علت پایداری اقتصاد ایران در شرایط جنگ، تحریم و محاصره چیست؟

روزنامه همشهری به نقل از عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، در اجلاس سالانه صندوق بین‌المللی پول در بانکوک، بر تاب‌آوری اقتصاد ایران تأکید کرده و اعلام نموده که ادعای فروپاشی اقتصاد کشور، صرفاً یک توهم است. اما چه عواملی سبب شده که اقتصاد ایران با وجود این چالش‌ها به فعالیت خود ادامه دهد؟ پاسخ این سوال را می‌توان در ترکیبی از ظرفیت‌های داخلی، تنوع اقتصادی، انطباق بنگاه‌ها و تجربه در مواجهه با محدودیت‌های خارجی یافت؛ ویژگی‌هایی که توانسته‌اند ادامه فعالیت‌های اقتصادی را ممکن سازند.

بازار داخلی؛ ستون فقرات تولید و اشتغال
بازار داخلی در ایران نقش حیاتی در حمایت از فعالیت‌های اقتصادی دارد. بخش عمده‌ای از واحدهای تولیدی، فروشگاه‌ها، شرکت‌های خدماتی و کسب‌وکارهای کوچک، محصولات و خدمات خود را به مصرف‌کنندگان داخلی عرضه می‌کنند. این ویژگی به اقتصاد این امکان را می‌دهد که بخشی از فعالیت‌های خود را بر پایه تقاضای داخلی ادامه دهد و تنها به وضعیت تجارت خارجی وابسته نماند. بسیاری از تولیدکنندگان می‌توانند با بازنگری در ترکیب محصولات و تغییر در روش‌های عرضه، خود را با شرایط بازار وفق دهند. به علاوه، شبکه گسترده کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، نیروی انسانی کارآمد و ارتباطات میان تولیدکنندگان و تأمین‌کنندگان داخلی، بستری دیگر برای حفظ جریان فعالیت‌های اقتصادی فراهم می‌آورد. البته، قدرت خرید خانوارها تأثیر بسزایی بر میزان تقاضای داخلی دارد؛ به همین دلیل، کنترل تورم و حفظ درآمد واقعی مردم برای بهره‌برداری بهینه از ظرفیت بازار داخلی از اهمیت بالایی برخوردار است.

اقتصاد ایران فراتر از حوزه نفت
یکی از مهمترین عوامل تاب‌آوری اقتصاد ایران، تنوع در بخش‌های تولیدی و خدماتی آن است. اگرچه نفت و گاز بخش قابل توجهی از درآمدهای ارزی و منابع مالی کشور را تأمین می‌کنند، اما اقتصاد ایران به این حوزه محدود نمی‌گردد. کشاورزی، صنایع غذایی، تولید کالاهای مصرفی، صنایع فلزی، پتروشیمی، معدن، حمل‌ونقل، فناوری و خدمات همگی جزء فعالیت‌های اقتصادی هستند که بخش‌هایی از نیازهای داخلی را پاسخگو می‌باشند. این تنوع به این معنی است که محدودیت در یک بخش نمی‌تواند موجب توقف کلی فعالیت‌های اقتصادی شود.

تداوم خدمات بانکی و تأمین نیازهای ضروری
فعالیت‌های اقتصادی تنها به کارخانجات و واحدهای تولیدی محدود نمی‌شود. شبکه پرداخت، خدمات بانکی، توزیع کالا، حمل‌ونقل و تأمین نیازهای ضروری نیز اجزای کلیدی در پایداری اقتصاد به حساب می‌آیند. همتی در اظهارات خود، تداوم خدمات بانکی و سیستم پرداخت، تأمین ارز برای کالاهای اساسی و دارو و حفظ ثبات مالی را در صدر اولویت‌های بانک مرکزی قرار داده است. این استمرار خدمات به خانوارها و کسب‌وکارها کمک می‌کند تا بتوانند به امور روزمره خود بپردازند و چرخ مبادلات داخلی بی‌وقفه بچرخد.

تجربه تحریم‌ها؛ انطباق به جای توقف
یکی از دلایل تاب‌آوری اقتصاد ایران، تجربیات طولانی آن در رویارویی با تحریم‌هاست. بنگاه‌های اقتصادی در سال‌های گذشته ناگزیر شده‌اند تا روش‌های تأمین مواد اولیه، تهیه قطعات، انتقال وجوه و فروش کالاهای خود را به وضعیت جدید وفق دهند. در برخی صنایع، تولیدکنندگان به ساخت داخل قطعات، تعمیر دستگاه‌ها، مهندسی معکوس و استفاده از تأمین‌کنندگان جایگزین روی آورده‌اند. در عرصه تجارت نیز شرکت‌ها تلاش کرده‌اند با تقویت ارتباطات منطقه‌ای و بهره‌گیری از مسیرهای تجاری متنوع، فعالیت‌های خود را ادامه دهند. این تجربه به معنای بی‌اثر شدن تحریم‌ها نیست، بلکه نشان‌دهنده این است که بخش‌هایی از اقتصاد ایران توانسته‌اند راه‌حل‌های عملی برای غلبه بر محدودیت‌های خارجی بیابند. وجود دانش فنی، نیروی انسانی متخصص و تجربه عملی انباشته‌شده در صنایع مختلف، در این پروسه نقش حیاتی دارد.

منابع طبیعی و ظرفیت‌های صنعتی؛ پشتوانه بازگشت به مسیر رشد
ایران از منابع انرژی، ذخایر معدنی، ظرفیت‌های کشاورزی و مجموعه‌ای از صنایع پایه برخوردار است. این ظرفیت‌ها علاوه بر تأمین بخشی از نیازهای داخلی، امکان تولید کالاهای قابل عرضه در بازارهای منطقه‌ای را نیز فراهم می‌کنند. صنایع پتروشیمی، فلزات، محصولات کشاورزی و برخی کالاهای صنعتی می‌توانند در صورت فراهم بودن شرایط مناسب تجارت و تأمین مالی، در توسعه صادرات و ایجاد درآمد ارزی موثر باشند. به کارگیری مؤثرتر این ظرفیت‌ها به بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل، دسترسی به بازارهای صادراتی و کاهش موانع تولید متکی است. اقتصاد ایران دارای ظرفیت‌هایی است که می‌تواند با بهبود شرایط، به موتور محرک بازگشت به رشد تبدیل گردد.

17302