حدس abc؛ جنجال اثبات ۵۰۰ صفحهای در دنیای ریاضیات

پاییز ۲۰۲۳ فومیهارو کاتو، ریاضیدان ژاپنی گفت اگر آدمها نمیتوانند توافق کنند، استدلال را به زبانی بنویسیم که ماشین بفهمد. نرمافزار Lean هر گام اثبات را بررسی میکند و با شهرت نویسنده کاری ندارد. از قضا خود شولتسه چند سال پیش با آزمایش معروف Liquid Tensor توانایی همین ابزار را نشان داده بود.
تحت سرپرستی کاتو، پروژهای به نام LANA آغاز شد و یویچیرو هوشی، همان ریاضیدانی که در دیدار ۲۰۱۸ کنار موچیزوکی نشسته بود، نیز به آن پیوست. کاواکامی و نهادهای وابسته به دوانگو از حامیان پروژهاند؛ همان مجموعهای که بنیانگذارش جایزهی میلیونی را گذاشته بود.
پروژهی LANA میکوشد هر گام اثبات موچیزوکی را به زبانی قابلبررسی برای ماشین تبدیل کند
تیم در فوریهی ۲۰۲۵ به مانعی رسید که نامش را «دیوار» گذاشت. موچیزوکی نیز به Lean علاقه نشان داد و آوریل ۲۰۲۶ گزارشی مقدماتی دربارهی صوریسازی نظریهاش ارائه کرد.
۱۷ ژوئیهی ۲۰۲۶ گزارش میانی پروژه در توکیو منتشر شد که میگفت ماشین هنوز نمیتواند از قضیهی ۳.۱۱ به نتیجهی ۳.۱۲ برسد، چون یک سازگاری ضروری اثبات نشده و تیم هم نتوانسته این گام را بازسازی کند. گزارش رسمی با احتیاط از صدور حکم نهایی پرهیز کرد؛ اما دیوار را دقیقتر نشان داد. آیا دو خطکش حقیقی که از دو مسیر متفاوت ساخته شدهاند، یک چیز را اندازه میگیرند؟
کاتو پس از نشست صریحتر گفت گذار ۳.۱۱ به ۳.۱۲، به صورتی که اکنون در مقالهها نوشته شده، قابل صوریسازی نیست؛ اما توضیحات موچیزوکی هنوز تغییر میکند و LANA نتیجهی قطعی را معلق نگه میدارد.
نقد این تیم به حرف شولتسه و اشتیکس نزدیک میشود، اما دقیقاً همان نیست. گزارش وقوع ناسازگاری در ششضلعی معروف را میپذیرد، اما آن را بهتنهایی مانع راهبرد موچیزوکی نمیداند. داستان پرونده اینجا به پایان نمیرسد.
ما در دوران مدرسه یاد گرفتهایم اثبات را شبیه یک شیء ببینیم، زنجیری از گامها که یا استحکامش حفظ میشود، یا محکم نیست و پاره میشود. داستان موچیزوکی اما یادآوری میکند اثبات کنشی اجتماعی نیز هست. دیگران باید بتوانند اثباتی را بخوانند، بفهمند و قانع شوند.
نوشتهای که در تمام جهان فقط حلقهای کوچک مدعی فهمش باشند، حتی اگر درست باشد، باز هم کار یک اثبات را انجام نمیدهد.
شاید روزی معلوم شود موچیزوکی از ابتدا حدس را درست اثبات کرده بود و دنیا او را نمیفهمید. شاید خطایی کوچک در صفحههای انتهایی مقالهی سوم، بزرگترین عمارت فکری قرن را پایین بیاورد. فعلاً همهی طرفها منتظرند ماشین اثبات صادقانه خطکش درست را نشان دهد و تا آن روز، ۱ + ۸ = ۹ همچنان بزرگترین معمای سادهای میماند که در دفتر مشق هر کودکی جا میشود.



