بغزیان: بانک مرکزی نباید اعلام کند که دچار شگفتی شده است/ پیامد دلار ۲۶۸ هزار تومانی چیست؟

طی روزهای اخیر، بازار ارز دومین ‌بار شاهد افزایش قابل توجه قیمت دلار بوده است؛ به‌گونه‌ای که نرخ دلار از حدود ۲۳۳ هزار تومان در پنجم مهرماه به بیش از ۲۶۸ هزار تومان افزایش یافته است. این جهش در شرایطی به وقوع پیوسته که بانک مرکزی از تخصیص ارز به تمامی متقاضیان بالای ۱۸ سال با کارت ملی خبر داده و در تلاش است تا با افزایش عرضه، نیاز بازار را تامین کند.

با این حال، آلبرت بغزیان، اقتصاددان و عضو هیات علمی دانشگاه تهران، بر این باور است که پیش از هر چیز باید دلایل پشت این افزایش قیمت توضیح داده شود. او بیان می‌کند که بانک مرکزی به عنوان نهاد سیاست‌گذار پولی و ارزی، بایستی از وضعیت منابع ارزی، حجم عرضه صادرکنندگان و میزان تقاضای موجود در بازار آگاه باشد و نمی‌تواند به جهش ناگهانی ۳۵ هزار تومانی نرخ دلار در مدت زمان کوتاه به عنوان یک واقعه غیرمنتظره نگاه کند.

بغزیان با اشاره به رشد قیمت دلار از پنجم مهرماه تا به امروز، بر لزوم ارائه توضیحات توسط بانک مرکزی تاکید دارد که چه عواملی باعث این افزایش ۳۵ هزار تومانی در قیمت ارز شده است. او معتقد است که سیاست‌گذار ارزی باید تصویر واضحی از وضعیت منابع ارزی، مقدار عرضه صادرکنندگان و حجم تقاضا داشته باشد و مشخص کند که آیا صادرکنندگان ارز خود را ارائه نمی دهند یا مانع خاصی در مسیر عرضه وجود دارد.

این اقتصاددان بر این نکته نیز تأکید دارد که بخش عمده بازار ارز در قشر خرده‌فروشی شکل نمی‌گیرد، لذا لازم است که بانک مرکزی به جای معطوف شدن به معاملات کوچک، جریان‌های اصلی عرضه و تقاضا را زیر نظر بگیرد.

او به این نکته اشاره کرد که تشدید تحریم‌ها و افزایش تنش‌ها می‌تواند باعث شکل‌گیری انتظارات تورمی و ارزی شود و مسئله اساسی، مسئولیت سیاست‌گذار در قبال قدرت پول ملی است. به عقیده او، باید مشخص شود در شرایطی که گفته می‌شود بانک مرکزی منابع ارزی قابل توجهی در اختیار دارد و بازارهایی مانند تتر نیز قابل مدیریت هستند، نقش بانک مرکزی در حفظ ارزش پول ملی چیست.

بغزیان همچنین به شیوه عرضه ارز با نرخ نزدیک به ۲۵۸ تا ۲۵۹ هزار تومان انتقاد وارد کرده و بر این باور است که این رویکرد به خودی خود نمی‌تواند افرادی را که برای حفظ قدرت خرید خود به بازار ارز مراجعه می‌کنند، به سمت بازار رسمی ترغیب کند. به نظر او، این نرخ می‌تواند پیام دیگری به بازار ارسال کند؛ یعنی سیاست‌گذار نرخ دلار در این محدوده را قبول کرده و انتظاری برای کاهش قابل توجه قیمت ارز ندارد.

او در این زمینه به مساله اعتماد نیز اشاره می کند و می‌گوید که متقاضیان ارز ممکن است خرید از بازار غیررسمی را به خرید از مسیر رسمی ترجیح دهند؛ زیرا معاملات رسمی ممکن است اطلاعات مالی بیشتری را در اختیار نهادهای ناظر و مالیاتی قرار دهد. از این رو، صرفا عرضه ارز با نرخ بالا را نمی توان به عنوان مدیریت تقاضا تلقی کرد.

بغزیان در ادامه می‌گوید که ارزپاشی در این سطوح قیمتی چندان سودمندی ندارد و اگر هدف، تامین تقاضای ناشی از تلاش مردم برای حفظ قدرت خرید است، باید شرایطی ایجاد شود تا متقاضیان واقعاً به سمت بازار رسمی معطوف شوند. او نرخ ۲۵۸ تا ۲۵۹ هزار تومان را «غلط و زیان‌بار» توصیف کرده و خواهان توضیح شفاف رئیس کل بانک مرکزی درباره هدف این سیاست است.

این استاد اقتصاد دانشگاه تهران همچنین هشدار می‌دهد که افزایش قیمت ارز به طور مستقیم و غیرمستقیم بر تورم تاثیر می‌گذارد و ادامه این روند می‌تواند فشار مضاعفی بر خانوارها ایجاد کند. او همچنین تصریح می‌کند که قیمت ارز نتیجه معاملات خرد نیست، بلکه بازیگران بزرگ بازار و جریان‌های اصلی عرضه و تقاضا هستند که نرخ را تعیین می‌کنند.

بغزیان در ادامه اظهاراتش به سیاست‌های ارزی و وارداتی در دوران جنگ اشاره کرده و بر این باور است که سیاست‌گذاران باید میان کالاهای ضروری و غیرضروری تمایز قائل شوند. به عقیده او، به جای ممنوعیت کامل برخی کالاها، بهتر است از ابزار تعرفه برای کنترل واردات کالاهای لوکس استفاده شود تا منابع ارزی محدود کشور صرف نیازهای اساسی گردد.

او با مقایسه وضعیت ایران با کشورهای درگیر جنگ مانند روسیه و اوکراین، بیان می‌کند که سیاست‌های ارزی این کشورها به گونه‌ای تنظیم شده‌اند که ارز به آسانی به کالاهای غیرضروری و لوکس اختصاص نمی‌یابد. از دیدگاه بغزیان، ادامه این سیاست‌ها در ایران می‌تواند فشار اقتصادی بر خانوارها و نابرابری را افزایش دهد.

این اقتصاددان در پایان بر لزوم روشن شدن این مسأله تأکید می‌کند که آیا افزایش نرخ ارز ناشی از عوامل اقتصادی و محدودیت‌های واقعی بازار است یا اینکه سیاست‌گذار آن را به عنوان راه‌حلی برای جبران کسری بودجه پذیرفته است؛ چرا که در صورت پذیرش این افزایش قیمت از سوی سیاست‌گذار، پیامدهای تورمی آن می‌تواند نگرانی‌های بیشتری را به وجود آورد.

متن کامل این گفتگو را از این‌جا بخوانید.

۲۲۳۲۲۹