پاک‌نژاد کنار رفت، بورد به جای او آمد / تحول ناگهانی در رهبری وزارت نفت / عملکرد سرپرست تازه چه می‌باشد
وزارت نفت در دولت چهاردهم بار دیگر دستخوش تغییر مدیریتی شد. محسن پاک‌نژاد، وزیری که در مرداد ماه ۱۴۰۳ با ۲۲۲ رأی مثبت نمایندگان مجلس به این وزارتخانه راه یافته بود، پس از قریب به دو سال خدمت در ساختمان وزارت نفت، از سمت خود کنار رفت. استعفای وی با پذیرش مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، روبرو شد و به تبع آن، حمید بورد، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران به عنوان سرپرست جدید وزارت نفت منصوب گردید. این تغییر به معنی آن است که مدیری که در آغاز دولت چهاردهم، با حکم پاک‌نژاد به یکی از ارکان اصلی صنعت نفت منصوب شده بود، اکنون به صورت موقت، سمت وزیر نفت را بر عهده گرفته است.
پاک‌نژاد همچون فردی شناخته شده در صنعت نفت بود و از گذشته‌ای مرتبط با این حوزه بهره‌مند بود. او در سال ۱۳۴۵ در تهران متولد شده و دارای مدرک کارشناسی مهندسی برق از دانشگاه تهران و کارشناسی ارشد مهندسی صنایع از دانشگاه صنعتی امیرکبیر است. همچنین، کارنامه شغلی او عمدتاً مشمول سمت‌ها و وظایفی در زمینه نفت بوده است؛ از مشاور وزیر نفت و رئیس ستاد نظارت بر سوخت‌رسانی در دهه ۷۰ تا مسئولیت مدیریت طرح‌های توسعه میادین گازی، مدیرکلی کنترل صادرات مواد نفتی و بازرسی فنی در وزارت نفت، و عضویت در هیأت‌مدیره شرکت نفت مناطق مرکزی ایران.
پاک‌نژاد همچنین به شرکت ملی نفت ایران پیوست و از سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۶ به عنوان مدیر برنامه‌ریزی در شرکت نفت مناطق مرکزی ایران فعالیت کرده و سپس به مدت هفت سال به عنوان معاون مدیر برنامه‌ریزی تلفیقی شرکت ملی نفت ایران خدمت کرد. وی همچنین در سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷ به عنوان معاون مدیرعامل در امور تولید و عضو هیأت‌مدیره این شرکت انجام وظیفه نمود و پیش از آن نیز به عنوان مدیرعامل و نایب‌رئیس هیأت‌مدیره در شرکت بازرگانی نفت ایران و همچنین مدیرکل نظارت بر صادرات و تبادل مواد نفتی در وزارت نفت فعالیت داشت.
یکی از مهم‌ترین مقاطع مدیریتی پاک‌نژاد به دوران ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که به عنوان معاون وزیر نفت در نظارت بر منابع هیدروکربوری مشغول به کار بود. بنابراین، هنگامی که او به عنوان وزیر پیشنهادی این وزارتخانه به دولت پزشکیان معرفی شد، مشخص بود که فردی سخت‌کوش با سال‌ها تجربه در بطن صنعت نفت و شرکت ملی نفت وارد رقابتی برای یکی از حساس‌ترین مقام‌های دولتی خواهد شد.
اما ورود او به سمت وزارت نفت نیز نیازمند دریافت رأی اعتماد مجلس بود. در مردادماه ۱۴۰۳ و در زمانی که نمایندگان به بررسی صلاحیت وزرای پیشنهادی دولت چهاردهم مشغول بودند، پاک‌نژاد موفق به کسب رأی اعتماد نمایندگان گردید. در رأی گیری نهایی، از مجموع ۲۸۸ رأی نمایندگان، ۲۲۲ رأی به نفع وی صادر شد و به همین ترتیب او به عنوان وزیر نفت دولت پزشکیان تعیین شد. این رأی‌گیری آغاز فصلی جدید برای وزارت نفت بود که در آن باید با پرونده‌های متعدد و پیچیده‌ای دست و پنجه نرم می‌کرد؛ از افزایش تولید و صادرات نفت تا توسعه میادین، جذب سرمایه، تأمین انرژی و حل مشکل ناترازی گاز و سوخت.
با این حال، چالش‌هایی که پاک‌نژاد به ارث برده بود با مشکلات وزارتی دیگر متفاوت بود. صنعت نفت ایران همچنان تحت تأثیر تحریم‌ها قرار داشت و محدودیت‌های مالی، فناورانه و سرمایه‌گذاری، روند توسعه ظرفیت‌ها را به شدت دشوار ساخته بود. در داخل کشور نیز ناترازی انرژی به یکی از مسائل کلیدی اقتصاد تبدیل شده و وزارت نفت موظف بود بین حفظ سطح تولید، تأمین خوراک صنایع، تأمین سوخت برای نیروگاه‌ها و مدیریت مصرف انرژی تعادل برقرار کند.
در دوران وزارت پاک‌نژاد، موضوع صادرات نفت همچنان در کانون توجه قرار داشت. خود او چندین بار بر ادامه صادرات نفت ایران تأکید کرد و در گزارشی که از عملکرد دو ساله وزارت نفت منتشر شد، بیان کرد که صادرات نفت در طول جنگ ۴۰ روزه حتی به مدت یک ساعت نیز متوقف نشده است. او همچنین به دستیابی به اهداف افزایش تولید نفت، افزایش جمع‌آوری گازهای همراه، بهبود ظرفیت فرآورش نفت در میادین مشترک و کشف ذخایر جدید گاز و توقف واردات گازوئیل اشاره کرد. البته این موارد روایت رسمی وزارت نفت از کارنامه این دوره بود و برای ارزیابی واقعی عملکرد باید با داده‌های تولید، صادرات و سرمایه‌گذاری مقایسه شود.
شرایط جنگ و تبعات آن نیز یکی از مهم‌ترین بخش‌های دوران وزارت پاک‌نژاد بود. از دیدگاه وزارت نفت، تأسیسات نفتی و انرژی کشور با چالش‌های جدی مواجه شدند و تلاش‌ها به منظور حفظ ادامه صادرات و تولید در این دوره صورت گرفت. پاک‌نژاد در توضیح اقدامات انجام شده در این زمینه، به مدیریت ذخایر سوخت، تداوم صادرات و بازسازی سریع تأسیسات آسیب‌دیده اشاره کرد. این دوره به این جهت اهمیت داشت که صنعت نفت به موازات فشارهای امنیتی و عملیاتی، ناگزیر به حفظ تداوم تولید و صادرات خود بود.
امّا داستان مدیریت پاک‌نژاد با استعفای او به پایان رسیده است. در خصوص دلایل دقیق این استعفا، تا به امروز تنها به پذیرش استعفای وزیر نفت از سوی رئیس‌جمهور و انتصاب حمید بورد به عنوان سرپرست جدید وزارت نفت اشاره شده است.
توضیحات معاون رئیس‌جمهور درباره استعفای وزیر نفت / پاک‌نژاد پیش‌تر نیز به همین دلیل استعفا داده بود
طباطبایی، معاون ارتباطات دفتر رئیس‌جمهور، در رابطه با دلایل استعفای محسن پاک‌نژاد بیان کرد: «مهندس پاک‌نژاد به دلایل شخصی، قبلاً نیز استعفا داده بودند که این موضوع در آن زمان پذیرفته نشد؛ در نهایت امروز رئیس‌جمهور با این استعفا موافقت کردند.»
گمانه‌زنی‌ها درباره دلایل استعفای وزیر نفت
البته قبل از این، برخی رسانه‌ها نیز نظراتی در خصوص علل مدیریتی این تغییر مطرح کرده بودند. در این بین، حواشی و اختلاف‌نظرهای موجود میان وزارت نفت و هلدینگ صنایع پتروشیمی خلیج فارس، یکی از مسائلی بوده که به عنوان یکی از دلایل احتمالی تغییر در راس وزارت نفت بیان شده است. با این حال، این روایت‌ها هنوز به‌صورت رسمی تأیید نشده و نمی‌توان آنها را به عنوان دلیل قطعی استعفای پاک‌نژاد عنوان کرد.
باشگاه روزنامه‌نگاران ایران نیز در واکنش به استعفای محسن پاک‌نژاد نوشت که با پذیرش استعفای وزیر نفت، نخستین وزیر دولت چهاردهم از سمت خود کنار رفته است. این رسانه همچنین به حواشی فروش نفت به چهار تراستی و شرکت نیکو اشاره کرد و نوشت که به نظر می‌رسد این حواشی بر «لابی پاک‌نژاد» غلبه کرده و به استعفای او منجر شده است.
علاوه بر این، به موضوع لغو قرارداد فروش نفت به هفت پالایشگاه چینی نیز اشاره شده و به گزارش‌های رسانه‌ای، این تصمیم توسط مدیرعامل نیکو اتخاذ گردیده است.
این رسانه در پایان با مطرح کردن این پرسش که بعد از خروج پاک‌نژاد، سرنوشت مبهم ۸۰ میلیون بشکه نفت چه خواهد شد، به این نکته اشاره نمود که آیا ابهامات موجود در خصوص چهار تراستی نیز مشخص می‌شود یا اینکه این موضوع به پرونده‌ای ادامه‌دار بدل خواهد شد.
سرپرست جدید وزارت نفت کیست؟
حمید بورد، که در سال ۱۳۴۳ در شوشتر به دنیا آمده، از مدیران باتجربه صنعت نفت بشمار می‌رود. او مدرک مهندسی مکانیک با گرایش حرارت و سیالات را از دانشگاه صنعت نفت و کارشناسی ارشد مدیریت اجرایی با گرایش استراتژیک را از دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، دریافت کرده است. بورد بخش عمده‌ای از سابقه حرفه‌ای خود را در زمینه عملیاتی صنعت نفت سپری کرده و در کارنامه‌اش مدیرعاملی شرکت بهره‌برداری نفت و گاز مارون، شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب و شرکت عملیات اکتشاف نفت ایران به چشم می‌خورد. همچنین، او در سابقه مدیریتی خود مدیریت شرکت نفت فلات قاره ایران، مدیر پروژه‌های ویژه شرکت ملی حفاری ایران و سرپرستی پروژه‌های نفت و گاز مناطق نفت‌خیز جنوب را داراست.
بورد در سال ۱۳۹۱ به سمت مدیرعاملی شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب منصوب و تا سال ۱۳۹۳ در این سمت باقی ماند؛ این شرکت به عنوان یکی از مراکز عمده تولید نفت کشور شناخته می‌شود. اما ارتباط مستقیم او با محسن پاک‌نژاد به مرداد ۱۴۰۳ بازمی‌گردد؛ جایی که پس از شروع به کار دولت چهاردهم، پاک‌نژاد بورد را به عنوان معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران منصوب کرد. بورد در این مقام جایگزین محسن خجسته‌مهر شده و مسئولیت مدیریت شرکتی را عهده‌دار شد که بخش مهمی از عملیات تولید، توسعه میادین و اقدامات بالادستی صنعت نفت از آن محل انجام می‌شد. اکنون و با استعفای پاک‌نژاد، بورد پس از مدتی حضور در شرکت ملی نفت، به وزارت نفت منتقل شده و سرپرستی این وزارتخانه را بر عهده گرفته است.
حال همان مدیرعامل شرکت ملی نفت، با کنار رفتن وزیر نفت، به عنوان سرپرست جدید وزارت نفت تعیین شده است. این جابه‌جایی از این رو حائز اهمیت است که بورد برای ورود به وزارت نفت نیاز ندارد ساختار این صنعت را از ابتدا بشناسد. او در دو سال گذشته در شرایطی قرار داشته که با بسیاری از مسائل کلیدی تولید و عملیاتی نفت آشنا شده است.
هرچند، سرپرستی وزارت نفت با تصدی دائمی این وزارتخانه تفاوت دارد. بورد فعلاً به عنوان سرپرست فعالیت می‌کند و انتصاب او به این مقام به معنی نهایی شدن تصمیم دولت درباره انتخاب وزیر جدید نیست. دولت می‌تواند در آینده، بورد یا فرد دیگری را به عنوان وزیر پیشنهادی به مجلس معرفی کند و آن فرد باید بار دیگر رأی اعتماد نمایندگان را از آن خود کند.
از این نظر، انتخاب بورد می‌تواند در حال حاضر به عنوان گزینش مدیری با آگاهی از حوزه عملیاتی نفت تلقی شود که در دوران انتقال، توانایی اداره وزارتخانه را داراست. اما موضوع اساسی در وزارت نفت، صرفاً تغییر در مدیریت نیست. فهرست چالش‌ها همچنان زیاد و پیچیده است؛ از جمله افزایش تولید، حفظ سطح صادرات، توسعه میادین مشترک، جذب سرمایه، تأمین گاز و سوخت، جمع‌آوری گازهای همراه و تأمین منابع مالی برای پروژه‌های نفت و گاز که هنوز در دستور کار وزارتخانه قرار دارند.
بنابراین، داستان پاک‌نژاد با یک تناقض جالب به پایان رسیده است؛ مدیری که با ۲۲۲ رأی نمایندگان مجلس به وزارت نفت پا گذاشت و خود نیز از بطن صنعت نفت بود، بعد از حدود دو سال از سمت خود کناره‌گیری کرده و جایش را فردی گرفته که در روزهای ابتدایی وزارتش با حکم خود او به مدیرعاملی شرکت ملی نفت منصوب شده بود.
اکنون نفت ایران در انتظار تدابیر آینده دولت است. آیا بورد تنها در مقام سرپرست خواهد ماند یا این سرپرستی آغاز مقدمه‌ای برای تصدی وی بر وزارت نفت خواهد بود؟ جواب این سؤالات هنوز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. آنچه مشخص است، این است که وزارت نفت در یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ خود بار دیگر درگیر تغییر مدیریت شده و مدیر جدید، صرف‌نظر از اینکه به عنوان سرپرست باقی بماند یا به صندلی وزارت منصوب شود، با چالش‌های انباشته‌ای روبه‌رو خواهد بود که پیش از این در مقابل پاک‌نژاد قرار داشت: نفت باید تولید شود، صادر گردد، سرمایه جذب کند و در عین حال، بخش عمده‌ای از بار تأمین انرژی اقتصاد ایران را به دوش بکشد.
۲۲۳۲۲۴
