آیا احتمال جهانی شدن طاعون ریوی وجود دارد؟

مرگ یکی از کارکنان یک مرکز تحقیقاتی مربوط به طاعون در روسیه، به‌ویژه احتمال نشت عامل بیماری‌زا و آغاز یک پاندومی جدید را در میان افکار عمومی مطرح کرده است. با این حال، داده‌های رسمی که تا به حال منتشر شده‌اند، تصویری بسیار محتاطانه را به نمایش می‌گذارند: هنوز روشن نیست آیا این فرد واقعا به طاعون مبتلا بوده است یا خیر.

سازمان نظارت بر سلامت عمومی روسیه، دلیل بیماری کارمند زن فوت‌شده را «ذات‌الریه با منبع نامشخص» اعلام کرده است. مقامات روسی همچنین اعلام کرده‌اند که آزمایش‌های بیشتر بر روی نمونه‌های اخذ شده از او، هیچ میکروارگانیسمی مرتبط با فعالیت حرفه‌ای‌اش در آزمایشگاه را شناسایی نکرده‌اند.

حدود ۲۰۰ نفر به دنبال این حادثه تحت نظر قرار گرفته‌اند، اما در میان آن‌ها هیچ موردی از طاعون شناسایی نشده و اکثریت افراد پس از منفی شدن آزمایش‌ها از قرنطینه آزاد شده‌اند. همچنین، سازمان جهانی بهداشت تصریح کرده است که هیچ مورد تأییدشده‌ای از طاعون در ایرکوتسک گزارش نشده و احتمال گسترش بیماری به کشورهای دیگر نیز بسیار کم است.

با این حال، سوابق شغلی این فرد در مرکز مرتبط با طاعون باعث شده شایعات مربوط به نشت آزمایشگاهی به سرعت در شبکه‌های اجتماعی گسترش یابد. پرسش کلیدی این است که اگر مشخص شود مرگ او واقعاً به دلیل طاعون بوده است، آیا باید نگران بروز سناریویی مشابه با کووید ۱۹ باشیم؟

دکتر سایمون کلارک، دانشیار میکروب‌شناسی سلولی در دانشگاه ریدینگ، بیان می‌کند که طاعون ریوی مقدار خطرناکی از بیماری محسوب می‌شود؛ چرا که عفونت، ریه‌ها را درگیر می‌کند و چنانچه به‌سرعت درمان نشود، می‌تواند کشنده باشد.

برخلاف نوع خیارکی، طاعون ریوی می‌تواند مستقیماً از فرد مبتلا به شخص دیگر منتقل گردد. این انتقال معمولاً از طریق قطرات تنفسی و در تماس نزدیک با فرد بیمار روی می‌دهد؛ مثلاً اگر فرد مبتلا سرفه کند و شخص دیگر برای مدتی در نزدیکی او قرار گیرد. این ویژگی موجب می‌شود هر مورد محتمل طاعون ریوی جدی گرفته شود و افراد در تماس با بیمار به سرعت شناسایی و تحت نظر قرار گیرند.

قابلیت انتقال تنفسی ممکن است در ابتدا طاعون ریوی را شبیه به بیماری‌هایی همچون کووید ۱۹ به نظر برساند، اما این دو از نظر عامل بیماری، روش درمان و الگوی انتشار ارقام اساسی متمایزی دارند.

کووید ۱۹ یک بیماری ویروسی است، در حالی که طاعون ناشی از باکتری می‌باشد. همین تمایز از لحاظ درمان اهمیت ویژه‌ای دارد. در صورت کشف به‌موقع طاعون، معمولاً آنتی‌بیوتیک‌ها قادر به درمان بیماری هستند.

کلارک توضیح می‌دهد که همین نقطه قوت، طاعون را از بسیاری از بیماری‌های ویروسی تنفسی متمایز می‌کند. در مواقع مشکوک، پزشکان علاوه بر درمان فرد بیمار، می‌توانند برای افرادی که در تماس نزدیک بوده‌اند، آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه تجویز نمایند.

الگوی انتقال نیز متفاوت است. طاعون ریوی به طور معمول برای انتقال نیاز به تماس نزدیک با فرد بیمار دارد و نظیر برخی ویروس‌های تنفسی به آسانی توسط افراد بدون علامت در بین جمعیت منتشر نمی‌شود. به همین دلیل، حتی شناسایی یک مورد طاعون ریوی به خودی خود نشان‌دهنده نزدیک شدن به یک پاندومی نیست.

از دید پزشکی، طاعون ریوی قابلیت انتقال از انسان به انسان دارد؛ لذا در صورت تأیید وقوع بیماری، شناسایی سریع بیمار، جدا کردن او و ردیابی تماس‌ها اهمیت زیادی پیدا می‌کند.

با این حال، متخصصان تأکید می‌کنند که برای ارزیابی واقعه در روسیه اطلاعات کافی هنوز در دسترس نیست. در حال حاضر حتی مشخص نیست که آیا ما با موردی از طاعون مواجه هستیم یا خیر. اگر در تحقیقات آینده ابتلا به طاعون تأیید شود، لازم است مشخص شود که عفونت چگونه شکل گرفته است. ممکن است یک ملاقات شغلی محدود در آزمایشگاه بوده یا منبع عفونت از بیرون محیط کار آمده باشد و در سناریویی نگران‌کننده‌تر، نشانه‌هایی از انتقال بیماری به دیگر افراد وجود داشته باشد.

در حال حاضر هیچ مدرکی از سناریوی سوم وجود ندارد. دکتر ریچارد هیرشسون از بیمارستان ادونتیست سیدنی بر این باور است که حتی اگر فرضیه نشت محلی آزمایشگاهی تأیید شود، این اتفاق لزوماً به معنای بروز یک پاندومی جهانی نخواهد بود. به گفته او، قرنطینه افراد در معرض خطر و تجویز آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه می‌تواند زنجیره احتمالی انتقال را محدود سازد.

یکی از نکات حائز اهمیت در ماجرای روسیه، فاصله میان اطلاعات تأییدشده و ادعاهای منتشرشده در فضای مجازی است. دکتر کروتیکا کوپالی، متخصص بیماری‌های عفونی و دانشیار دانشگاه تگزاس ساوت‌وسترن، تأکید دارد که در حال حاضر تنها موردی که با اطمینان می‌دانیم، مرگ فردی ناشی از ذات‌الریه با منبع نامشخص است. به گفته او، هیچ تأییدی درباره ابتلا به طاعون وجود ندارد و مدرکی هم از وقوع شیوع طاعون منتشر نشده است.

بنابراین، آیا باید در این مورد نگران بروز یک نهاد پاندومی جدید باشیم؟ براساس اطلاعات فعلی، پاسخ منفی است. تا این لحظه نه ابتلای فرد درگذشته به طاعون تأیید شده، نه مورد دیگری از بیماری گزارش شده و نه نشانه‌ای از انتقال پایدار انسان به انسان مشاهده شده است.

حتی در صورتی که طاعون تأیید شود، شرایط با آغاز پاندمی کووید ۱۹ بسیار تفاوت خواهد داشت. طاعون یک بیماری شناخته‌شده است، عامل آن مشخص است، داروهای مؤثری برای درمان آن وجود دارد و روش‌های کنترل تماس از پیش به خوبی شناخته‌شده‌اند.