یافتن گنجینه سکههای هخامنشی در عمق حیاط یک منزل مسکونی/ تصویر
گروهی از باستانشناسان در سایت تاریخی نوتیون (Notion) واقع در ایونیه یونان، به یک کشف شگفتانگیز نائل آمدهاند: یک ظرف سفالی کوچک که در زیر حیاط یک منزل قدیمی دفن شده بود و درون آن مجموعهای از سکههای طلای ایرانی جابهجا شده بود. این گنجینه متعلق به قرن پنجم پیش از میلاد است و شامل نمونههایی از سکههای داریک پارسی با تصویری مشهور از «کماندار زانوزده» میباشد؛ سکههایی که در دوران امپراتوری هخامنشی به عنوان نماد ثروت و قدرت اداری ایران باستان شناخته میشدند.
دستمزد نظامیها در ظرف سفالی
باستانشناسان اعلام کردهاند که در دوران باستان این سکهها تنها به عنوان آثار تاریخی محسوب نمیشدند، بلکه به عنوان دستمزد واقعی برای سربازان و کارمندان به کار میرفتهاند. نگارشهای باستانی یونانی و پارسی تأکید دارند که هر داریک تقریباً معادل یک ماه دستمزد یک سرباز بود؛ موردی که در دایرهالمعارفهای تخصصی نیز به ثبت رسیده است.
هدایت کاوش و اهمیت یافتهها
این پروژه تحت سرپرستی پروفسور کریستوفر رَتِه (Christopher Ratté) از دانشگاه میشیگان قرار دارد. وی مدیر پروژه باستانشناسی نوتیون در موزه کِلسِی بوده و از سال ۲۰۲۲ به همراه تیمی از باستانشناسان ترکیهای، حفاری در این ناحیه را آغاز کرده است.
رتِه اظهار میدارد: «کشف چنین مجموعهای در یک حفاری منظم واقعاً نادر است. هیچ شخصی سکههای طلا را دفن نمیکند مگر اینکه قصد بازگشت و بازیابی آن را داشته باشد.»
او افزود: «دفن گنجینههایی که هرگز دوباره پیدا نشدهاند، نشانهای از یک بحران یا بینظمی ناگهانی است؛ یک اقدام فوری در میانهای از جنگ یا آشفتگی سیاسی.»
شواهد تاریخی سکههای ایرانی
سکههای کشفشده، همان داریکهای طلای هخامنشی هستند که از اواخر قرن ششم تا فروپاشی امپراتوری در سال ۳۳۰ پیش از میلاد بهعنوان واحد پول رسمی در سراسر ایران به شمار میرفتند. طراحی این سکهها در طول قرنها چندان تغییر نکرده است، اما جزئیات بارز در نقش و ضرب آنها به کارشناسان این امکان را میدهد تا عصر ضرب هر سکه را شناسایی کنند.
کارشناسان بر این باورند که این داریکها در شهر ساردیس، واقع در حدود ۱۰۰ کیلومتر شمالشرقی نوتیون، ضرب شدهاند؛ شهری که از دوران پادشاهان لیدی تا دوره هخامنشی، یکی از اساسیترین مراکز ضرب سکه در تاریخ باستان بوده است.
نوتیون؛ شهری در کانون تنشهای یونان و ایران
نوتیون در سواحل ایونیه قرار دارد، جایی که قرنها صحنه رقابتهای قدرت میان آتن و امپراتوری ایران بود. این درگیریها تأثیر زیادی بر سیاست و زندگی روزمره ساکنان آنجا گذاشته است.
در سال ۴۲۷ پیش از میلاد، فرمانده آتنی پاکِس (Paches) به نیروهای ایرانی در نوتیون حمله کرده و نظم سیاسی شهر را تحت سلطه آتن دوباره برقرار کرد. چندین دهه بعد، در سال ۴۰۶ پیش از میلاد، نبرد دریایی نوتیوم در همان سواحل اتفاق افتاد؛ نبردی که شکست آتنیها را رقم زده و منجر به تغییرات عمدهای در رهبری نظامی هخامنشی شد.
نجات گنج از دستان غارتگران
بسیاری از گنجینههای شناختهشده از سکههای داریک بهدست گنجیابها و حفاران غیرقانونی بدون هیچ گونه مستندات علمی کشف شدهاند. اما گنجینه نوتیون با ثبت دقیق محل، عمق و تکههای مرتبط، به یکی از معدود موردهایی تبدیل شده که ارزش تاریخی و پژوهشی آن در کنار ارزش مادی، قابل توجه است.
به گفته پژوهشگران، این گنجینه که در زیر یک اتاق خاص و در لایهای مشخص از خاک شناسایی شده، میتواند بهطور دقیق به یک دوره زمانی خاص نسبت داده شود. این ویژگی آن را به منبعی منحصر به فرد برای مطالعه نظام پرداخت و سازوکار مالی امپراتوری هخامنشی تبدیل میکند.
ارزش فراتر از طلا
اهمیت این کشف صرفاً به ارزش مالی سکهها محدود نمیشود. این یافته پیوندی میان عرصههای سیاسی، اقتصادی و تاریخ نظامی ایران باستان ایجاد میکند و روشن میکند که پول و پرداخت به عنوان ابزاری از قدرت در امپراتوریها مورد استفاده قرار میگرفته است.
برای شهر نوتیون، این گنجینه تصویری زنده از زندگی ساکنان مرزهای امپراتوری ایران و آتن را به نمایش میگذارد و برای پژوهشگران تاریخ هخامنشی، این یافته ابزاری نو برای تنظیم تقویم زمانی سکههای طلای داریک به حساب میآید.
از مالیات تا مزد نظامیها
پژوهشگران معتقدند که حجم بالای سکهها نشاندهنده این است که این ثروت نتیجه فعالیتهای مالی رسمی دولت بوده و نه پسانداز شخصی. در دوران هخامنشی، سکههای طلا برای پرداخت به سربازان، متحدان سیاسی و نقل و انتقال داراییها مورد استفاده قرار میگرفتند.
تحلیل وزن، خلوص طلا و قالب ضرب هر سکه میتواند اطلاعات جدیدی از شبکه مالی امپراتوری ایران آشکار سازد.
به گفته اندرو میدوز، باستانشناس دانشگاه آکسفورد، «این یافته از اهمیت بالایی برخوردار است. زمینه دقیق باستانشناسی آن به ما این امکان را میدهد که تاریخگذاری سکههای طلای هخامنشی را با دقتی بیسابقه انجام دهیم.»
۴۷۲۳۶
