علت نامگذاری دیوارهای بتنی میانی بزرگراه «نیوجرسی» چیست؟ کشف راز طراحی منحصر به فرد آنها

دیوارهای بتنی مجاور بزرگراهها که در ایران بهعنوان «نیوجرسی» شناخته میشوند، نام خود را از ایالت نیوجرسی ایالات متحده آمریکا قرض گرفتهاند. طراحی خاص این موانع تصادفی نیست؛ بلکه مهندسان آنها را بهگونهای ساختهاند که در زمان برخورد خودروها، احتمال ورود به لاین مخالف را به حداقل برسانند و در موارد خاصی، خودروی آسیبدیده را به خط خود برگردانند.
احتمالاً شما نیز در حین رانندگی در بزرگراه، بارها از کنار دیوارهای بتنی کمارتفاع و بلندی گذشتهاید که دو مسیر رفتوآمد را از هم تفکیک میکنند. علیرغم ظاهر سادهی این موانع، طراحی بدنهی آنها ناشی از سالها تحقیق در زمینه حوادث رانندگی و اصلاحات متعاقب آن است.
نیوجرسی از کجا نشأت گرفت؟
تاریخچه این مانع بتنی به دههی ۱۹۵۰ میلادی بازمیگردد. در سال ۱۹۵۵، ادارهی راه نیوجرسی آمریکا نخستین نمونههای این دیوار را با ارتفاع تقریبی ۴۶ سانتیمتر نصب کرد تا از ورود خودروهای منحرفشده به لاین مخالف جلوگیری کند.
مهندسان به تدریج متوجه شدند که ارتفاع و شکل اولیهی مانع برای برخی از تصادفها کارآمد نیست. به همین دلیل، طراحی آن را با مطالعه حوادث واقعی تغییر دادند و در سال ۱۹۵۹، ارتفاع دیوار را به حدود ۸۱ سانتیمتر افزایش دادند.
وزارت حملونقل ایالت نیوجرسی در مستندات تاریخی خود تأیید میکند که این مانع با طراحی مهندسیشده در سال ۱۹۵۹ برای جداسازی مسیرهای مخالف و کاهش تصادفهای رو در رو به کار گرفته شد. نام «Jersey Barrier» نیز از این ایالت نشأت گرفته است.
راز طراحی منحصر به فرد دیوار نیوجرسی چیست؟
زمانی که به نمای مقطع یک نیوجرسی استاندارد نگاه میکنید، متوجه میشوید که سطح آن کاملاً صاف نیست. بخش پایینی دیوار ابتدا دارای یک قسمت عمودی به ارتفاع تقریباً ۷٫۶ سانتیمتر است که سپس به یک شیب با زاویهی ۵۵ درجه منتقل میشود و در قسمت بالایی، زاویهی بدنه به حدود ۸۴ درجه نسبت به زمین میرسد.
این شکل خاص در زمان برخورد خودرو اهمیت بالایی دارد. هنگامی که یک خودرو با زاویهای ملایم به این مانع برخورد میکند، لاستیک آن ابتدا با قسمت شیبدار تماس پیدا کرده و بهقدری از آن بالا میرود. بدین ترتیب، بخشی از انرژی برخورد صرف بالا بردن خودروی مذکور میشود و ممکن است خودرو بدون برخورد شدید با بتن، دوباره به مسیر خود بازگردد.
بر اساس گفتههای ادارهی فدرال بزرگراههای ایالات متحده (FHWA)، این مکانیزم در برخوردهای کمسرعت میتواند آسیب به بدنهی خودرو را کاهش دهد؛ اما با افزایش سرعت و شدت تصادف، خطر آسیب به خودرو و سرنشینان نیز افزایش مییابد.
آیا دیوار نیوجرسی میتواند منجر به واژگونی خودرو شود؟
نیوجرسی همیشه بهترین کارایی را ندارد. در تصادفات شدید، بالا رفتن لاستیک از قسمت شیبدار ممکن است خودرو را بهقدری بالا ببرد که خطر واژگونی آن افزایش یابد. این مسئله بهویژه برای خودروهای کوچک در برخوردهای با سرعت بالا مطرح است.
برای کاهش این خطر، مهندسان مدلی اصلاحشده به نام F-shape توسعه دادند. تفاوت عمدهی آن با نیوجرسی استاندارد در ارتفاع نقطهی تغییر شیب است؛ این نقطه در نیوجرسی استاندارد حدود ۳۳ سانتیمتر بالاتر از سطح زمین قرار دارد، در حالی که در مدل F-shape به حدود ۲۵ سانتیمتر کاهش یافته است.
این تغییر کوچک باعث میشود هنگام برخورد خودرو کمتر به سمت بالا برود و خطر واژگونی کاهش یابد. مطابق ارزیابیهای FHWA، دیوارهای بتنی با سطح کاملاً عمودی نیز خطر واژگونی کمتری به همراه دارند، اما به دلیل عدم بالا رفتن خودرو بر روی شیب، معمولاً آسیب بیشتری به بدنه وارد میشود.
آیا نیوجرسیهای پلاستیکی هم همین قابلیتها را دارند؟
این موانع پلاستیکی که به رنگهای قرمز، زرد یا سفید طراحی شدهاند و در محل تعمیرات جادهها به وفور مشاهده میشوند، لزوماً عملکردی مشابه به نیوجرسیهای بتنی ندارند. این تجهیزات بیشتر بهعنوان علامتگذاری مسیر و تفکیک محدودهی عملیات عمرانی به کار میروند.
البته برخی مدلهای پلاستیکی که با آب پر میشوند و دارای ساختار تقویتی مخصوص هستند، برای تحمل برخورد خودروها طراحی و آزمایش شدهاند. لذا نمیتوان بهراحتی تمام موانع پلاستیکی را ناایمن پنداشت؛ عملکرد آنها به نوع محصول، شیوهی نصب و نتایج آزمایش تصادف بستگی دارد.
برای وسایل نقلیه سنگین نظیر کامیونها و اتوبوسها ممکن است بهکارگیری موانع بلندتر و مقاومتر ضرورت داشته باشد. یک مانع طراحیشده برای خودروهای سواری لزوماً نمیتواند از عبور یک کامیون سنگین جلوگیری کند.
بهواقع، هدف اصلی نیوجرسیها متوقف ساختن کامل خودرو نیست؛ بلکه جلوگیری از ورود آن به لاین مقابل و هدایت کنترلشدهی خودرو پس از تصادف میباشد. طراحی خاص این دیوارهای بتنی نتیجهی کوشش مهندسان برای ایجاد تعادلی بین کاهش شدت برخورد و جلوگیری از واژگونی خودرو است.



