هواپیمایی که پس از گذشت ۱۲ سال هنوز ردیابی نشده است
چند دقیقه‌ای از نیمه‌شب گذشته بود که پرواز MH370 متعلق به ایرلاین مالزی، به وقت مقرر، فرودگاه بین‌المللی کوالالامپور را به سمت پکن ترک کرد. این هواپیمای بویینگ ۷۷۷ با ۲۳۹ سرنشین در دل آسمان شب در حال پرواز بود؛ سفر عادی که انتظار می‌رفت تقریباً شش ساعت به طول انجامد. لیکن کمتر از یک ساعت پس از برخاستن، این هواپیما به طور ناگهانی از صفحه رادار محو شد و این آغاز یکی از بزرگترین معماهای تاریخ هوانوردی بود.
بیش از دوازده سال از آن شب سرنوشت‌ساز می‌گذرد. تکه‌های کوچک و بزرگی از هواپیما در فاصله‌های دور از مسیر مورد نظر پیدا شده‌اند، اطلاعات ماهواره‌ای محدودهٔ احتمالی سقوط را مشخص‌تر کرده و چندین جست‌وجوی عمیق در اقیانوس انجام شده است؛ اگرچه لاشه اصلی هواپیما و جعبه‌های سیاه آن هنوز به دست نیامده‌اند.
علت ناپدید شدن MH370 هنوز هم تاریک و مبهم باقی مانده است. حتی با وجود پیشرفت‌های فناوری، پرسش اینکه دقیقاً چه بر سر ۲۳۹ سرنشین این پرواز آمده، هنوز در عمق اقیانوس هند پنهان مانده است.
شبی که پرواز ناپدید شد
پرواز MH370 در ساعت ۰۰:۴۲ بامداد ۸ مارس ۲۰۱۴ (۱۷ اسفند ۱۳۹۲) به وقت محلی مالزی از فرودگاه بین‌المللی کوالالامپور به آسمان برخاست. در این پرواز ۲۲۷ مسافر و ۱۲ خدمه حضور داشتند که اکثریت مسافران از کشور چین بودند. سفر به مقصد پکن آغاز شد و در ابتدا هیچ علامت زودهنگامی از وقوع یک بحران مشاهده نمی‌شد.
حدود ۴۰ دقیقه پس از بلند شدن، ارتباط رادیویی معمولی هواپیما با کنترل ترافیک هوایی مالزی به طور ناگهانی قطع شد. آخرین پیام صوتی که از کابین خلبان شنیده شد، عبارتی ساده و بی‌خطر بود: «شب بخیر، مالزی ۳۷۰.» به زودی پس از آن، فرستنده پاسخ‌گوی راداری هواپیما نیز دچار اختلال شد و کنترل‌کنندگان دیگر هیچ اطلاعاتی از موقعیت آن دریافت نکردند.
چطور ممکن است که یک هواپیمای مسافربری بزرگ، بدون آنکه پیامی اضطراری ارسال کند و بدون درک علت ناپدید شدن، از مسیر خود منحرف شده و گم شود؟
اما هواپیما در آن لحظه سقوط نکرده بود. داده‌های راداری نظامی نشان می‌دادند که مسیر آن تغییر یافته و به‌جای ادامه پرواز به سمت شمال‌شرق، به سمت غرب بازگشته است. این پرواز از فراز شبه‌جزیره مالزی عبور کرده و به سوی دریای آندامان حرکت کرد و سپس از محدوده پوشش راداری قابل اعتماد خارج شد.
در آن دقایق، خانواده‌های مسافران هنوز امیدوار بودند که هواپیما در مکانی فرود آمده یا به دلیلی فنی ارتباطش از بین رفته باشد. جست‌وجوی اولیه در دریای چین جنوبی آغاز شد؛ اما به تدریج مشخص شد که هواپیما احتمالاً در مسیری کاملاً متفاوت در حال پرواز بوده است. پرسش قابل توجه این بود: چگونه یک هواپیمای مسافربری بزرگ، بدون اطلاع دادن از وضعیت اضطراری و بدون شناسایی دلایل، از مسیر خود منحرف شده و ناپدید گردیده است؟
سیگنال‌هایی از آسمان و تکه‌هایی از اقیانوس
زمانی که رادارها دیگر نتوانستند اطلاعاتی از MH370 ارائه دهند، سیگنال‌های ماهواره‌ای به منبع اصلی بررسی‌های تحقیقاتی تبدیل شدند. دستگاه‌های ارتباطی هواپیما به صورت خودکار با ماهواره‌ای از شرکت اینمارست در حال ارسال سیگنال بودند؛ ارتباطاتی که به خاطر عدم نمایش موقعیت دقیق، به جز تخمین فاصله آن از ماهواره فایده‌ای نداشتند.
تحلیل زمان و ویژگی این سیگنال‌ها نشان می‌دهد که هواپیما ساعت‌ها بعد از ناپدید شدن از رادار به پرواز خود ادامه داده است. آخرین تبادل اطلاعات در ساعت ۰۸:۱۹ صبح به وقت مالزی مشاهده شد. محققان با ترکیب این اطلاعات و داده‌های دیگر به نتیجه‌گیری رسیدند که محتمل‌ترین مناطق سقوط، در سمت جنوب اقیانوس هند قرار دارد؛ منطقه‌ای دورافتاده با عمق بسیار زیاد و شرایط جوی دشوار. با این حال، این داده‌ها نتوانستند محل دقیق سقوط را مشخص کنند.
محتمل‌ترین منطقه سقوط در جنوب اقیانوس هند گزارش شده است
جست‌وجو در این ناحیه به یکی از بزرگترین عملیات جست‌وجوی زیرآبی تاریخ بدل شد. کشور‌های استرالیا، مالزی و چین در عملیات اولیه مشارکت کردند و گروه‌ها بخش‌های وسیعی از بستر دریا را بررسی نمودند؛ اما لاشه اصلی یافت نشد. وسعت منطقه، ناهمواری کف اقیانوس و دشواری در نقشه‌برداری از عمق‌های چند هزار متری، پیدا کردن هواپیما را به یک مأموریت بسیار دشوار بدل کرده بود.
سرنخ فیزیکی مهم نخست در اوایل سال ۲۰۱۵ به دست آمد، زمانی که قطعه‌ای از بال هواپیما در جزیره رئونیون، در غرب اقیانوس هند پیدا شد. بررسی‌ها نشان داد که این قطعه، فلپرون بال راست MH370 بوده است. در سال‌های بعدی، تکه‌های مختلفی از بدنه، بال و اجزای دیگر هواپیما در سواحل شرق آفریقا و جزایر اقیانوس هند پیدا شدند. کارشناسان تعدادی از آن‌ها را با اطمینان بالا یا قطعی به MH370 مرتبط دانستند.
این قطعات نشان می‌دادند که احتمالاً هواپیما در جنوب اقیانوس هند سقوط کرده است؛ اما پاسخ به سوالات اصلی را ارائه نمی‌کردند: چه کسی یا چه چیزی دلیل تغییر مسیر هواپیما شد؟ چرا ارتباط آن قطع شد؟ و در ساعات پایانی پرواز چه اتفاقاتی در کابین رخ داد؟
گزارش نهایی تحقیقات ایمنی مالزی که در سال ۲۰۱۸ منتشر شد، نتوانست علت دقیق ناپدید شدن هواپیما را مشخص کند. تحقیقات نشان دادند که تغییر مسیر هواپیما ممکن است زیر کنترل دستی یک فرد صورت گرفته باشد؛ اما شواهد کافی برای تشخیص اینکه چه کسی مسئول این عمل بوده یا چه دلایلی پشت آن قرار دارد، آماده نبود.
این گزارش همچنین نتوانست سناریوهای مختلف را به نتیجه‌گیری قطعی برساند. ازاین‌رو، نظریه‌هایی نظیر نقص فنی، از دست رفتن هوشیاری سرنشینان یا دخالت عمدی همچنان در حد فرضیه باقی مانده و هیچ‌کدام به طور قطعی تأیید نشده‌اند.
ادامه جست‌وجو پس از ۱۲ سال
در سال ۲۰۱۸، شرکت اقیانوس‌پیمایی و رباتیک زیرآبی اوشن اینفینیتی اقدام به جست‌وجوی یک ناحیه وسیع از اقیانوس هند کرد؛ اما موفق به شناسایی لاشه اصلی نشد. این شرکت در سال ۲۰۲۵ با توافق دولت مالزی، مجدداً عملیات خود را آغاز کرد. این قرارداد جدید به جست‌وجویی در محدوده‌ای به وسعت حدود ۱۵ هزار کیلومتر مربع اختصاص داده شده بود؛ ناحیه‌ای که کارشناسان آن را یکی از محتمل‌ترین مکان‌های یافتن هواپیما تشخیص داده‌اند.
این عملیات در دو مرحله انجام شد و در مجموع ۲۸ روز جست‌وجوی میدانی را شامل می‌شد. به گفته وزارت حمل‌ونقل مالزی در سال ۲۰۲۶، حدود ۷۵۷۱ کیلومتر مربع از بستر دریا تحت بررسی قرار گرفت؛ اما هیچ یافته‌ای وجود نداشت که محلی برای لاشه هواپیما تأیید کند. همچنین، شرایط نامساعد دریا و آب و هوای نامناسب بارها منجر به اختلال در عملیات شد.
دولت مالزی امسال توافق با شرکت اوشن اینفینیتی را برای یک سال دیگر تا میانه سال ۲۰۲۷ تمدید کرد. بر اساس این موافقتنامه، این شرکت تنها در صورتی که موفق به یافتن لاشه اصلی شود، مستحق دریافت مبلغ قرارداد خواهد بود؛ طرز کاری که به «عدم کشف، عدم پرداخت» شناخته می‌شود.
با وجود گذشت بیش از ۱۲ سال، هنوز پاسخ روشنی درباره اتفاقاتی که در ساعات پایانی پرواز MH370 رخ داد، وجود ندارد. اطلاعات ماهواره‌ای، قطعات پیدا شده و تحقیقات وسیع، محدودهٔ احتمالی سقوط را مشخص‌تر کرده‌اند، اما هنوز پاسخی نهایی برای سوالات بی‌پاسخ مانده است. ممکن است ربات‌های زیرآبی به زودی لاشه هواپیما را در تاریکی اعماق اقیانوس کشف کنند و جعبه‌های سیاه، پرده از بخشی از حقایق بردارند؛ تا زمان حدوث این واقعه، MH370 نه تنها یک معمای هوانوردی، بلکه جراحتی عمیق برای خانواده‌های ۲۳۹ سرنشین آن خواهد بود.
