این پستاندار آبزی که در ۱۶۸ میلیون سال پیش همزمان با دایناسورها می‌زیسته است

مقدار کمی از استخوان‌های مهره‌داران که در مکان محتمل معده‌ی فسیل و در کنار رسوبات مجاور آن یافت شده، اطلاعات ارزشمندی را درباره‌ی الگوی تغذیه این موجودات در اختیار ما قرار می‌دهد. به‌عبارت دیگر، همان‌طور که لوئو توضیح می‌دهد، سمندرها شاید بخشی از خوراک این جانوران را تشکیل می‌دادند. مگاکائودا احتمالا در اقلیمی ملایم که با پوشش گیاهی انبوهی احاطه شده بود، زندگی می‌کرد و گاه به پناهگاه‌های زیرزمینی در خشکی پناه می‌برد و برای شکار انواع ماهی‌ها و بی‌مهرگان به دریاچه‌ها و رودخانه‌ها سر می‌زد.

اما اهمیت فسیل تنها به شکل ظاهری و شیوه‌ی زندگی این جانور محدود نیست. ساختارهای یافت‌شده در ناحیه‌ی گلو نیز به دانشمندان سرنخ‌های کلیدی راجع به زمان تکامل برخی خصوصیات اساسی پستانداران ارائه می‌دهند.

استخوان‌های لامی در گلوهای پستانداران امروزی، از جمله انسان، به لحاظ شکل و ساختار شباهت زیادی به نعل اسب دارند. این استخوان‌ها به تسهیل عملکرد عضلات ناحیه‌ی گلو در فرآیند بلع کمک می‌کنند و همچنین اجازه می‌دهند که غذا بعد از جویدن به صورت لقمه‌به‌لقمه بلعیده شود. علاوه بر این، آن‌ها در فرآیند مکیدن شیر مادر توسط نوزاد نیز نقشی کلیدی ایفا می‌کنند.

بیشتر بخوانید

توماس مارتین، دیرینه‌شناس دانشگاه بن آلمان و یکی از نویسندگان این مطالعه، بیان می‌کند که مگاکائودا سونگئی به وضوح ساختارهای لازم برای انجام این فرآیندها را در خود داشته است. لوئو نیز این قابلیت را به‌عنوان یکی از نوآوری‌های کلیدی در تکامل پستانداران به حساب می‌آورد؛ ویژگی‌ای که به این موجودات کمک کرد تا از منابع غذایی متنوع‌تری بهره‌برداری کنند و در نهایت به ایجاد گروه‌هایی با رژیم‌های غذایی مختلف شامل گوشت‌خواری، حشره‌خواری، گیاه‌خواری و همه‌چیزخواری منجر شود.

وجود این ساختارها در فسیل مگاکائودا نشان‌دهنده‌ی این است که سازوکارهای لازم برای مکیدن شیر و بلعیدن غذا تا دوره‌ی میانه‌ی ژوراسیک، یعنی تقریباً ۱۷۴ تا ۱۶۴ میلیون سال پیش، به تکامل رسیده بودند. این دوره زمانی پیش از جدایی کیسه‌داران امروزی، مانند کانگوروها و پستانداران جفت‌دار، نظیر نخستی‌سان‌ها و خرس‌ها قرار می‌گیرد. برآوردها حاکی از آن است که این جدایی حدود ۱۶۰ میلیون سال قبل روی داده است. هر دو دسته از یک نیای مشترک تخم‌گذار با عمری حدود ۱۸۰ میلیون سال جدا شده‌اند.

سازوکارهای لازم برای مکیدن شیر و بلعیدن غذا تا قیاس میانه ژوراسیک شکل گرفته بود.

به گفته‌ی لوئو، یافته‌های اخیر نشان می‌دهند که تاریخچه‌ی این ویژگی به‌زمانی فراتر از جدایی دودمان‌های امروزی کیسه‌داران و پستانداران جفت‌دار بازمی‌گردد. سو هند، دیرینه‌شناس مهره‌داران در دانشگاه نیوساوث‌ولز استرالیا، اضافه می‌کند: «پیش از این فرض می‌شد که مکیدن شیر نوزاد به ویژگی‌های پستانداران پیشرفته‌تر مربوط است، اما اکنون به نظر می‌رسد که این قابلیت بسیار زودتر، یعنی حداقل ۱۶۵ میلیون سال پیش در نیای مشترک پستانداران و خویشاوندان منقرض‌شده‌شان به وجود آمده است.»

مگاکائودا سونگئی به گروهی منقرض‌شده از داکودونت‌ها تعلق دارد که هم‌خانواده‌های منقرض‌شده‌ی پستانداران محسوب می‌شوند؛ گروهی که بین ۲۰۰ تا ۱۲۰ میلیون سال پیش، در دوران‌های ژوراسیک و کرتاسه زندگی می‌کردند. اعضای این گروه به‌گونه‌های مختلفی برای زندگی در زیستگاه‌های گوناگون سازگار شده بودند. برای نمونه، می‌توان به دو مثال زیر اشاره کرد:

  • میکرودوکودون گراسیلیس (Microdocodon gracilis) که جانوری شبیه به حشره‌خواران و درخت‌زی به شمار می‌رفت.
  • داکوفوسور براکی‌دکتیلوس (Docofossor brachydactylus) که با استفاده از پنجه‌های بیل‌مانند خود به کندن می‌پرداخت و تونل‌هایی را ایجاد می‌کرد.

لوئو پیش‌تر در تحقیقی به بررسی کاستورکائودا لوتراسیمیلیس (Castorocauda lutrasimilis) پرداخته بود؛ جانوری نیمه‌آبزی که حدود ۱۶۴ میلیون سال پیش می‌زیست و به «سگ‌آبی ژوراسیک» مشهور گردید.

تیم فلانری، پستاندارشناس در مؤسسه‌ی پژوهشی موزه‌ی استرالیا، اعتقاد دارد که سبک زندگی آبزیان احتمالا بارها در میان گونه‌های اولیه‌ی پستاندارسان‌ها تکامل یافته است. هند هم این فسیل را به‌عنوان نمونه‌ای شگفت‌انگیز از تنوع موجودات مشابه در دوران دایناسورها توصیف می‌کند. او بر این باور است که یافته‌های اخیر به مجموعه‌ای از شواهد افزوده می‌شود که تأکید دارند پستاندارسان‌ها مدت‌ها قبل از ظهور پستانداران امروزی، در زیستگاه‌ها و اکوسیستم‌های مختلف زندگی کرده‌اند.

این مقاله در نشریه‌ی نیچر به چاپ رسیده است.

مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا