آغاز به کار اولین مرکز آزمایش تصادف ایران با خودرو فونیکس F7 پرومکس

تحول ایمنی در صنعت خودرو؛ گشایش مرکز تست تصادف AQS با آزمایش فنی فونیکس

صنعت خودروسازی کشور پس از بیش از شصت سال از آغاز فرایند مونتاژ و تولید، در یک رویداد تاریخی به افتتاح نخستین مرکز مستقل تست تصادف خودرو، تحت عنوان مرکز آزمون‌های ایمنی و کیفیت خودرو (AQS) نائل شد. این واقعه که می‌تواند به‌عنوان نقطه‌ای مهم در تاریخ مهندسی خودرو در ایران به حساب آید، کشور را به میان ۱۲ کشوری آورد که از این فناوری کلیدی برخوردار هستند. پیش از این، نبود چنین زیرساختی به‌طور قابل‌اعتنایی هزینه‌های ارزی سنگینی را به تولیدکنندگان تحمیل می‌نمود و همچنین موجب ابهاماتی در مورد ایمنی واقعی خودروهای مونتاژی و تولید داخل می‌گردید. این گزارش به تحلیل ابعاد فنی، اقتصادی و ایمنی این مرکز و نخستین آزمون انجام‌شده در آن می‌پردازد.

ویژگی‌های فنی و زیرساختی مرکز AQS؛ شاهکار مهندسی به‌واسطه سرمایه‌گذاری کلان

تاسیس مرکز آزمون‌های ایمنی و کیفیت خودرو (AQS) پروژه‌ای بزرگ بوده که با سرمایه‌گذاری مشترک ریالی و ارزی به نتیجه رسیده است. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، این مرکز از تزریق ۳۰۰۰ میلیارد تومان سرمایه ریالی و ۱۱ میلیون یورو سرمایه ارزی بهره‌مند شده است. این میزان سرمایه‌گذاری نمایانگر اهمیت استراتژیک پروژه در زنجیره ارزش صنعت خودروسازی کشور محسوب می‌شود. این مجموعه بر روی زمینی به وسعت ۲۶ هزار مترمربع بنا شده که ۱۳ هزار مترمربع از آن به سالن‌های تخصصی آزمایش و تست اختصاص یافته است.

از نظر تجهیزات فنی، این مرکز با فناوری‌های بروز دنیا تجهیز کننده‌ای شده که پیش‌تر تنها در ویدیوهای مراکز معتبری مانند Euro NCAP یا IIHS قابل مشاهده بود. قلب این مرکز، سیستم‌های تصویربرداری فوق پیشرفته‌اش می‌باشد. استفاده از دوربین‌های پرسرعت با توانایی ضبط ۱۰۰ هزار فریم در ثانیه، به مهندسان این امکان را می‌دهد تا تغییر شکل‌ها و رفتارهای دینامیکی سازه خودرو را در لحظات ناچیز، با دقتی بی‌نظیر بررسی کنند. این دقت بالا برای شناسایی نقاط شکست جوش‌ها، عملکرد کمربندهای ایمنی و زمان‌بندی باز شدن ایربگ‌ها ضروری است.

علاوه بر سیستم‌های اپتیکال، به‌کارگیری آدمک‌های تست تصادف نسل جدید، یکی دیگر از قابلیت‌های ویژه این مرکز محسوب می‌شود. این آدمک‌ها که قیمت هر یک به صدها هزار دلار می‌رسد، به سنسورهای شتاب‌سنج، فشار سنج و پتانسیومترهای متنوعی مجهز هستند که آسیب‌های ناشی از تصادف به اندام‌های حیاتی انسان را شبیه‌سازی می‌نمایند.

نکته مثبت در این بخش، دستیابی ایران به دانش فنی راه‌اندازی و کالیبراسیون این تجهیزات پیچیده است که به‌طور جدی استقلال فنی کشور را تضمین می‌کند. اما چالش عمده‌ای که در این راستا وجود دارد، هزینه‌های بالا برای نگهداری و کالیبراسیون دوره‌ای این تجهیزات در شرایط تحریمی است. تأمین قطعات یدکی این آدمک‌ها و به‌روز رسانی نرم‌افزارهای تحلیل داده، مسأله‌ای است که مدیریت AQS باید برای آن تدابیر بلندمدتی اتخاذ کند.

توان عملیاتی و تطابق با استانداردها

یکی از ویژگی‌های برجسته مرکز AQS، ظرفیت عملیاتی عالی آن است. این مرکز قادر به انجام ۳۰۰ تا ۴۰۰ تست تصادف در سال می‌باشد. این رقم نه‌تنها نیازهای کنونی صنعت خودروی کشور را تأمین می‌کند، بلکه قابلیت ارائه خدمات به کشورهای همجواری را نیز دارد. این مرکز توانایی انجام آزمون‌های معتبر بین‌المللی مطابق با پروتکل‌های Euro NCAP را داراست، که به‌عنوان سخت‌ترین استاندارد ایمنی در سطح جهانی شناخته می‌شود. انطباق با این استانداردها به این معناست که نتایج حاصل از این مرکز، برای استناد در مجامع فنی بین‌المللی قابل‌قبول خواهد بود.

تحلیل نخستین تست رسمی؛ عملکرد فونیکس F7 پرومکس تحت بررسی

در جشن افتتاحیه، به منظور نمایش توانمندی‌های مرکز، یک دستگاه خودروی فونیکس F7 پرومکس به‌عنوان نخستین سوژه تست تصادف انتخاب شد. این انتخاب پیام‌های مختلفی را به بازار و صنعت صادر کرد. از منظر فنی، نتایج این تست درباره این محصول مونتاژی بسیار امیدوارکننده گزارش گردید.

بر اساس مشاهدات و گزارش‌های فنی منتشرشده، عملکرد سیستم‌های ایمنی فعال و غیرفعال خودرو در زمان برخورد، به‌طور شگفت‌انگیزی در سطح استانداردهای جهانی بود. کیسه‌های هوا در زمان‌بندی مناسب عمل کردند و مانع از برخورد سر و بدن آدمک‌ها با اجزای سخت کابین شدند. حفظ ساختار سلول حیاتی (کابین) در تست‌های تصادف از اهمیت بالایی برخوردار است. در تست فونیکس F7 پرومکس، ستون A (ستون جلو) دچار شکستگی یا کمانش بحرانی نشد و فضای پا برای راننده حفظ گردید.

علاوه بر این، یکی از شاخص‌های حیاتی پس از تصادف، قابلیت باز شدن درها برای خروج اضطراری سرنشینان است. در این آزمایش، درهای خودرو پس از برخورد قفل نشده و باز شدن آن‌ها به سادگی انجام شد که نشان‌دهنده طراحی صحیح مکانیزم قفل‌ها و استحکام ستون B می‌باشد.

با وجود این عملکرد مثبت از نظر فنی، انتقاد جدی نسبت به مراسم افتتاحیه وجود دارد. سوالی که در ذهن بسیاری از کارشناسان و افکار عمومی نقش بست این بود که چرا برای این مرکز ملی مهم از خودروهای پرتیراژ داخلی همچون محصولات خانواده پژو، دنا یا سایپا استفاده نشد؟ عموم مردم بیشتر نگران ایمنی خودروهای لوکس و جدید نیستند، بلکه دغدغه آن‌ها ایمنی خودروهایی است که سهم عمده‌ای در بازار و آمار تلفات جاده‌ای دارند. عدم تست یک خودروی ملی در روز افتتاحیه، این نگرانی را ایجاد کرد که شاید خودروسازان داخلی هنوز آماده مواجهه با واقعیت ایمنی محصولات قدیمی خود در مقابل دوربین‌های ۱۰۰ هزار فریمی نباشند.

بررسی دلایل تأسیس مرکز و ابعاد اقتصادی پروژه

سعید تاجیک، رئیس هیئت مدیره AQS، در توضیحات خود ریشه شکل‌گیری این ایده را به یک واقعه تلخ ملی مرتبط دانست. حادثه اندوهبار تصادف زنجیره‌ای در محور بهبهان-اهواز در سال ۱۴۰۰ که هیچ‌یک از ایربگ‌های خودروهای درگیر عمل نکرد، زنگ خطری جدی برای نهادهای نظارتی بود. تا پیش از تأسیس این مرکز، بررسی علت عدم عملکرد ایربگ‌ها بیشتر بر مبنای حدس و گمان و بررسی‌های میدانی بعد از حادثه بود، اما اکنون می‌توان صحنه را بازسازی کرده و تست دقیقی برای سنسورهای شتاب و واحد کنترل ایربگ (ACU) به‌عمل‌آورد.

از جنبه اقتصادی، راه‌اندازی AQS یک دستاورد بزرگ به شمار می‌رود. پیش از این، خودروسازان مجبور بودند برای دریافت تأییدیه‌های نوع (TA) خودروی خود را به مراکزی در اسپانیا، آلمان یا چین ارسال کنند. این فرایند علاوه بر زمان‌بر بودن، هزینه‌های ارزی سنگینی را به همراه داشت. برآوردها نشان می‌دهد که فعالیت این مرکز سالیانه از خروج ۱۰ تا ۱۲ میلیون یورو ارز از کشور جلوگیری می‌کند.

این صرفه‌جویی کمک شایانی به کاهش هزینه‌های تمام‌شده پروسه تحقیق و توسعه (R&D) برای خودروسازان می‌کند. اما نکته منفی و چالش اقتصاد در مدل کسب‌وکار این مرکز نهفته است؛ آیا خودروسازان دولتی و خصوصی می‌توانند هزینه‌های واقعی تست را متقبل شوند یا به‌واسطه لابی‌گری و فشارهای دولتی، در تلاش برای کاهش استانداردهای تست به منظور دریافت مجوزهای تولید خواهند بود؟ استقلال مالی و فنی این مرکز، کلید تضمین بقا و کیفیت آن خواهد بود.

نگرش دولت و الزامات قانونی آینده

حضور محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور در مراسم افتتاحیه، بیانگر اهمیت حاکمیتی این پروژه است. وی با اشاره به آمار تکان‌دهنده سالانه ۲۰ هزار کشته و ۳۰۰ هزار مصدوم در تصادفات جاده‌ای، این مرکز را ابزاری حیاتی برای حفظ جان‌های انسانی دانست. تأکید معاون اول بر “الزامی شدن تست‌های ایمنی برای تمامی خودروها پیش از عرضه”، می‌تواند قواعد بازی را در بازار خودرو ایران تغییر دهد.

باید سازوکاری طراحی شود که هیچ خودرویی بدون گذراندن موفق تست‌های این مرکز، اجازه شماره‌گذاری و ورود به جاده‌های کشور را نداشته باشد. دولت آمادگی دارد چارچوب‌های قانونی لازم را برای این الزام فراهم کند.

این رویکرد دولتی اگرچه در کلام بسیار مثبت و امیدوارکننده به نظر می‌آید، اما تجربه‌ها نشان داده است که فاصله میان “الزام قانونی” و “اجرای مؤثر” همواره نقطه ضعف صنعت خودرو در ایران بوده است. نکته مثبت در این میان، وجود ابزارهای سنجش است؛ دیگر فضای بهانه‌ای برای کمبود امکانات تست وجود ندارد. اما نگرانی اصلی این است که آیا در صورت مردودی یک خودروی پرتیراژ داخلی در این آزمایش‌ها، نهادهای تصمیم‌ساز توانایی متوقف کردن خط تولید آن را خواهند داشت یا مصلحت‌اندیشی‌های بازار و استخدام بر استانداردهای ایمنی سایه می‌افکند؟

در نهایت، افتتاح مرکز AQS با تست موفق فونیکس، گامی بزرگ به‌سوی شفافیت در صنعت خودرو به‌شمار می‌رود. این مرکز می‌تواند مرز میان “ادعای ایمنی” و “ایمنی واقعی” را با دقت تعیین کند، به شرطی که استقلال فنی آن قربانی مصلحت‌های صنعتی نشود.