یافتن نشانههایی از یک پدیده نادر: سیارهای که ستارهاش را به انفجار کشانده است

برای اولین بار، اخترشناسان شواهدی از وجود یک «سیاره در آستانه مرگ» را در یافتهاند. این سیاره به طور قابل توجهی به ستارهاش نزدیک است و با سرعتی بسیار بالا دور آن میچرخد، به گونهای که ستاره با انفجارهای مکرر، به آرامی آن را میسوزاند و به نابودی میکشاند.
این سیاره که نام HIP 67522 b را به خود اختصاص داده، از جرم کمتری نسبت به مشتری برخوردار بوده و در مداری بسیار نزدیک به ستارهی مادرش حرکت میکند و هر هفت روز یک بار، یک دور کامل میزند. نزدیکی مفرط به ستاره، باعث اختلال در میدان مغناطیسی آن میشود و این شرایط موجب میگردد تا فورانهای عظیم از ستاره به سوی سیاره شلیک شود و به تدریج جرم آن را کاهش دهد.
در یک پژوهش جدید منتشر شده در نشریه نیچر، علمای اخترشناسی به این نکته اشاره کردهاند که این اولین بار است که یک سیاره بر رفتار ستارهی میزبان خود اثرگذار است. کاترینا ایلین، نویسندهی اصلی تحقیق و دانشمند اخترفیزیک در موسسه رادیواخترشناسی هلند، اظهار داشت: «به نظر میرسد این سیاره موجب شکلگیری فورانهای بسیار قوی و انرژیزا در ستاره میشود. امواجی که سیاره در راستای خطوط میدان مغناطیسی ستاره ارسال میکند، در مواقع مشخصی موجب آغاز این فورانها میشوند. اما مقدار انرژی این فورانها به مراتب بیشتر از انرژی این امواج است. باور داریم که این امواج میتوانند باعث فعالسازی انفجارهایی شوند که قبلاً آماده برای وقوع بودهاند.»
بیشتر بخوانید
ستارگان، به عنوان حجمهای بزرگی از پلاسماهای گرم، دارای ذرات بارداری هستند که یونها را در سطح خود به حرکت درمیآورند و به این ترتیب میدانهای مغناطیسی قوی ایجاد میکنند.
چون خطوط میدان مغناطیسی نمیتوانند با یکدیگر تلاقی کنند، در اوقات معین، این میدانها به هم میپیوندند و ناگهان رها میشوند. این عملکرد باعث بروز انفجارهایی از تابش تحت عنوان شرارههای ستارهای میگردد. گاهی اوقات این انفجارها با فورانهای عظیم پلسمایی که از سطح ستاره خارج میشود، همراه هستند که به آن فوران جرم تاج ستارهای گفته میشود.
بسیاری از سیارات، از جمله زمین، دارای میدان مغناطیسی هستند و اخترشناسان همواره در جستوجوی این پرسش بودهاند که آیا سیاراتی که در نزدیکی ستارههای خود میچرخند، میتوانند به اندازهای میدانهای مغناطیسی ستارهی خود را مختل کنند که منجر به بروز انفجارهای ستارهای شوند یا خیر.
بهمنظور بررسی این موضوع، اخترشناسان با استفاده از ماهوارهی تلسکوپ گذران فراخورشیدی ناسا (TESS)، که به شناسایی افتهای موقتی نور ستارهها در زمان عبور سیارات از مقابل آنها میپردازد، به رصد گستردهای از ستارگان پرداختند. بعد از شناسایی HIP 67522 b به عنوان یک هدف، از ماهوارهی چیاپس آژانس فضایی اروپا برای انجام پژوهشهای دقیقتر بهرهبرداری کردند که قادر است با دقت بسیار زیاد ستارههای خاصی را رصد کند.
این نخستین بار است که مشاهده میشود سیارهای بر ستارهی میزبان خود تأثیر میگذارد
از طریق ماهوارهی چیاپس، اخترشناسان موفق به مشاهدهی ۱۵ شراره ستارهای شدند. اکثر این فورانها در زمان عبور سیاره از جلوی ستاره، به ثبت رسیدند. این امر نشاندهندهی این است که سیاره در حین چرخش به دور ستاره انرژی را جمعآوری کرده و به مانند یک طناب، خطوط میدان مغناطیسی آن را به حرکت درمیآورد. وقتی موج شوک از طول خطوط میدان به سطح ستاره میرسد، یک شرارهی قوی ایجاد میشود.
این شرارهها به تدریج جو نازک سیاره را لایهلایه از بین میبرند. هرچند که HIP 67522 b در حال حاضر اندازهای معادل مشتری دارد، پیشبینی میشود در ۱۰۰ میلیون سال آینده به اندازهی نپتون تقلیل یابد.
پژوهشگران برنامه دارند با استفاده از ماهوارههای TESS، چیاپس و دیگر تلسکوپهای کشف سیارات فراخورشیدی همچون پلاتو که به زودی در سال ۲۰۲۶ پرتاب خواهد شد، دادههای بیشتری را تجزیه و تحلیل کنند.
ایلین در اشاره به نوآوری این پدیده برای مجامع علمی، بیان نموده است که قصد دارد ابتدا به بررسی دو موضوع بپردازد: «اولین اقدام این است که با استفاده از طول موجهای مختلف (چراکه چیاپس قادر به پوشش طول موجهای مرئی تا نزدیک فروسرخ است) بررسی کنیم که چه نوع انرژیهایی در این شرارهها آزاد میشود. برای مثال، تابشهای فرابنفش و اشعههای ایکس میتوانند برای سیاره خطرناک باشند. مسأله دوم این است که بهدنبال نمونههای دیگری از این نوع ستاره و سیارهها بگردیم و آنها نیز مورد بررسی قرار دهیم. با جمعآوری نمونههای زیادتر، دانشمندان میتوانند به شناخت بهتری از این پدیده و آزمایش نظریههای خود دست یابند.»



