بسیاری از ماهواره‌های سیستم‌های اینترنتی نور بیشتری از حد معمول دارند
تعداد ماهواره‌ها در فضا به طور مداوم در حال افزایش است و به نظر می‌رسد که شرکت‌های فعال در حوزه فضایی برای جلوگیری از تشدید آلودگی نوری در آسمان شب اقدام خاصی انجام نمی‌دهند.
در یک تحقیق جدید، محققان در نظر داشتند تا بررسی کنند چه تعداد از این ماهواره‌ها از حد روشنایی پیشنهادی توسط اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی تجاوز کرده‌اند. طبق این توصیه، قدر ظاهری ماهواره‌ها باید ۷ یا بیشتر باشد؛ به این معنی که با چشم غیرمسلح قابل مشاهده نباشند.
ابرمنظومه‌های ماهواره‌ای؛ شبکه‌هایی که بی‌وقفه در حال رشدند
محققان به منظور این بررسی، از ۶ دوربین استفاده کردند تا آسمان را در رصدخانه الگین‌فیلد واقع در ایالت انتاریو، کانادا، در مدت ۳۶ شب از ۷ اکتبر تا ۱۱ نوامبر ۲۰۲۴ رصد نمایند. آنها موفق به ثبت ۲۴هزار و ۸۱۲ رد ماهواره‌ای شدند که در مجموع به پنج‌هزار و ۱۱۸ ماهواره متفاوت متعلق بودند.
این تحقیق نشان داد که دوسوم از ماهواره‌های مشاهده‌شده که از مرز روشنایی مورد اشاره تجاوز کرده بودند، به ابرمنظومه استارلینک تعلق داشتند. این ابرمنظومه در میان تمامی منظومه‌های بررسی‌شده، بدترین عملکرد را از نظر تعداد مطلق ماهواره‌های با روشنایی بیش‌ازحد داشت.
استارلینک به وضوح بیشترین تعداد ماهواره را در فضا دارا است؛ به گونه‌ای که بیش از ۱۰هزار ماهواره از مجموع ۱۶هزار جرم مداری را در اختیار دارد. این عدد در سال ۲۰۲۴ به حدود ۶هزار ماهواره رسید.
با این حال، پژوهشگران تأکید کردند که اگر به جای شمارش مطلق، درصد ماهواره‌هایی که از حد روشنایی فراتر می‌روند، مورد بررسی قرار گیرد، نتایج متفاوت خواهد بود. فقط یک‌چهارم از عبورهای ماهواره‌های استارلینک بیشتر از حد تعیین‌شده روشنایی داشتند؛ در حالی که این نسبت برای ابرمنظومه گواوانگ چین به ۵۰ درصد می‌رسید.
گواوانگ، ابرمنظومه‌ای چینی است که برای رقابت با استارلینک طراحی شده است. در زمان تحقیق، این منظومه فقط ۱۲ ماهواره در مدار داشت؛ اما تعداد ماهواره‌های آن از آن زمان به نزدیک ۳۰۰ فروند افزایش یافته است.
نویسندگان این مقاله اشاره کرده‌اند: «استارلینک از نظر تعداد مطلق ماهواره‌هایی که روشنایی آنها از استاندارد تعیین شده توسط اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی فراتر می‌رود، در صدر قرار دارد. این در حالی است که تنها حدود یک چهارم عبورهای ممکن از ماهواره‌های استارلینک، از حد مجاز عبور می‌کند. عظمت این ابرمنظومه باعث افزایش آمار آن می‌شود.»
با در نظر گرفتن جاه‌طلبی شرکت‌ها، به نظر می‌رسد وضعیت به سمت بدتر شدن پیش می‌رود. ایلان ماسک در اوایل سال جاری میلادی نقشه‌ای برای استقرار یک میلیون ماهواره در فضا ارائه کرده است.
نجوم در معرض خطر
رشد تعداد ماهواره‌ها امروز بر رصدهای نجومی، چه از سطح زمین و چه از فضا، تأثیر می‌گذارد.
آلودگی نوری تقریباً تمامی نقاط جهان را تحت تأثیر قرار داده است، حتی نواحی که هیچ منبع نور مصنوعی ندارند. این نوع آلودگی عواقب منفی برای گیاهان و جانوران به همراه دارد و میتواند بر سلامت انسان نیز تأثیر سوء داشته باشد. یک مطالعه اخیر ارتباطی بین آلودگی نوری و افزایش خطر ابتلا به زوال عقل در سنین پایین‌تر پیدا کرده است.
اولیویه اَنو، اخترشناس در رصدخانه جنوبی اروپا، اخیراً در گفت‌وگو با آی‌اف‌ال‌ساینس برآورد کرده است که اگر روشنایی ماهواره‌ها در زیر حد مشاهده‌پذیری نگه داشته شود، امکان وجود ۱۰۰هزار ماهواره در مدار وجود دارد بدون اینکه تأثیر قابل توجهی بر نجوم زمینی داشته باشند. اما در برخی سناریوها، به ویژه با افزایش تعداد ماهواره‌ها به بیش از یک میلیون یا روشنایی بیش‌ازحد آنها، عواقب تلخی توصیف شده است.
اَنو اظهار می‌دارد: «عواقب فاجعه‌بار میتواند به این معنا باشد که داده‌های ما کاملاً از بین برود؛ در واقع، چنین حالتی میتواند تلسکوپ‌ها را غیرقابل استفاده کند.»
آلودگی نوری تقریباً تمامی نقاط جهان را تحت تأثیر قرار داده است، حتی مناطقی که هیچ منبع نور مصنوعی ندارند
از زمان راه‌اندازی نخستین ماهواره‌های استارلینک، مشخص شده است که رد این ماهواره‌ها چگونه تصویر رصدخانه‌های مختلف در سرتاسر جهان را مختل می‌کند. این معضل حتی برنامه‌های رصدی بلندمدت مانند «پیمایش میراث فضا و زمان» در رصدخانه ورا روبین را نیز تهدید می‌کند. براساس این مطالعه، ممکن است یک‌سوم از نوردهی‌های این رصدخانه در زمان گرگ‌ومیش به خاطر رد ماهواره‌ها دچار آلودگی شوند.
در برخی سناریوها، آسمان تاریک مناطق میزبان رصدخانه‌ها ممکن است بدون نیاز به روشن شدن حتی یک لامپ، به اندازه آسمان یک منطقه حومه شهری روشن شود.
نویسندگان این مقاله بیان می‌کنند: «به‌طور کلی، در میان ماهواره‌های کنونی در مدار نزدیک زمین، رعایت نکردن استانداردهای روشنایی نجومی بیشتر از استثنا است و این مشکل دقیقا در ساعاتی متمرکز است که برای نجوم زمین حائز اهمیت بالایی هستند؛ و به همین دلیل، اکنون می‌توان هزینه‌های رصدی آن را برای هر ابزار نجومی به‌صورت کمّی تخمین زد.»
محققان خاطرنشان می‌کنند: «موفقیت برخی از اپراتورها در تولید ماهواره‌های با روشنایی کمتر، نمونه‌ای واضح و عملی برای سایر شرکت‌های فعال در این حوزه فراهم می‌سازد.»
این مقاله هم اکنون برای چاپ در مجله نیچر آسترونومی پذیرفته شده و نسخه پیش‌انتشار آن در پایگاه آرکایو قابل دسترسی است.
