بازار سهام چیست؟ آشنایی با خرید و فروش سهام به زبان ساده
به گزارش نبض بورس، بازار سهام بازاری است که در آن سهام شرکت‌ها خریدوفروش می‌شود و سرمایه‌گذاران می‌توانند با خرید سهام، مالک بخشی از یک شرکت شوند.
به زبان ساده، وقتی فردی سهام یک شرکت را خریداری می‌کند، در واقع مالک بخشی از آن شرکت می‌شود. قیمت این سهام نیز می‌تواند بر اساس عواملی مانند عرضه و تقاضا، عملکرد شرکت، شرایط صنعت، وضعیت اقتصاد و انتظارات سرمایه‌گذاران تغییر کند.
بازار سهام یکی از مهم‌ترین بخش‌های بازار سرمایه است و نقش مهمی در تأمین مالی شرکت‌ها و سرمایه‌گذاری افراد و نهادها دارد.
بازار سهام به زبان ساده
فرض کنید شرکتی برای توسعه فعالیت خود به سرمایه نیاز دارد.
یکی از راه‌های تأمین مالی شرکت می‌تواند عرضه سهام باشد. در این حالت، سرمایه‌گذاران می‌توانند سهام شرکت را خریداری کنند.
در نتیجه:
شرکت → سهام منتشر می‌کند
سرمایه‌گذار → سهام را خریداری می‌کند
سرمایه‌گذار → مالک بخشی از شرکت می‌شود
اگر پس از آن سهام در بازار معامله شود، سرمایه‌گذاران می‌توانند سهام خود را به دیگر سرمایه‌گذاران بفروشند.
بنابراین بازار سهام فقط محلی برای خرید سهم نیست؛ بلکه بستری برای انتقال مالکیت و معامله سهام میان سرمایه‌گذاران نیز محسوب می‌شود.
سهام چیست؟
سهام نشان‌دهنده بخشی از مالکیت یک شرکت است.
برای مثال، اگر شرکتی ۱۰۰ میلیون سهم داشته باشد و فردی ۱ میلیون سهم آن شرکت را در اختیار داشته باشد، این فرد مالک یک درصد از سهام شرکت است.
البته حقوق و منافع سهامدار به نوع سهام، اساسنامه شرکت و قوانین و مقررات مربوط بستگی دارد.
سهام می‌تواند برای دارنده آن حقوقی مانند دریافت سود نقدی در صورت تصویب و وجود شرایط قانونی، حق حضور و رأی در مجامع در موارد مقرر و حق مشارکت در منافع شرکت ایجاد کند.
بازار سهام چگونه کار می‌کند؟
فرآیند معامله سهام را می‌توان به شکل ساده این‌گونه توضیح داد:
۱. شرکت
شرکت سهام خود را طبق مقررات منتشر و عرضه می‌کند.
۲. سرمایه‌گذار
سرمایه‌گذار برای خرید سهام اقدام می‌کند.
۳. کارگزاری
سرمایه‌گذار سفارش خرید یا فروش خود را از طریق کارگزاری ثبت می‌کند.
۴. سامانه معاملاتی
سفارش‌های خرید و فروش بر اساس قواعد بازار با یکدیگر تطبیق داده می‌شوند.
۵. انجام معامله
در صورت وجود شرایط لازم، معامله انجام می‌شود.
۶. تسویه
پس از انجام معامله، فرآیند تسویه و انتقال مالکیت مطابق سازوکارهای بازار انجام می‌شود.
قیمت سهام چگونه تعیین می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های بازار سهام، کشف قیمت از طریق تعامل عرضه و تقاضا است.
اگر تقاضا برای خرید یک سهم افزایش پیدا کند و فروشندگان کمتری حاضر به فروش در قیمت‌های موجود باشند، قیمت می‌تواند افزایش پیدا کند.
در مقابل، افزایش فشار فروش و کاهش تقاضا می‌تواند باعث کاهش قیمت شود.
البته عرضه و تقاضا خود تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارند؛ از جمله:
- عملکرد مالی شرکت
- سودآوری
- چشم‌انداز صنعت
- قیمت محصولات شرکت
- هزینه‌های شرکت
- نرخ ارز
- نرخ بهره
- شرایط اقتصادی
- اخبار و اطلاعات شرکت
- سیاست‌های اقتصادی
- انتظارات سرمایه‌گذاران
- شرایط کلی بازار
بنابراین تغییر قیمت یک سهم لزوماً فقط به عملکرد همان شرکت محدود نمی‌شود.
بازار سهام چه تفاوتی با بورس دارد؟
این دو اصطلاح بسیار به یکدیگر نزدیک هستند، اما دقیقاً یک مفهوم نیستند.
بازار سهام به‌طور کلی به بازاری گفته می‌شود که در آن سهام شرکت‌ها معامله می‌شود.
بورس یک بازار سازمان‌یافته و دارای چارچوب و مقررات مشخص برای معامله ابزارهای مالی است.
در ایران، بخش مهمی از معاملات سهام شرکت‌ها در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران انجام می‌شود.
بنابراین می‌توان گفت:
بازار سهام = مفهوم مربوط به خریدوفروش سهام
بورس = یکی از بسترهای سازمان‌یافته برای معامله سهام و سایر ابزارهای مالی
پس این دو اصطلاح را نباید کاملاً مترادف در نظر گرفت.
بازار سهام چه تفاوتی با بازار سرمایه دارد؟
بازار سرمایه مفهومی گسترده‌تر از بازار سهام است.
بازار سرمایه فقط شامل سهام نیست و ابزارها و بازارهای دیگری مانند اوراق بدهی، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و ابزارهای مشتقه نیز در ساختار آن وجود دارند.
بنابراین:
بازار سرمایه → مفهوم گسترده‌تر
بازار سهام → بخشی از بازار سرمایه
به زبان ساده، هر بازار سهامی در چارچوب بازار سرمایه قرار می‌گیرد، اما بازار سرمایه فقط بازار سهام نیست.
بازار سهام اولیه و بازار سهام ثانویه
بازار سهام را می‌توان از نظر نحوه ورود و معامله سهام به دو بخش مهم مرتبط با بازار اولیه و بازار ثانویه تقسیم کرد.
بازار اولیه
زمانی که سهام یک شرکت برای نخستین بار طبق مقررات عرضه می‌شود و منابع حاصل از عرضه به شرکت می‌رسد، با مفهوم بازار اولیه سروکار داریم.
بازار ثانویه
پس از انتشار سهام، سرمایه‌گذاران می‌توانند سهام موجود را میان یکدیگر خریدوفروش کنند.
در این حالت، معامله میان سرمایه‌گذاران انجام می‌شود و شرکت معمولاً طرف مستقیم معامله نیست.
برای مثال:
عرضه سهام شرکت → بازار اولیه
خریدوفروش همان سهام میان سرمایه‌گذاران → بازار ثانویه
چه کسانی در بازار سهام فعالیت می‌کنند؟
بازار سهام فقط از خریداران و فروشندگان حقیقی تشکیل نشده است.
مهم‌ترین فعالان آن شامل موارد زیر هستند:
- سرمایه‌گذاران حقیقی
- سرمایه‌گذاران حقوقی
- شرکت‌های پذیرفته‌شده
- کارگزاری‌ها
- صندوق‌های سرمایه‌گذاری
- سبدگردان‌ها
- بازارگردان‌ها
- شرکت‌های تأمین سرمایه
- نهادهای نظارتی و اجرایی
هر کدام از این گروه‌ها نقش متفاوتی در بازار دارند.
سرمایه‌گذار حقیقی و حقوقی در بازار سهام
سرمایه‌گذار حقیقی
فردی است که به نام شخص حقیقی خود در بازار فعالیت می‌کند.
سرمایه‌گذار حقوقی
یک شرکت، صندوق، نهاد یا شخصیت حقوقی است که در بازار سرمایه فعالیت می‌کند.
در تابلو معاملات، اطلاعات مربوط به خرید و فروش حقیقی و حقوقی می‌تواند برای بررسی رفتار معامله‌گران مورد استفاده قرار گیرد.
البته صرفاً افزایش خرید یا فروش یک گروه نمی‌تواند به‌تنهایی مبنای نتیجه‌گیری درباره آینده قیمت یک سهم باشد.
بازار سهام چه مزایایی دارد؟
بازار سهام می‌تواند مزایای مختلفی برای شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران داشته باشد.
برای شرکت‌ها
- امکان تأمین مالی
- افزایش دسترسی به منابع سرمایه‌ای
- امکان جذب سرمایه‌گذاران مختلف
- ایجاد بستر معاملاتی برای سهام شرکت
برای سرمایه‌گذاران
- امکان مشارکت در مالکیت شرکت‌ها
- امکان خریدوفروش سهام
- امکان کسب سود از افزایش قیمت سهام
- امکان دریافت سود نقدی در صورت تصویب و وجود شرایط مربوط
- دسترسی به طیف متنوعی از شرکت‌ها و صنایع
البته هیچ‌یک از این موارد به معنی تضمین سود برای سرمایه‌گذار نیست.
آیا بازار سهام ریسک دارد؟
بله.
قیمت سهام می‌تواند افزایش یا کاهش پیدا کند و سرمایه‌گذار ممکن است بخشی یا حتی تمام سرمایه‌ای را که در یک سهم قرار داده است، از دست بدهد.
ریسک‌های بازار سهام می‌توانند شامل موارد مختلفی باشند:
- ریسک بازار
- ریسک شرکت
- ریسک صنعت
- ریسک نقدشوندگی
- ریسک اقتصادی
- ریسک سیاسی
- ریسک نرخ ارز
- ریسک نرخ بهره
- ریسک اطلاعاتی
به همین دلیل، خرید سهام بدون شناخت شرکت، صنعت و ریسک‌های سرمایه‌گذاری می‌تواند منجر به زیان شود.
بازدهی در بازار سهام از کجا ایجاد می‌شود؟
بازدهی سهامدار معمولاً می‌تواند از دو مسیر اصلی ایجاد شود:
۱. افزایش قیمت سهم
اگر سرمایه‌گذار سهمی را در قیمت مشخصی خریداری کند و بعد بتواند آن را با قیمت بالاتری بفروشد، از اختلاف قیمت خرید و فروش بازدهی کسب می‌کند.
۲. سود نقدی
شرکت ممکن است در صورت تحقق سود و تصویب تقسیم آن در مجمع، بخشی از سود را میان سهامداران تقسیم کند.
بنابراین بازدهی سهامدار را می‌توان به‌صورت ساده به دو بخش مرتبط دانست:
بازده ناشی از تغییر قیمت + سود نقدی
البته میزان واقعی بازدهی به قیمت خرید، قیمت فروش، سود نقدی و هزینه‌های مرتبط بستگی دارد.
آیا همه شرکت‌ها در بازار سهام معامله می‌شوند؟
خیر.
برای اینکه سهام یک شرکت در بازارهای سازمان‌یافته معامله شود، شرکت باید شرایط و الزامات مربوط به پذیرش یا عرضه را رعایت کند.
در ایران، شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران یا فرابورس ایران طبق مقررات مربوط، امکان معامله سهام خود را در این بازارها دارند.
بنابراین هر شرکت تجاری الزاماً شرکت بورسی یا فرابورسی نیست.
بازار سهام ایران کجاست؟
در ایران، سهام شرکت‌های پذیرفته‌شده در بازارهای مختلفی معامله می‌شوند که مهم‌ترین آن‌ها بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران هستند.
در کنار بازار سهام، بازار سرمایه ایران بازارهای دیگری نیز دارد که ابزارهای متفاوتی در آن‌ها معامله می‌شود.
بنابراین بهتر است عبارت «بورس ایران» را با کل «بازار سرمایه ایران» یکی ندانیم.
یک مثال ساده از بازار سهام
فرض کنید شرکت «الف» ۱۰۰ میلیون سهم منتشر کرده است.
یک سرمایه‌گذار ۱ میلیون سهم از این شرکت را خریداری می‌کند.
در این حالت، سرمایه‌گذار مالک ۱ درصد از سهام شرکت است.
اگر قیمت هر سهم افزایش پیدا کند، ارزش روز سهام این سرمایه‌گذار نیز افزایش می‌یابد.
اگر شرکت سود قابل تقسیم داشته باشد و مجمع عمومی نیز تقسیم سود را تصویب کند، سرمایه‌گذار ممکن است مطابق شرایط قانونی و میزان سهام خود، سود نقدی دریافت کند.
از طرف دیگر، اگر قیمت سهم کاهش پیدا کند، ارزش بازار سرمایه‌گذاری او نیز کاهش خواهد یافت.
اشتباهات رایج درباره بازار سهام
بازار سهام یعنی فقط بورس تهران
خیر. بازار سهام مفهوم گسترده‌تری دارد و در ایران سهام شرکت‌ها در بورس و فرابورس نیز معامله می‌شود.
خرید سهام یعنی سود قطعی
خیر. قیمت سهام می‌تواند افزایش یا کاهش پیدا کند و سود سرمایه‌گذاری تضمین‌شده نیست.
شرکت بورسی یعنی دولت مالک آن است
خیر. بورسی یا فرابورسی بودن یک شرکت به وضعیت پذیرش و معامله سهام آن در بازار مربوط است و لزوماً به معنای دولتی بودن شرکت نیست.
هر شرکتی می‌تواند وارد بازار سهام شود
خیر. شرکت‌ها برای پذیرش یا عرضه سهام باید شرایط و الزامات مربوط به بازار موردنظر را رعایت کنند.
افزایش خرید حقیقی‌ها یعنی قیمت سهم حتماً بالا می‌رود
خیر. رفتار حقیقی‌ها و حقوقی‌ها یکی از داده‌های قابل بررسی در بازار است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند آینده قیمت سهم را مشخص کند.
اصطلاحات مرتبط با بازار سهام
برای مطالعه بیشتر، این ویکی‌ها را دنبال کنید:
سؤالات متداول
بازار سهام چیست؟
بازار سهام بازاری است که در آن سهام شرکت‌ها خریدوفروش می‌شود و سرمایه‌گذاران می‌توانند با خرید سهام، مالک بخشی از یک شرکت شوند.
آیا بازار سهام همان بورس است؟
خیر. بازار سهام مفهوم کلی خریدوفروش سهام است، در حالی که بورس یکی از بسترهای سازمان‌یافته برای معامله سهام و سایر ابزارهای مالی است.
آیا بازار سهام همان بازار سرمایه است؟
خیر. بازار سهام بخشی از بازار سرمایه است و بازار سرمایه ابزارهای دیگری مانند اوراق بدهی، صندوق‌ها و مشتقه را نیز شامل می‌شود.
چگونه از بازار سهام سود می‌کنیم؟
بازدهی می‌تواند از افزایش قیمت سهم و همچنین سود نقدی شرکت، در صورت وجود و تصویب آن، ایجاد شود.
آیا بازار سهام ریسک دارد؟
بله. قیمت سهام می‌تواند کاهش پیدا کند و سرمایه‌گذار ممکن است زیان کند.
چه کسانی در بازار سهام فعالیت می‌کنند؟
سرمایه‌گذاران حقیقی و حقوقی، شرکت‌ها، کارگزاری‌ها، صندوق‌ها، سبدگردان‌ها، بازارگردان‌ها و سایر نهادهای مرتبط از فعالان بازار سهام هستند.
جمع‌بندی
بازار سهام بازاری برای خریدوفروش سهام شرکت‌هاست و یکی از بخش‌های مهم بازار سرمایه محسوب می‌شود.
سرمایه‌گذار با خرید سهام، مالک بخشی از شرکت می‌شود و بازدهی او می‌تواند از تغییر قیمت سهم و سود نقدی ناشی شود.
در ایران، بخش مهمی از معاملات سهام در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران انجام می‌شود.
برای درک درست بازار سهام باید میان این مفاهیم تفاوت قائل شد:
بازار مالی → بازار سرمایه → بازار سهام → بورس و فرابورس
شناخت این زنجیره، پایه‌ای برای ورود به مباحث بعدی مانند سهام، نماد معاملاتی، کد بورسی، کارگزاری، تابلوخوانی و معاملات سهام است.
