یافتههای یک تحقیق گسترده: مصرف کامل آنتیبیوتیکها همواره ضروری نیست
در طول چندین دهه، یکی از پیامهای ثابت در خصوص مصرف آنتیبیوتیکها این بوده است: «دوره مصرف را تا انتها ادامه دهید، حتی اگر علائم بهبود یافته باشند.» این پیشنهاد بهطور عمده حاصل از نگرانی درباره امکان باقی ماندن برخی باکتریها در سیستم بدن و ایجاد شرایطی برای مقاومت دارویی بوده است. اما اکنون شواهد جدید نشان میدهد که این قاعده برای تمامی بیماران و عفونتها یکسان نیست.
تحقیقات اخیر نشان میدهند که در درمان برخی عفونتهای باکتریایی رایج، دورههای کوتاهتر میتوانند به اندازه دورههای طولانیتر مؤثر باشند. با این وجود، اعتقاد قدیمی «هرچه بیشتر، بهتر» همچنان در ذهن بسیاری از بیماران باقی مانده است.
دورههای کوتاهتر آنتیبیوتیک برای بسیاری از عفونتهای باکتریایی شایع نه تنها مؤثر بلکه ایمن بودهاند.
آلیستر تورپ، یکی از محققان حوزه سلامت عمومی در دانشگاه یوتا، میگوید که در گذشته، سازمانهای بهداشت و پزشکان بهطور قاطع از بیماران میخواستند که همیشه دوره درمان تجویز شده را کامل کنند. به گفته او، شواهد جدید نشان میدهند که چنین رویکردی همیشه مناسب نیست و در بسیاری از موارد، درمانهای کوتاهتر میتوانند به همان اندازه ایمن و مؤثر واقع شوند.
در چندین دهه اخیر، بیش از ۱۲۰ آزمایش کنترلشده تصادفی مدت زمان مناسب مصرف آنتیبیوتیکها را در عفونتهای مختلف مورد بررسی قرار دادهاند. یافتههای بسیاری از این پژوهشها نشان میدهند که برای برخی عفونتهای شایع، مصرف دورههای کوتاهتر هیچ تفاوت معناداری از لحاظ اثر بخشی نسبت به دورههای طولانیتر ندارد و همچنین میتواند میزان تماس غیرضروری بدن با آنتیبیوتیک را کاهش دهد.
این موضوع دارای اهمیت ویژهای است، زیرا مصرف بیش از حد آنتیبیوتیک یکی از علل اصلی ظهور مقاومت دارویی به شمار میآید. باکتریهای مقاوم به دارو موجب بیش از یک میلیون مرگ در سرتاسر جهان در سال میشوند.
از سوی دیگر، شواهد کافی موجود نیست که نشان دهد تکمیل یک دوره طولانی آنتیبیوتیک در تمامی شرایط موجب افزایش مقاومت میشود. نگرانی معکوس نیز مطرح است: ادامه مصرف دارو پس از آنکه دیگر هیچ کارایی برای بیمار ندارد، ممکن است تعداد بیشتری از باکتریها را در معرض آنتیبیوتیک قرار داده و در نتیجه فشار انتخابی برای بروز باکتریهای مقاوم را افزایش دهد. بهعنوان مثال، در برخی انواع عفونت ذاتالریه، پژوهشها نشان دادهاند که دورههای کوتاهتر درمان میتوانند نتایجی مشابه درمان طولانیتر بدون افزایش ریسک عود عفونت داشته باشند.
طبق گزارش ساینسآلرت، محققان به منظور بررسی نگرش عمومی، از ۱٬۴۷۵ نفراز ساکنان ایالات متحده پرسیدند که برای درمان یک عفونت باکتریایی تنفسی مانند ذاتالریه، ترجیح میدهند دورهای کوتاه ۳ تا ۵ روزه را انتخاب کنند یا دورهای ۷ روزه یا طولانیتر. از این میان، ۸۹۲ نفر گزینه طولانیتر را انتخاب کردند. پژوهشگران بر این باورند که این ترجیح احتمالاً ناشی از توصیههای مداوم به بیماران در طول سالهای گذشته مبنی بر اینکه باید مصرف آنتیبیوتیکها تا انتها ادامه یابد، بوده است. همچنین تصوری عمومی وجود دارد که دورههای طولانیتر درمان لزوماً قویتر یا اثرگذارتر هستند.
تنها ۱۷٫۵ درصد از افراد قبلاً از این نکته آگاه بودند که ممکن است در شرایط خاص، مصرف دارو را میتوان پس از بهبودی علائم متوقف کرد، در حالی که ۵۸٫۴ درصد اذعان داشتند که در صورت توصیه پزشک در این رابطه راحتتر خواهند بود. بیش از ۹۰ درصد نیز به نظر پزشک درباره مدت زمان درمان اعتماد دارند.
با وجود حمایتهای علمی از دورههای کوتاهتر، بیماران هرگز نباید بهصورة خودسرانه مصرف آنتیبیوتیک را قطع نمایند.
نتایج این تحقیق به این معنی نیست که بیماران باید بلافاصله پس از بهبود، مصرف آنتیبیوتیک را بهطور خودسرانه متوقف کنند. مدت زمان مناسب درمان به نوع عفونت، شدت آن، نوع دارو، وضعیت سلامتی بیمار و عوامل متعدد دیگر مرتبط است.
برخی عفونتها، مانند سل و بعضی عفونتهای خطرناک ناشی از استافیلوکوک، همچنان به دورههای درمان طولانی نیاز دارند و قطع زودهنگام دارو در این موارد میتواند خطرناک باشد.
تورپ تصریح مینماید که تصمیمگیری در خصوص زمان قطع مصرف آنتیبیوتیک باید با نظر پزشک انجام شود. بهعبارت دیگر، پیام شواهد جدید این نیست که «باید دوره آنتیبیوتیک را ناتمام بگذارید»، بلکه این است که مدت زمان درمان نباید بهصورت یکسان و ثابت برای همه بیماران اعمال شود. در مواردی که شواهد پیشنهاد میکنند که درمان کوتاهتر مؤثر است، اضافه کردن چند روز دیگر به مصرف آنتیبیوتیک بهطور حتم فایدهای برای بیمار ندارد.
این پژوهش در مجله Open Forum Infectious Diseases منتشر شده است.
