تحلیل بازار طلا در سایه مالیات؛ آغاز عصر فروش واقعی

طبق گزارش خبرنگار مهر، در ماه‌های اخیر و در پی نوسانات شدید و غیرمعمول قیمت طلا، نشانه‌هایی از تلاش برخی طلافروشی‌ها برای پنهان‌سازی فعالیت‌های مالی و دور زدن تعهدات مالیاتی مشاهده شده است. امتناع از فروش به‌صورت رسمی، انجام معاملات تحت عنوان «فروش کاغذی طلا»، و دریافت وجه از طریق حساب‌های نامرتبط یا حساب‌های شخصی، نمونه‌هایی بارز از این رفتارها به حساب می‌آید؛ اقداماتی که نه‌تنها شفافیت بازار را کاهش می‌دهد، بلکه به درآمدهای دولت آسیب می‌زند و رقابت عادلانه میان بازیگران رسمی و غیررسمی را دستخوش اختلال می‌کند.

این شیوه‌ها به ضرر جامعه و بودجه عمومی کشور به‌شمار می‌روند و همچنین تاجران متخلف را در معرض مجازات‌های قانونی، مسدود شدن حساب‌ها و پیگردهای مالیاتی قرار می‌دهند. با توجه به اینکه قوانین و زیرساخت‌های الکترونیکی برای حسابداری و صدور صورتحساب ایجاد و اجرایی شده‌اند تا شفافیت را افزایش دهند، تداوم چنین رفتارهایی نیازمند نظارت‌های مؤثر، ارتقاء فرهنگ مالیاتی و تسهیل دسترسی طلافروشان به ابزارهای قانونی است؛ این کار به حفظ حقوق مصرف‌کننده و دولت و همچنین رونق بخشیدن به فعالیت‌های قانونی این حوزه کمک می‌کند.

مهدی امیدوار، سخنگوی اتاق اصناف ایران، در این زمینه گفته است که هرگونه خرید و فروش کاغذی طلا تخلف محسوب می‌شود و بر اهمیت نظارت در این بازار تأکید کرده است: «نظارت‌ها به‌صورت ویژه در حال انجام است و از خریداران تقاضامندیم که حتماً طلای خود را به‌صورت فیزیکی تحویل بگیرند. برخی از واحدها به‌صورت کاغذی تجارت می‌کنند که این یک تخلف است.»

ملاحظات مالیاتی برای طلافروشان

در این راستا، نوسانات قیمت طلا میل به سودجویی و عدم شفافیت را در برخی افراد فعال در بازار تشدید کرده است؛ به همین دلیل، بررسی راهکارهای بازدارنده، تحلیل دلایل اقتصادی پنهان‌کاری و پیگیری اجرای قوانین الکترونیک فروش ضروری است تا بتوان از انتشار این پدیده جلوگیری کرد و اعتماد عمومی به بازار طلا را به حالت مطلوب بازگرداند.

در نظام مالیاتی ایران، طلافروشان همچون سایر گروه‌های شغلی ملزم به پرداخت مالیاتی مطابق قوانین مالیات‌های مستقیم هستند و هیچ گونه معافیت ویژه‌ای برای این بخش پیش‌بینی نشده است. درآمد مشمول مالیات این گروه پس از کسر معافیت‌های قانونی مطابق ماده ۱۰۱ قانون مالیات‌های مستقیم، بر اساس نرخ‌های تعیین‌شده در ماده ۱۳۱ این قانون محاسبه می‌شود.

۱. تفاوت میان مالیات بر درآمد و مالیات بر ارزش افزوده

مالیات بر درآمد به‌صورت سالانه محاسبه و پس از کسر هزینه‌ها و معافیت‌های قانونی، میزان درآمد مشمول مالیات احصا می‌شود. از طرف دیگر، مالیات بر ارزش افزوده مستقیماً از سوی مصرف کننده نهایی پرداخت می‌شود و طلافروش تنها به‌عنوان عامل وصول این مالیات عمل می‌کند. در میان معاملات طلا، مالیات بر ارزش افزوده فقط بر اجرت، حق‌العمل و سود طلافروش وضع می‌شود و شامل ارزش طلای خام نمی‌گردد. به این ترتیب، تنها ده درصد از جمع اجرت و سود از خریدار دریافت و به حساب سازمان امور مالیاتی واریز می‌شود.

۲. شفاف‌سازی درآمدها و تراکنش‌های مالی

یک چالش بزرگ در بازار طلا مساله شفاف‌سازی مالی و درآمدهاست. در برخی موارد، فروشندگان به‌طور کامل تمامی تراکنش‌ها را ثبت نمی‌کنند یا از حساب‌های غیرتجاری برای فعالیت‌های اقتصادی بهره می‌برند. به منظور مقابله با این موارد، قوانین ابزارهایی نظیر سیستم‌های هوشمند، نرم‌افزارهای حسابداری و صورت‌حساب‌های الکترونیکی را تعریف کرده است.

بر اساس ماده ۲۲ قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان، چنانچه واحدهای صنفی به ارسال صورت‌حساب‌های الکترونیکی اقدام نکنند، به جریمه‌ای معادل ده درصد از میزان فروش خود محکوم خواهند شد.

۳. مالیات مقطوع و ثبت دقیق هزینه‌ها

طلافروشان می‌توانند با داشتن دفاتر حسابداری منظم و ثبت دقیق تمامی درآمدها و هزینه‌های خود، از طریق ارائه اظهارنامه مالیاتی درست، مالیات واقعی خود را بپردازند. اما اگر این اطلاعات ثبت نگردد، مودیان مشمول مالیات مقطوع طبق تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیات‌های مستقیم خواهند شد. نرخ معین برای محاسبه مالیات مقطوع بر اساس حجم فروش و نوع فعالیت مشخص می‌شود و هزینه‌های متعارف شامل اجاره، استهلاک و حقوق کارکنان در این محاسبه به‌حساب می‌آید.

۴. حسابرسی و ترازنامه طلا

با توجه به روند افزایشی قیمت طلا در سال‌های اخیر، نوسانات قیمتی در فرایند حسابرسی طلافروشان لحاظ می‌شود. سازمان امور مالیاتی به‌منظور رعایت عدالت مالیاتی، سعی دارد تا در بررسی حساب‌ها و موجودی طلافروشان، از هرگونه اجحاف پرهیز نماید و مالیات‌ها به‌طور عادلانه محاسبه شوند.

۵. قوانین جدید و رسمی‌سازی معاملات

قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان، به همراه قانون جدید مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی، از مهم‌ترین تحولات در نظام مالیاتی مرتبط با طلا شناخته می‌شوند. بر اساس این قوانین، تمامی طلافروشان ملزم به صدور صورت‌حساب الکترونیکی برای هر معامله و ارسال آن به سامانه مربوطه هستند. همچنین، فروش طلا به طلافروشی‌های مجاز که دارای صورت‌حساب الکترونیکی‌اند، از شمول مالیات بر عایدی سرمایه معاف است. در حالی که فروش طلا خارج از واحدهای دارای صورت‌حساب الکترونیکی مشمول پرداخت حدود ۲۵ درصد مالیات بر مبلغ فروش خواهد شد.

مهدی موحدی، سخنگوی سازمان امور مالیاتی کشور در مورد زمان اجرای این قانون اعلام کرده است که «اجرای کامل این مقررات از سال ۱۴۰۶ آغاز خواهد شد و هدف آن، رسمی‌سازی معاملات و پشتیبانی از واحدهای صنفی دارای مجوز و فعالیت شفاف است.»

۶. جرایم ناشی از تخلفات مالیاتی

واحدهای صنفی که درآمد خود را پنهان کرده یا صورتحساب‌های خود را به سامانه مودیان ارسال نکنند، طبق قوانین جاری با جریمه و اقدامات تنبیهی مواجه خواهند شد. هدف اساسی این سیاست‌ها، ایجاد نظم اقتصادی، افزایش شفافیت و مقابله با تخلفات محدود برخی افراد است.

، پیاده‌سازی دقیق قوانین مالیاتی نه‌تنها اختلالی در بازار طلا به وجود نخواهد آورد، بلکه موجب تقویت اعتماد عمومی نسبت به معاملات قانونی، ارتقای نظم مالی و افزایش شفافیت در یکی از حیاتی‌ترین بازارهای کشور خواهد شد.