیاسی، در این خصوص می‌گوید: امروز آنچه که نیاز به کنترل دارد، تله تحریمی نیست، بلکه تله روانی است. او می‌افزاید جامعه و فعالان اقتصادی ایران به دلیل تجربه طولانی بی‌ثباتی و تورم، نسبت به اخبار منفی عکس‌العمل بیش از حد نشان می‌دهند و در خطر شکل‌گیری انتظارات خودتقویت‌شونده قرار دارند.

۲۲۳۲۲۵