پروژه سان‌کچر؛ آرزوی گوگل برای ایجاد مراکز داده هوش مصنوعی در فضا

اما داستان فقط به همین نقاط ختم نمی‌شود. فرایند پرتاب موشک‌ها به مقدار زیادی انرژی و منابع نیاز دارد و با افزایش تعداد ماهواره‌ها، تعداد پرتاب‌ها نیز به طرز قابل توجهی بالا می‌رود. علاوه بر این، پس از اتمام عمر مفید ماهواره‌ها، آن‌ها باید از مدار خارج شوند و بازگشت مجدد بخش‌های مختلف آن‌ها به جو، عواقب زیست‌محیطی خاص خود را به همراه دارد.

تحقیقات منتشر شده در ساینتیفیک آمریکن نشان می‌دهد که مقایسه تاثیرات زیست‌محیطی دیتاسنترهای فضایی و زمینی کار آسانی نیست. حتی اگر انرژی مورد استفاده در یک دیتاسنتر فضایی به طور کامل از منابع خورشیدی تامین شود، آلودگی‌های ناشی از ساخت سخت‌افزار، پرتاب موشک‌ها و ورود مجدد اجزای فضاپیما به جو می‌تواند بخش قابل توجهی از مزیت زیست‌محیطی را خنثی کند.

بنابراین، صرف «خورشیدی بودن» الزاما به معنای «بدون آلودگی بودن» نیست.

اگر روزی تعداد زیادی از ماهواره‌ها برای پردازش داده‌های هوش مصنوعی به مدار فرستاده شوند، تنها مسئله انرژی و هزینه نخواهد بود.

ماهواره‌های بزرگ با پنل‌های خورشیدی وسیع این قابلیت را دارند که نور خورشید را بازتاب دهند و به اجسام درخشان متحرک در آسمان تبدیل شوند. چنین پدیده‌ای می‌تواند رصدهای نجومی را به چالش بکشد و در مقیاس وسیع، چهره آسمان شب را دگرگون کند.

نگرانی‌ها در این زمینه به‌خصوص در سال‌های اخیر با توسعه منظومه‌های ماهواره‌ای بیشتر شده است. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۶ نشان داد که اگر روزی تعداد ماهواره‌های در حال گردش در مدار زمین به صدهزار برسد، تلسکوپ‌های زمینی دیگر قادر به رصد آسمان شب نخواهند بود و انجام بسیاری از تحقیقات نجومی عملاً غیرممکن خواهد شد.

در حال حاضر، سان‌کچر به مقیاسی نیست که قادر به ایجاد چنین تاثیری باشد؛ اما اگر این ایده به یک زیرساخت جهانی تبدیل شود، اندازه و تعداد ماهواره‌ها دیگر صرفاً معضلی مهندسی نخواهد بود.

ماهواره‌ای که در روز پنج‌شنبه اول اکتبر به فضا پرتاب شد، در واقع شروع مرحله‌ای است که گوگل باید نظریه‌های خود را با داده‌های واقعی تطبیق دهد.

گوگل قبل‌تر اعلام کرده بود که در مرحله بعد، دو ماهواره آزمایشی دیگر را در سال ۲۰۲۷ به مدار خواهد فرستاد تا نه تنها سخت‌افزار را بررسی کند، بلکه ارتباطات نوری میان ماهواره‌ها را نیز مورد آزمایش قرار دهد. این آزمایش‌ها برای پاسخ به یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های سان‌کچر حیاتی هستند: آیا می‌توان چندین ماهواره را آن‌چنان نزدیک به هم قرار داد که همچون اجزای یک دیتاسنتر واحد عمل کنند؟

در صورت موفقیت در این زمینه، مراحل آینده ممکن است به طرز چشمگیری بزرگ‌تر باشند؛ با این حال، هنوز هیچ زمانبندی مشخصی برای تبدیل سان‌کچر به یک سرویس تجاری مشخص نشده است. گوگل این پروژه را یک تلاش بلندپروازانه پژوهشی قلمداد می‌کند و نه محصولی که آماده عرضه به مشتریان باشد.

پاسخی قطعی در این زمینه وجود ندارد. از یک سو، منطق پایه‌ای که سان‌کچر بر آن بنا شده به خوبی قابل فهم است: هوش مصنوعی به انرژی بیشتری نیاز دارد، خورشید منبعی غنی از انرژی به شمار می‌آید و در مدار مناسب می‌توان به‌طور پیوسته از آن بهره‌برداری کرد. اما از سوی دیگر، فضا با چالش‌های نوینی روبه‌روست که دیتاسنترهای زمینی با آن‌ها دست و پنجه نرم نمی‌کنند: تابش، وضعیت خلأ، مدیریت گرما، نگهداری، برقراری ارتباط، کنترل آرایش ماهواره‌ها، زباله‌های فضایی و هزینه‌های مربوط به پرتاب.

به واقع، سان‌کچر تنها به دنبال اثبات قابلیت اقتصادی دیتاسنترهای فضایی نیست؛ بلکه در ابتدا باید ثابت کند که می‌توان سخت‌افزار محاسباتی قدرتمند را به طور قابل اعتماد در مدار به کار گرفت.