یخچال روز رستاخیز به سرعت بیشتری به سمت فروپاشی می‌رود

یخچال بزرگ تواتس در قطب جنوب، که به آن «یخچال روز قیامت» نیز می‌گویند، بار دیگر در کانون توجهات قرار گرفته است؛ این بار نه به دلیل هیاهوی خبری، بلکه به واسطه یافته‌های علمی جدید که نگرانی‌ها در مورد آینده‌اش را به تصویر می‌کشد. در صورت وقوع فروپاشی این یخچال بزرگ، می‌تواند به طرز قابل توجهی روند افزایش سطح آب دریاها را تسریع کرده و به زندگی میلیون‌ها انسان ساکن در مناطق ساحلی آسیب بزند.

دانشمندان چندین سال است که رفتار یخچال تواتس را زیر نظر دارند و به‌طور نگران‌کننده‌ای شاهد افزایش محسوس سرعت عقب‌نشینی آن بوده‌اند. تحقیقات جدید نشان می‌دهد که شکاف‌های بزرگی که بر روی سکوهای یخی این یخچال ایجاد شده‌اند، به‌طور مداوم در حال توسعه هستند و به‌تدریج موجب تضعیف استحکام کلی آن می‌شوند. به عبارتی، این توده یخی که روزگاری مانع مهمی به شمار می‌رفت، هر روز در حال شکننده‌تر شدن است.

موضوع از آن جهت اهمیت دارد که در صورت فرورفتن یخچال تواتس تحت وزن خود، می‌تواند به تنهایی سطح آب‌های جهانی را بیش از سه متر افزایش دهد. این افزایش برای میلیون‌ها انسان در شهرها و دشت‌های ساحلی به معنای سیلاب‌های مداوم، از دست رفتن خانه‌ها و زیرساخت‌ها، و پیامدهای مهاجرتی وسیع خواهد بود.

به همین منظور، تیمی از محققان دانشگاه مانیتوبا با تجزیه و تحلیل داده‌های ماهواره‌ای از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۲، به دقت فرآیند گسترش ترک‌ها در یخچال تواتس را مورد بررسی قرار داده‌اند. آن‌ها بر منطقه‌ای به نام «منطقه برشی» تمرکز کرده‌اند؛ ناحیه‌ای که یخ در آن با سرعت‌های متفاوتی حرکت کرده و این اختلاف سرعت موجب بروز تنش و ترک‌های جدید می‌شود.

تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهند که «تعداد کل نواحی ترک‌خورده» از حدود ۱۶۰ کیلومتر به بیش از ۳۲۰ کیلومتر افزایش یافته است. نکته جالب و نگران‌کننده این است که در این مدت، میانگین طول هر ترک کاهش یافته؛ به‌طوری که به‌جای وجود چند ترک بزرگ، تعداد زیادی ترک کوتاه‌تر ایجاد شده‌اند. این الگو معمولاً نشانه‌ای از وارد آمدن تنش‌های جدید و شدید به یخچال است؛ مشابه با شکستن تدریجی شیشه‌ای که به طور هم‌زمان از نقاط مختلف تحت فشار قرار می‌گیرد.

وضعیت تنها به سطح یخ محدود نمی‌شود. زیر خط آب، جایی که یخچال با اقیانوس در ارتباط است، شرایط حتی نگران‌کننده‌تر است. یک پژوهش دیگر نشان می‌دهد که آب‌های گرم اقیانوس به‌طور مستقیم در حال ذوب کردن پایه سکوهای یخی مانند تواتس هستند. این تغییرات به حدی سریع هستند که گاه می‌توان آن‌ها را نه در مقیاس سال‌ها، بلکه در بازه‌های چند ساعت یا چند روز مشاهده و اندازه‌گیری کرد.

در این میان، گردابه‌های آبی بزرگی نیز تأثیرگذار هستند؛ توده‌های چرخانی از آب که قطر آن‌ها sometimes به حدود ۱۰ کیلومتر می‌رسد. این گردابه‌ها قادرند به زیر یخچال نفوذ کرده و گرما را به بخش‌های حساس ایده یخ منتقل ساخته و فرآیند ذوب را از زیر تسریع کنند؛ مکانی که اندازه‌گیری و مشاهده تغییرات آن به‌مراتب دشوارتر است.

دانشمندان همچنان در تلاش‌اند تا تمامی عواقب گرمایش جهانی بر یخچال روز قیامت را به‌طور دقیق دریابند، اما ارزیابی کلی چندان امیدوارکننده نیست. بر اساس گزارش سال ۲۰۲۵ کنسرسیوم علمی بین‌المللی یخچال تواتس، سرعت عقب‌نشینی این یخچال طی ۴۰ سال اخیر به‌طرز قابل توجهی افزایش یافته است. این گزارش بیان می‌کند که اگرچه فروپاشی کامل یخچال در چند دهه آینده احتمالاً بعید است، اما شواهد گویای این هستند که در طول قرن ۲۱ و حتی ۲۲، یخچال به‌طور فزاینده‌ای به عقب‌نشینی خواهد پرداخت.

در پایان، پژوهشگران تأکید می‌کنند که تنها راه موثر برایSlowdown این روند، اقدام فوری و پایدار در جهت کاهش تغییرات اقلیمی است؛ به‌ویژه کاهش انتشارات گازهای گلخانه‌ای و حرکت به سمت کربن‌زدایی. به اعتقاد آن‌ها، چنین اقداماتی بهترین رویکرد برای به تعویق انداختن از دست رفتن این حجم عظیم یخ و جلوگیری از آغاز فروپاشی‌های مشابه در نواحی دیگر یخچالی جنوبگان خواهد بود.