فرورفتگی سالانه ۱۵ تا ۱۸ سانتی‌متری در ستون‌های سی‌وسه پل؛ شروع مهاجرت از اصفهان به دلیل بحران‌های زیست‌محیطی و تخلیه برخی مدارس

فرزانه فراهانی: پدیده فرونشست مکرر در نقاط مختلف استان اصفهان، باعث تخریب زیرساخت‌ها گردیده و همزمان نگرانی‌های زیادی را در میان ساکنان این استان ایجاد کرده است. علی بیت‌اللهی، رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، در مصاحبه‌های اخیر خود بر لزوم اتخاذ اقدامات فوری برای کنترل فرونشست زمین در اصفهان تأکید کرده است. او اذعان دارد که عدم اقدام در این زمینه ممکن است به تخلیه جمعیتی بین ۲.۵ تا ۳ میلیون نفر در اصفهان و اطراف آن منجر گردد و اگر چنین واقعه‌ای به وقوع بپیوندد، به معنای شروع یک بحران ملی خواهد بود.

در این راستا، داریوش گل‌علیزاده، مدیرکل محیط‌زیست استان اصفهان، به خبرآنلاین می‌گوید: ترکیب عواملی همچون آلودگی هوا، فرونشست زمین، تغییرات اقلیمی و مسائل مشابه، موجب کاهش رفاه زندگی در استان اصفهان شده و به تبع آن، مهاجرت اهالی این استان به مناطق مناسب‌تر کشور افزایش یافته است. مردم اصفهان در جستجوی شرایط زیستی بهتر به مکان‌های دیگر مهاجرت می‌کنند.

در ادامه، متن کامل این گفتگو را مطالعه کنید:

تخلیه مدارس اصفهان به‌دلیل فرونشست

*حالا وضعیت فرونشست‌های اصفهان را چگونه می‌بینید؟

متأسفانه در حال حاضر فرونشست زمین در اصفهان به یک چالش جدی تبدیل شده و به طور خاص، این مشکل در مناطق مسکونی و سکونت‌گاه‌ها به شدت احساس می‌شود. تا به حال تعدادی از مدارس در اصفهان به دلیل فرونشست زمین تخلیه شده‌اند.

*به نظر شما چه عواملی باعث افزایش فرونشست زمین در اصفهان شده‌اند؟

فرونشست‌ها به عنوان یکی از پیامدهای خشکسالی‌های اخیر و ناشی از برداشت بی‌رویه آب از سفره‌های زیرزمینی، کاهش ورود آب به این سفره‌ها، عدم تغذیه اصولی آبخوان‌ها و همچنین خشکی رودخانه زاینده‌رود، که یکی از منابع اصلی تغذیه آبخوان‌ها بوده، ایجاد شده‌اند. شبکه فاضلاب در اصفهان نیز به گونه‌ای طراحی شده که آب تصفیه شده به دست آمده، به بدنه صنایع اختصاص می‌یابد و به تعادل بخشی سفره‌های زیرزمینی مربوط نمی‌شود.

*برای کاهش و کنترل فرونشست زمین در اصفهان چه اقداماتی را در دست انجام دارید؟

ما در حال بررسی استفاده از پساب‌های حاصل از تصفیه‌خانه‌های فاضلاب برای حفظ تعادل در آبخوان‌ها و سفره‌های زیرزمینی هستیم و امیدواریم که این اقدام منجر به کاهش برداشت آب از سفره‌ها شود.

اصفهان، استان پرخطر در زمینه فرونشست زمین

*آیا در اصفهان نشانه‌هایی از فرونشست وجود دارد که به شما اجازه دهد پیش از وقوع حادثه، مکان‌هایی مانند مدارس را تخلیه کنید؟

بله، ما نشانه‌های فرونشست را مشاهده می‌کنیم؛ میانگین فرونشست در استان اصفهان بین ۱۵ تا ۱۸ سانتی‌متر است که این موضوع به جمعیت ساکن در مناطق شهری نیز ارتباط دارد. اصفهان در زمره استان‌های پرخطر در زمینه فرونشست زمین قرار دارد.

*کدام مناطق اصفهان بیشتر در معرض فرونشست قرار دارند؟

مناطقی همچون «دشت بُرخوار، دولت‌آباد، دشت مهیار شهرضا» در استان اصفهان، در مقایسه با دیگر مناطق، شدت بیشتری از فرونشست زمین را تجربه می‌کنند؛ همچنین فرونشست زمین اثرات منفی بر روی بسیاری از آثار تاریخی استان اصفهان گذاشته است.

*پیشنهاد شما برای کنترل فرونشست‌ها در اصفهان چیست؟

گام اول ما باید جلوگیری از تشدید فرونشست زمین باشد؛ برای این کار، الگوی کشت مناسب که نیاز به آب کمتری داشته باشد باید در کشاورزی استان اصفهان اعمال شود. این گونه اقدامات می‌تواند مانع از تشدید وضعیت کنونی فرونشست زمین در استان اصفهان گردد. در صورت وقوع فرونشست، فرایندی برگشت‌ناپذیر خواهد بود و در صورتی که خاک توان جذب آب را از دست بدهد، تحت فشار قرار می‌گیرد و به طور ناگهانی نشست خواهد کرد که بسیار خطرناک است. حتی اگر بارانی بر روی زمین فرونشسته ببارد، خاک نمی‌تواند آن را جذب کند و ممکن است موجب بروز سیلاب گردد.

تمامی نهادها در پیشگیری از فرونشست نقش دارند

*در زمینه کنترل معضل فرونشست زمین کدام نهادها مسئولیت دارند؟

همه نهادها باید به نوعی سهم و مسئولیتی در جلوگیری از تشدید پدیده فرونشست زمین داشته باشند؛ جهاد کشاورزی باید در پی‌گیری الگوی کشت مناسب در اصفهان اقدام کند؛ سازمان مدیریت بحران استان اصفهان نیز باید به دقت به وضعیت و روند فرونشست زمین توجه نماید؛ همچنین سازمان مدیریت برنامه‌ریزی که مسئول ارتباطات آمایش سرزمین است، باید از فعالیت‌های پرآب که سبب تشدید این شرایط می‌شوند، جلوگیری کرده و این قبیل فعالیت‌ها را محدود کند. مجموعه آب منطقه‌ای نیز نقشی کلیدی در تعادل بخشی به سفره‌های زیرزمینی ایفا می‌کند. اداره صنعت، معدن و تجارت استان اصفهان نیز در زمینه بارگذاری صنایع آب‌بَر در استان مسئولیت دارد. دانشگاه‌ها باید مطالعات خود را بروزرسانی کرده و به ارزیابی‌های لازم پرداخته و پیش‌بینی‌های مرتبط را انجام دهند. در سطوح بالاتر، مجلس نیز باید با تصویب قوانین از تشدید فرونشست‌ها جلوگیری کند. اداره راه و شهرسازی استان اصفهان، به‌عنوان متولی بارگذاری جمعیتی و طراحی‌های شهری، باید مسئولیت خود را در جهت کاهش تشدید فرونشست زمین به عهده گیرد. شهرداری‌ها نیز در مدیریت پساب و حفظ توازن آبوان‌ها نقش مؤثری دارند. وزارت کشور نیز به عنوان نهاد اصلی، باید روند فرونشست زمین را در سرتاسر کشور کنترل کرده و هشدارهای لازم را به سازمان‌ها ارائه دهد.

*نقش سازمان محیط زیست اصفهان در جلوگیری از تشدید فرونشست‌ها چیست؟

سازمان محیط‌زیست به عنوان مجری و ناظر مسئولیت دارد و باید هشدارها و اطلاعات کارشناسان را به موقع به نهادهای مسئول انتقال دهد.

*چگونه تعامل دستگاه‌ها در اقدامات جلوگیری از فرونشست‌های اصفهان را ارزیابی می‌کنید؟

من معتقدم نیاز است تا تمامی دستگاه‌ها و نهادهای محیط‌زیست کاهش فرونشست‌ها را با همکاری بیشتری انجام دهند و برنامه‌های خود را به یکدیگر هماهنگ کنند. هدف ما این است که طرح سازگاری با تغییرات اقلیمی استان اصفهان را تنظیم کنیم و مقامت تاب‌آوری هر بخش را بهبود ببخشیم تا در برابر آثار تغییرات اقلیمی دچار خسارت کمتری شویم. در بند «پ ماده ۲۲ قانون برنامه هفتم پیشرفت» نیز به این موضوع اشاره شده و سازمان محیط‌زیست هم پیش‌نویس مربوط به برنامه تغییر اقلیم را در دست تهیه دارد که در حال حاضر در دولت بررسی می‌شود. این موضوع در حوزه سازگاری و تغییر اقلیم بسیار مهم و از اولویت‌های کشور است و باید تلاش‌های جدی‌تری در این زمینه انجام شود.

از مهاجرت مردم تا آسیب به آثار تاریخی درپی فرونشست زمین در اصفهان

*فرونشست زمین علاوه بر مسائل محیط‌زیستی، چه تبعاتی بر مردم اصفهان دارد؟

مردم به واسطه وقوع فرونشست‌ها، مشابه خشکسالی و… به سوی شهرهایی که به لحاظ امکانات بهتر هستند، مهاجرت کرده‌اند. این مهاجرت نمایانگر عدم وجود شرایط زیستی مناسب در مبدا و در نتیجه ایجاد مشکلاتی برای شهرهای مقصد، به دلیل افزایش جمعیت و عدم توان اکولوژیکی در آن مناطق است.

*آیا این فرونشست آسیب‌هایی به آثار تاریخی اصفهان وارد کرده است؟

خطرات ناشی از فرونشست زمین در هر نقطه‌ای به قدری حائز اهمیت و غیرقابل جبران هستند که در صورت غفلت از هشدارهای اولیه، نه تنها به ابنیه تاریخی آسیب می‌رساند، بلکه مردم حاضر در آن محدوده نیز با خطرات جدی مواجه می‌شوند؛ این مسأله در اصفهان نیز قابل ملاحظه است. به ویژه به دلیل تأثیر فرونشست بر رودخانه زاینده‌رود، در حال حاضر آثار تاریخی همچون سی‌وسه پل و پل خواجو با ترک‌هایی مواجه شده‌اند. همچنین برخی دیگر از آثار تاریخی سطح شهر اصفهان و همچنین در تعداد زیادی از خانه‌ها و مدارس نیز این ترک‌ها مشاهده می‌شود که همه اینها نشان‌دهنده فرونشست است. باید از بروز آسیب‌های جدی به عموم مردم، به ویژه دانش‌آموزان و سایر افراد جلوگیری شود و در صورت شناسایی ترک‌ها در مناطقی که به وضعیت بحرانی نزدیک می‌شود، منازل، مدارس و یا هر نوع ابنیه‌ای باید تخلیه شوند.

۲۳۳۲۳۳