برای نخستین بار، محققان غاری بزرگ را در سیاره زهره شناسایی کردند

سیاره زهره، سال‌هاست که به عنوان یکی از اسرارآمیزترین نقاط منظومه شمسی شناخته می‌شود. این سیاره، با ابعاد و ساختاری مشابه زمین، اما سطحی به شدت داغ و سوزان دارد. وجود ابرهای ضخیم و دماهای افراطی مشاهده مستقیم از سطح زهره را نزدیک به ناممکن کرده است و بدین ترتیب بسیاری از اسرارش همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی مانده است.

حال یک مطالعه جدید، با بررسی داده‌های راداری قدیمی، سرنخی جذاب از دنیای زیرین زهره ارائه داده که حاکی از وجود یک غار بزرگ است و ممکن است دیدگاه ما را نسبت به تاریخ فعالیت‌های آتشفشانی این سیاره دگرگون کند.

لورنزو بروزونه، پژوهشگر دانشگاه ترنتو و یکی از نویسندگان این تحقیق، بیان می‌کند که دانش کنونی ما درباره زهره هنوز بسیار محدود است و هیچ‌گاه نتوانسته‌ایم فرآیندهای زیر سطحی این «خواهر دوقلوی زمین» را به‌طور مستقیم مشاهده کنیم. او معتقد است که شناسایی یک حفره آتشفانی بسیار حائز اهمیت است زیرا بسیاری از نظریه‌ها به مدت سال‌ها تنها در حد فرضیه باقی مانده و اکنون برای اولین بار شواهد واقعی در دسترس قرار گرفته است.

مدت‌هاست که دانشمندان بر این باورند که زهره دارای تونل‌های گدازه‌ای است. این تونل‌ها زمانی ایجاد می‌شوند که گدازه بر سطح سیاره جاری شده و لایه خارجی آن سرد و سخت می‌شود، در حالی که گدازه داغ درون آن همچنان در حال حرکت است. وقتی جریان گدازه متوقف می‌شود، تونلی توخالی در زیر زمین باقی می‌ماند. نمونه‌های مشابهی از این ساختارها در زمین و مریخ مشاهده شده و برخی از آن‌ها حتی به عنوان مکان‌های احتمالی برای سکونت انسان در آینده پیشنهاد شده‌اند، زیرا می‌توانند از تابش‌های مضر و دماهای شدید محافظت کنند.

سطح زهره دارای عوارض آتشفشانی زیادی است. محققان پیش‌بینی می‌کنند که این سیاره ممکن است محل ده‌ها هزار آتشفشان باشد. دشت‌های وسیع آتشفانی و کانال‌های طولانی گدازه‌ای در سطح آن به وضوح مشاهده می‌شوند و حتی برخی تحقیقات نشانه‌هایی از فعالیت‌های آتشفشانی نسبتاً جدید را گزارش کرده‌اند. با این حال، تا به امروز هیچ مدرک قطعی از وجود تونل‌های گدازه‌ای در زهره موجود نبود و همچنین مشخص نبود که گرانش کمی ضعیف‌تر زهره و جو متراکم آن چه تاثیری بر تشکیل این تونل‌ها دارد.

مشاهده سطح زهره کار ساده‌ای نیست. این سیاره همواره زیر غلافی از ابرهای سولفور و دی‌اکسید کربن پنهان است. این ابرها گرمای خورشید را به دام می‌اندازند و سبب می‌شوند تا دمای سطح زهره به بیش از ۴۶۵ درجه سانتی‌گراد برسد؛ دمایی که می‌تواند فلزاتی مانند سرب را ذوب کند. به همین دلیل، استفاده از دوربین‌های عادی برای دیدن سطح این سیاره ممکن نیست.

اما رادار توانایی عبور از این ابرها را دارد. بر اساس گزارش فیوچریسم، پژوهشگران در این مطالعه به تحلیل داده‌های قدیمی فضاپیمای «ماژلان» ناسا پرداخته‌اند؛ مأموریتی که بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۲ با استفاده از رادار دهانه ترکیبی (SAR) از سطح زهره نقشه‌برداری کرده است. در این روش، امواج رادیویی به سطح سیاره ارسال می‌شوند و زمان بازگشت آن‌ها اندازه‌گیری می‌شود. با پردازش این سیگنال‌ها، می‌توان نقشه‌ای دقیق از شکل و ناهمواری‌های سطح زهره تهیه کرد.

محققان به دنبال نشانه‌هایی از فروریزش‌های موضعی سطح بودند. چنین فروریزش‌هایی معمولاً زمانی رخ می‌دهند که سقف یک تونل گدازه‌ای فروریخته و سوراخی بر روی سطح ایجاد می‌کند. در زمین‌شناسی به این سوراخ‌ها «اسکای‌لایت» اطلاق می‌شود. تیم تحقیقاتی از یک روش تصویربرداری خاص برای شناسایی کانال‌های زیرزمینی نزدیک به این نقاط استفاده کرده‌اند.

اما اطلاعات موجود تنها امکان اندازه‌گیری بخشی از این حفره را فراهم کرده است که در نزدیکی دهانه فروریزش قرار دارد. با این حال، بررسی شکل زمین اطراف و وجود حفره‌های مشابه دیگر نشان می‌دهد که این تونل‌های زیرزمینی ممکن است تا ۴۵ کیلومتر ادامه داشته باشند. برای تأیید نهایی این فرضیه و کشف تونل‌های بیشتر، به تصاویری و داده‌های راداری با وضوح بالاتر نیاز است.

این کشف، اقدامی مهم در درک سیاره‌ای است که غالباً به عنوان «خواهر دوقلوی زمین» شناخته می‌شود، اما در حقیقت یکی از خشن‌ترین محیط‌های منظومه شمسی به شمار می‌رود. مطالعه این تونل‌های گدازه‌ای می‌تواند به دانشمندان کمک کند تا تاریخچه آتشفشانی زهره را به شکلی عمیق‌تر درک کنند و سرنخ‌های تازه‌ای درباره تکامل سیارات سنگی به دست آورند.

این تحقیق در ژورنال Nature Communications منتشر شده است.