اقتصاد ایران در مواجهه با جنگ و تحریم، قدرت بیشتری پیدا کرده است

با استناد به گزارش خبرگزاری مهر و به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی دولت، عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، در برنامه خبری ویژه برگزار شده در شامگاه چهارشنبه، ضمن توضیح در مورد اقدام‌های صورت گرفته به منظور تقویت تاب‌آوری اقتصاد ایران در برابر تحریم‌ها و وضعیت جنگی، عملکرد بانک مرکزی در مدیریت شرایط کنونی را مثبت ارزیابی کرد و ابراز داشت: علی‌رغم وجود محدودیت‌های فراوان در درآمدهای ارزی و فشارهای ناشی از تحریم و جنگ، اقدام‌های لازم برای تأمین نیازهای اساسی کشور در دست انجام است.

ضرورت عملیاتی شدن همکاری‌های مالی بریکس

همتی در ادامه با ذکر حضور خود در اجلاس بریکس، اهمیت این گروه متشکل از کشورهایی چون هند، روسیه، چین، برزیل و آفریقای جنوبی را برای ایران خاطرنشان کرد و گفت: این کشورها از شرکای استراتژیک تجاری و سیاسی برای ایران محسوب می‌شوند.

وی افزود: اگر نظرات و ایده‌های مطرح‌شده در بریکس به مرحله عمل برسد، می‌تواند تأثیرات مثبتی برای کشورهای عضو به همراه داشته باشد. به همین خاطر در این نشست تأکیدم بر لزوم گذر از مرحله ایده‌پردازی به سمت عملیاتی‌سازی این پیشنهادات بود.

رئیس کل بانک مرکزی همچنین تشریح کرد: یکی از موضوعاتی که در اجلاس مطرح کردم، ضرورت ایجاد یک «کریدور مالی» میان اعضای بریکس است؛ مشابه کریدورهای موجود در حوزه حمل‌ونقل و ژئوپلیتیک، می‌توان سازوکاری مالی طراحی کرد که به کشورها اجازه دهد از دارایی‌ها و ابزارهای مالی خود برای مبادلات استفاده کنند و وابستگی به ارز کشورهای خارج از این مجموعه را کاهش دهند.

همتی این طرح را قابل پیاده‌سازی دانسته و اظهار داشت: تشکیل این سازوکار می‌تواند به ارتقاء تبادلات تجاری و تقویت اقتصاد کشورهای عضو بریکس کمک کند.

همچنین وی از دیدارهایی که با رؤسای بانک‌های مرکزی هند، روسیه و چین در حاشیه اجلاس انجام داده، خبر داد و بیان کرد: مذاکرات صورت‌گرفته مثبت بود و توافقات مناسبی شکل گرفت. در حال حاضر پیگیر توافق‌های دوجانبه و سه‌جانبه میان اعضای بریکس هستیم تا همکاری‌های بانکی، مالی و تجاری گسترش یابد.

عراق برای تسویه مطالبات ایران همکاری خواهد کرد

همتی در خصوص سفر اخیر خود به عراق نیز ابراز داشت: روابط سیاسی و اقتصادی میان ایران و عراق رو به پیشرفت است و پیش از آغاز جنگ، صادرات ما به این کشور حدود 12 میلیارد دلار بود که چهار میلیارد دلار آن صادراتی دولتی مانند گاز و برق و هشت میلیارد دلار دیگر مربوط به بخش خصوصی بوده است.

وی همچنین یکی از چالش‌های صادرکنندگان ایرانی را عدم هماهنگی تعرفه‌ها و نرخ ارز در عراق معرفی کرده و گفت: این مسائل به کاهش قدرت رقابت صادرکنندگان ایرانی منجر شده است و در حال حاضر مذاکراتی با وزیران دارایی و تجارت عراق در زمینه پیدا کردن راهکارهای مؤثر در حال انجام است.

در ارتباط با مطالبات ایران از عراق، همتی اظهار داشت: دولت عراق قول داده است که به مسئله مطالبات ایران رسیدگی کرده و اقداماتی اتخاذ کند. البته باید در نظر داشت که عراق هم با مشکلاتی مواجه است که بسته بودن تنگه هرمز و کندی پرداخت حقوق کارکنان از درآمدهای نفتی در چند ماه اخیر از جمله این مسائل است.

همتی به موضوع منابع ایران در بانک‌های عراقی نیز اشاره کرد و گفت: مذاکراتی درخصوص تسهیل انتقال و بهره‌برداری از این منابع انجام شده و امیدواریم شرایط بهبود یابد.

وی افزوده است: در دیدار با نخست‌وزیر عراق، مسأله استفاده از منابع بانک تجارت عراق (TBI) به‌عنوان ضمانت‌نامه برای پیمانکاران ایرانی فعال در این کشور مورد بحث قرار گرفت که نخست‌وزیر عراق با این موضوع موافقت و دستور مساعد صادر کرد.

تفاهم اسلام‌آباد از جنبه اقتصادی سودمند است

در ادامه، رئیس کل بانک مرکزی درباره وضعیت منابع ارزی کشور و اعداد و ارقام منتشر شده در فضای مجازی ابراز کرد: نمی‌توانیم بر اساس شایعات و تصورات به قضاوت بپردازیم. موضوع تفاهم اسلام‌آباد و آزادسازی منابع نیز یک بحث مستقل به شمار می‌رود و منابعی که قرار بود در نتیجه این تفاهم آزاد شوند هنوز این کار انجام نشده است.

همتی با تأکید بر اینکه این تفاهم‌نامه به لحاظ اقتصادی به نفع کشور بوده، افزود: برای به نتیجه رسیدن این توافق تلاش بسیاری صورت گرفت و می‌توانست مبنای خوبی برای تقویت همکاری‌ها باشد، اما به دلایلی در حال حاضر این روند متوقف شده است. امیدواریم با احیای این برنامه، مذاکرات با محوریت منافع ملی ادامه یابد.

وی تصریح کرد: دولت و شورای عالی امنیت ملی بر این موضوع تأکید دارند که هرگونه اقدام در این راستا باید با حفظ منافع ملی و تأیید رهبری صورت گیرد. آزادسازی منابع ایران نیز یکی از بندهای این تفاهم‌نامه بوده است.

رئیس کل بانک مرکزی در مورد مذاکرات صورت‌گرفته در قطر توضیح داده و گفت: در آنجا توافقاتی برای فراهم آوردن امکان استفاده از 12 میلیارد دلار از منابع ایران شکل گرفته است که شامل شش میلیارد دلار موجود در قطر و شش میلیارد دلار دیگر از منابع نگهداری‌شده در دیگر نقاط می‌شود.

همتی اضافه کرد: قرار بر این بود که قطر در مقابل این منابع، خط اعتباری به ایران تخصیص دهد تا شرایط استفاده از منابع پیش از انتقال و آزادسازی کامل آنها ممکن شود. پس از اجرای نهایی توافق نیز امکان برداشت از منابع اصلی پیش‌بینی شده بود.

وی عنوان کرد: تفاهم‌های بانکی در این زمینه به امضا رسیده و دو یادداشت تفاهم و قرارداد مهم نیز منعقد شده است، اما تا کنون اقدامات عملی قابل توجهی در این زمینه انجام نشده است.

دولت در شرایط سخت، کشور را به خوبی مدیریت کرده است

همتی در صحبت‌های خود ضمن اشاره به محدودیت‌های صادرات نفت گفت: واقعیت کاهش صادرات نفت را نمی‌توان انکار کرد و در گفتگو با مقامات عراقی و قطری روشن است که درآمدهای نفتی آن‌ها نیز تحت تأثیر قرار گرفته است. ایران نیز به همین وضعیت دچار است، با این حال دولت و بانک مرکزی از پیش برای رویارویی با این وضعیت برنامه‌ریزی کرده بودند.

وی تفاوت ایران با برخی کشورهای همسایه را در دسترسی به ذخایر ارزی عنوان کرد و افزود: کشورهای ایران مانند عراق و قطر به ذخایر بانک‌های مرکزی خود دسترسی دارند، اما بخشی از ذخایر ارزی ایران به دلیل تحریم‌های آمریکا در دسترس نیست و به همین دلیل نمی‌توان به طور مستقیم از آن‌ها بهره برد.

رئیس کل بانک مرکزی با استناد به تجربه اقتصاد کشور در سال‌های 1397 تا 1399 گفت: آن دوره هم شرایط سختی داشت، اما شرایط کنونی نسبت به آن زمان حادتر است. با این وجود، به عقیده من، دولت در حال حاضر توانسته کشور را به نحو مؤثری مدیریت کند.

همتی تصریح کرد: درآمدهای نفتی، مالیاتی، بیمه‌ای و سایر منابع دولت همگی تحت تأثیر اوضاع موجود قرار دارند و طبعاً این امر بر اقتصاد کشور تأثیر خواهد گذاشت.

وی خاطرنشان کرد: در برنامه‌ریزی‌های صورت‌گرفته برای مقابله با جنگ 40 روزه، تأمین ارز برای کالاهای اساسی و دارو در اولویت قرار گرفت. در پنج ماه این سال، میزان تأمین ارز دارو و تجهیزات پزشکی تقریباً 30 درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل بود و تأمین ارز کالاهای اساسی و بخش کشاورزی نیز حدود هشت درصد کمتر از پنج ماهه سال گذشته به ثبت رسیده است.

کمبودی در کالاهای اساسی در بازار وجود ندارد

رئیس کل بانک مرکزی با اشاره به ضرورت تقویت توان اقتصادی کشور گفت: بانک مرکزی باید به حدی القابل اعتماد باشد که منابع مالی کشور به آسانی مسدود نشود و در صورت بروز محدودیت، توانایی تأمین منابع لازم را داشته باشد.

همتی خاطرنشان کرد: برای ارزیابی شرایط اقتصادی باید واقعیت‌های موجود را مورد توجه قرار داد. امروزه در بازار کالاهای اساسی به وفور یافت می‌شود؛ هرچند قیمت‌ها افزایش یافته و مردم در مواجهه با مشکلات معیشتی هستند، اما در تأمین کالاهای اساسی کمبودی به وضوح حس نمی‌شود.

وی اظهار داشت: بانک مرکزی و دولت از قبل برای این وضعیت برنامه‌ریزی‌های مفصلی انجام داده بودند و در نتیجه توانسته‌ایم نیازهای اساسی کشور را تأمین کنیم.

کاهش قدرت خرید مردم نیازمند تدبیر و آرامش است

همتی در صحبت‌های خود درخصوص گفت‌وگوهایش با مردم و مشکلات اقتصادی آن‌ها عنوان کرد: پس از جنگ، نیاز به ایجاد اشتغال برای جوانان و بازسازی خسارات ناشی از جنگ به معضلی جدی تبدیل شده و برای آن باید منابع لازم پیش‌بینی گردد.

او گفت: در شرایطی که صادرات نفت تقریباً به حالت تعلیق درآمده، برنامه‌هایی که از گذشتهดำعام شده به تأمین منابع ارزی برای کالاهای اساسی و دارو کمک کرده است.

رئیس کل بانک مرکزی افزود: در نامه‌ای به مقام معظم رهبری نیز تأکید کردم که در زمینه تأمین دارو و کالاهای اساسی هیچ‌گونه نگرانی وجود ندارد و دولت و بانک مرکزی مسئولیت تأمین نیازها را بر عهده خواهند داشت.

همتی تحریم‌ها، محاصره و کاهش صادرات نفت را از جمله بزرگ‌ترین چالش‌های اقتصادی ایران برشمرد و گفت: هر یک از این فاکتورها به تنهایی می‌تواند فشار سنگینی بر اقتصاد یک کشور وارد کند.

وی تأکید کرد: کاهش قدرت خرید مردم یک واقعیت است که نیاز به چاره‌جویی دارد و ما با عقلانیت و آرامش کوشیده و خواهیم کرد که آثار این وضعیت را جبران کنیم.

عملکرد بانک مرکزی در کنترل تورم رضایت‌بخش است

رئیس کل بانک مرکزی ادامه داد: گرچه حل تمامی معضلات اقتصادی در اختیار این بانک نیست، اما سیاست‌های پولی، ارزی و اعتباری، تأمین ارز، نظارت بر بانک‌ها و تأمین مالی تولید جزو وظایف بانک مرکزی محسوب می‌شود، در حالی که نتایج نهایی به شرایط کلی اقتصاد و نحوه اداره کلان کشور بستگی دارد.

همتی به ارزیابی عملکرد بانک مرکزی با توجه به امکانات کنونی اشاره کرده و آن را رضایت‌بخش ارزیابی کرد و گفت: هدف عمده حرکت به سمت تورم تک‌رقمی و کنترل رشد نقدینگی است؛ البته محدودیت‌های بودجه‌ای و ارزی سال گذشته بانک مرکزی را وادار به ایجاد نقدینگی بیشتری برای تأمین برخی نیازها کرده است.

وی درخصوص روند تورم اظهار کرد: سرعت رشد نرخ تورم در ماه گذشته کاهش یافته است. هرچند این روند به سرعت متوقف نخواهد شد و ممکن است در مرداد و شهریور نیز برخی آثار هزینه‌ای، مانند اجاره بها، خود را نشان دهد، اما انتظار ندارم که تورم در سال جاری نسبت به ماه گذشته تغییرات قابل توجهی داشته باشد.

وی همچنین خاطرنشان کرد که بر خلاف برخی پیش‌بینی‌ها، از وقوع ابرتورم تاکنون خبری نیست. افزایش قیمت کالاهای اساسی بیشتر به دلیل حذف ارز ترجیحی و حرکت به سمت نرخ‌های بازار آزاد بوده است که آثار تورمی آن پیش‌بینی شده بود.

همتی افزود: افزایش تورم در ماه‌های فروردین تا خرداد، تحت تأثیر فشار هزینه و بالا رفتن انتظارات تورمی قرار گرفت. تصمیمات مرتبط با صنایع پتروشیمی و فولاد نیز در تشکیل این موج مؤثر بودند.

وی با تأکید بر اینکه مهار تورم مهم‌ترین وظیفه بانک مرکزی به شمار می‌رود، اظهار کرد: برای کنترل تورم اقداماتی از جمله تقویت محدودیت‌های ترازنامه‌ای بانک‌ها، برخورد با مدیران متخلف، افزایش محدودیت‌های بانکی، اصلاح نسبت سپرده قانونی و استفاده از ابزارهای نظارتی به اجرا درآمده است.

نرخ ارز در ماه‌های اخیر حدود 16 درصد رشد داشته است

همتی درباره رویکرد بانک مرکزی در بازار ارز گفت: نوسانات روزانه و خبرهای لحظه‌ای نباید مبنای تحلیل سیاست ارزی قرار گیرد. آنچه برای تصمیم‌گیرندگان حائز اهمیت است، روند نرخ ارز در میان‌مدت و بلندمدت است.

وی تصریح کرد: از زمان آغاز جنگ و در طی تقریباً شش ماه، نرخ ارز در بازار غیررسمی حدود 16 درصد افزایش داشته است. با وجود جنگ، تحریم‌های نفتی، محاصره و سایر فشارها، نرخ ارز بیشتر از این افزایش نیافته و این نشان‌دهنده مدیریت بازار در افق میان‌مدت و بلندمدت است.

رئیس کل بانک مرکزی تأکید کرد: سیاست بانک مرکزی شامل تزریق گسترده ارز برای کاهش مصنوعی قیمت‌ها نیست؛ بلکه هدف اصلی، مدیریت نوسانات و ایجاد ثبات در بازار است.

همتی درخصوص تأمین ارز مردم نیز گفت: هر شخص می‌تواند با ارائه کارت ملی تا سقف یک‌هزار یورو از صرافی‌ها خرید کند. برخلاف برخی ادعاها درباره «پاشش ارز»، آمارها نشان‌دهنده آن است که عرضه‌ها با نرخ توافقی انجام شده است.

وی اعلام کرد که از دی‌ماه سال گذشته تاکنون حدود 1.7 میلیارد دلار ارز خریداری و حدود 300 میلیون دلار به فروش رسیده است. بنابراین، حدود 1.4 میلیارد دلار به ذخایر اسکناس بانک مرکزی افزوده شده است.

تأمین مالی تولید و دارو در رأس امور است

همتی در ادامه به تأمین نیازهای مالی تولیدکنندگان اشاره کرد و گفت: با تغییر نرخ ارز، نیاز واحدهای تولیدی به سرمایه در گردش به‌طور قابل توجهی افزایش یافته است. بنابراین برای جلوگیری از آسیب جدی به تولید، اقداماتی در زمینه تأمین مالی اتخاذ شده است.

وی افزود: در پنج ماه نخست امسال، شبکه بانکی حدود چهار هزار همت تسهیلات ارائه کرده است که نزدیک به 72 تا 73 درصد آن به کسب‌وکارها و تأمین سرمایه در گردش تخصیص یافته است.

رئیس کل بانک مرکزی همچنین درباره صنعت دارو اظهار کرد که تاکنون 150 همت نقدینگی برای شرکت‌های دارویی فراهم‌شده و برنامه‌ریزی بر این است که این رقم تا پایان سال به 300 همت افزایش یابد تا تولید و توزیع دارو به‌طور پیوسته ادامه یابد.

همتی همچنین از توسعه روش‌های تأمین مالی زنجیره‌ای خبر داد و اظهار داشت: اوراق گام، برات الکترونیکی و فاکتورینگ از جمله ابزارهای اصلی این حوزه هستند که از سال 1399 به وجود آمده‌اند. حجم تأمین مالی از این مسیر در پنج ماه نخست سال گذشته حدود 11 همت بود که در پنج ماهه امسال به حدود 180 همت رسیده است.

وی اذعان داشت: هدفگذاری بانک مرکزی این است که تا پایان سال حدود 700 همت از طریق ابزارهای تأمین مالی زنجیره‌ای در دسترس بخش تولید قرار گیرد.

رئیس کل بانک مرکزی اذعان داشت که مشکل نقدینگی واحدهای تولیدی در حوزه ریالی تا حدود زیادی قابل مدیریت است، اما محدودیت‌های ارزی همچنان پا بر جاست. میزان ارزی که در پنج ماه نخست امسال برای صنایع تأمین شده، نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود 30 درصد کاهش یافته است و این مورد می‌تواند دسترسی برخی تولیدکنندگان به مواد اولیه را دشوار کند.

همتی افزود: در تلاشیم تا با بهره‌گیری از منابع موجود در خارج از کشور و ظرفیتی که داریم، ارز مورد نیاز صنایع را تأمین کنیم تا بخشی از این مشکلات تا پایان تابستان کاهش یابد.

تأمین منابع کالابرگ بدون چاپ پول انجام می‌شود

همتی در خصوص تأمین اعتبار کالابرگ اظهار داشت: حمایت از معیشت مردم برای دولت در اولویت قرار دارد و در جلسات اخیر نیز موضوع تأمین منابع این طرح بررسی شده است.

وی خاطرنشان کرد: برآوردها نشان می‌دهد که اجرای طرح کالابرگ به منابع ماهانه حدود 87 همت نیاز دارد. پیش از عید و تا فروردین‌ماه نیز حدود 2.5 میلیارد دلار از منابع صندوق توسعه ملی برای اجرای این طرح اختصاص یافت و کالابرگ به مدت چهار ماه به اجرا درآمد.

همتی ادامه داد: پس از شروع جنگ و تشدید محدودیت‌های تجاری و حمل‌ونقلی، درآمدهای ارزی و غیرارزی کشور تحت تأثیر قرار گرفت. کاهش درآمدهای مالیاتی نیز موجب شد منابع بودجه به طور کامل محقق نشود.

وی گفت: منابع لازم برای کالابرگ نباید از طریق چاپ پول تأمین گردد زیرا این اقدام می‌تواند فشار تورمی را به همراه داشته باشد. به همین علت دولت در حال بررسی طرح‌های جایگزین برای تأمین منابع این طرح است.

همتی با اشاره به افزایش اعتبار کالابرگ، تصریح کرد: پیشنهاد شده است که بخشی بیشتر از افزایش اعتبار به دهک‌های کم‌درآمد اختصاص یابد. این موضوع در دولت در دست بررسی است که آیا افزایش اعتبار برای تمامی دهک‌ها به یک شکل خواهد بود یا اینکه دهک‌های پایین بهره‌مندی بیشتری خواهند داشت.

همتی خاطرنشان کرد: هدف این است که منابع مورد نیاز تا پایان سال تأمین گردد و افزایش اعتبار کالابرگ به شکلی عادلانه اجرا شود.

مردم در تأمین ارز دارو و کالاهای اساسی نگرانی نداشته باشند

رئیس کل بانک مرکزی درباره تأمین ارز در دوره جنگ و پس از آن خاطرنشان کرد: با جابه‌جایی منابع و برنامه‌ریزی‌های مناسب، امکان دستیابی به منابع مورد نیاز افزایش یافته تا در تأمین ارز دارو، کالاهای اساسی و دیگر نیازهای حیاتی کشور دچار مشکل نشویم.

وی همچنین گفت: طی ماه‌های آینده از نظر تأمین این اقلام هیچ مشکل خاصی پیش‌بینی نمی‌شود و نگرانی اصلی در خصوص کسری منابع برای بعضی هزینه‌ها، از جمله کالابرگ است که برای آن نیز اقداماتی در نظر گرفته شده است.

همتی در ارتباط با نرخ ارز افزود: تلاش شده است که نرخ ارز در محدوده‌ای مدیریت شود که امکان حفظ آن وجود داشته باشد. کاهش سرعت رشد نرخ ارز و تورم می‌تواند به کاهش انتظارات تورمی کمک نماید و امیدواریم ابزارهای جدید بانک مرکزی نیز نقش مؤثری در تقویت این روند ایفا کنند.

هدف دولت تثبیت اقتصاد و حرکت به سمت بهبود است

همتی در خصوص برنامه دولت برای اقتصاد کشور بیان داشت: اولین هدف باید جلوگیری از بدتر شدن شرایط موجود باشد و در مرحله بعد بایستی به جبران خسارات و ایجاد ظرفیت‌های جدید پرداخت.

وی حفظ وضعیت کنونی را اولویت اصلی دانست و افزود: به میزانی که منابع مالی و امکانات اجازه دهد، برای توسعه ظرفیت‌های اقتصادی نیز تلاش خواهد شد.

رئیس کل بانک مرکزی در خصوص برخی اخبار منتشرشده در رسانه‌ها مبنی بر ورود هواپیما برای انتقال طلا و موانع مشابه، خاطرنشان کرد: نباید به این گونه اخبار بیش از حد توجه کرد زیرا بخشی از آن‌ها جنبه خبرسازی رسانه‌ای دارند. کشور برای تأمین منابع خود از روش‌های مختلف استفاده می‌کند.

همتی تصریح کرد: منظور از این روش‌ها استفاده از رمزارز نیست. برخی مقام‌های آمریکایی ادعا کرده‌اند که رمزارزهای ایران را مسدود کرده‌اند، در حالی که بانک مرکزی در این حوزه فعالیتی ندارد.

وی در پایان تأکید کرد: تأمین ارز به‌صورت شفاف و از طریق مرکز مبادله ارز انجام می‌گیرد و این روند ادامه خواهد داشت. هدف بانک مرکزی و دولت این است که ابتدا ثبات اقتصادی را حفظ کنیم و سپس کشور را به سوی بهبود شرایط اقتصادی هدایت کنیم.