*۱۲ هزار مگاوات برق که هر شب در آسمان ایران به هدر می‌رود!*
این دو صحنه به حقیقت ارتباطی دارند؟ بله و فاصله آن‌ها بسیار کمتر از تصورات شماست.
عدد قابل توجهی که باید به آن توجه کرد
به‌طور روزانه حدود ۵۰ میلیون مترمکعب گاز در مشعل‌های میدان‌های نفتی به آتش کشیده می‌شود؛ معادل تقریباً ۱۸.۴ میلیارد مترمکعب در سال. با این حساب، ایران پس از روسیه به عنوان دومین کشور در زمینه سوزاندن گازهای دورریز در جهان شناخته می‌شود. طرحی که برای جمع‌آوری این گاز در نظر گرفته شده، تنها ۵ درصد پیشرفت داشته است. به عبارت دیگر، ۹۵ درصد از این منبع غنی هنوز در هوا می‌سوزد. ارزش دلاری این مقدار؟ به حدود ۵ میلیارد دلار در سال می‌رسد. حالا این رقم را با تولید برق مقایسه کنید.
محاسبه‌ای که ضروری است همه آن را ببینند
هر مترمکعب گاز طبیعی انرژی‌ای معادل ۱۰.۵ کیلووات‌ساعت دارد. یک نیروگاه سیکل ترکیبی عادی، با راندمانی قریب به ۵۰ تا ۵۵ درصد، می‌تواند از هر مترمکعب حدود ۵.۵ کیلووات‌ساعت تولید برق نماید.
پس: ۵۰ میلیون مترمکعب در روز × ۵.۵ کیلووات‌ساعت = تقریباً ۲۷۵ هزار مگاوات‌ساعت برق در هر روز. اگر این را بر ۲۴ ساعت تقسیم کنیم، به عددی معادل ۱۱ تا ۱۲ هزار مگاوات می‌رسیم. دوباره بخوانید: ۱۱ تا ۱۲ هزار مگاوات. این رقم تقریباً برابر با بخش عمده نیاز برقی کشور در گرم‌ترین روزهای تابستان است.
گازی که به‌طور بی‌هدف در آسمان می‌سوزد، به تنهایی قادر است تا تمامی بحران برق ایران را حل کند.
چرا هیچ‌کس به این موضوع توجه نکرده است؟
چرا که این مشعل‌ها غالباً در نقاطی دور از دسترس قرار دارند، جایی که کشیدن خط لوله گاز یا خط انتقال برق از لحاظ اقتصادی به‌نظر منطقی نمی‌رسد. به علاوه، سرمایه‌گذاری برای جمع‌آوری گاز سوزانده شده، برای شرکت‌های نفتی آن سود آنی را ندارد که استخراج مستقیم نفت به همراه دارد. نتیجه این است که همیشه اولویت با استخراج نفت است، نه با گازی که در کنار آن در حال سوختن است.
راه‌حلی که نیاز به معجزه‌ای ندارد
راه‌حل، کشیدن خطوط لوله نیست. باید نیروگاه‌ها به کنار مشعل‌ها منتقل شوند.
فناوری‌ای به نام «تبدیل گاز به برق در محل» (Gas-to-Wire) وجود دارد: توربین‌های گازی کوچک و قابل‌حمل، با ظرفیت بین یک تا بیست و پنج مگاوات، که دقیقاً در کنار مشعل نصب می‌شوند. نیازی به خط لوله نیست. گاز همانجا می‌سوزد، اما این بار داخل یک توربین و نه در آسمان. نیجریه و عراق این کار را انجام داده‌اند. برق تولید شده یا به شبکه سراسری وصل می‌شود یا برای مصرف داخلی همان میدان نفتی استفاده می‌شود و به این ترتیب، برقی که پیش‌تر از شبکه دریافت می‌شد، آزاد باقی می‌ماند.
حتی در صورت بدبینی
فرض کنید تنها ۳۰ درصد از این ظرفیت قابل بهره‌برداری باشد. با این حال، این می‌تواند به حدود ۳,۵۰۰ مگاوات برق تبدیل شود؛ یک چهارم تا یک سوم کل کسری برق کشور. بدون نیاز به حفاری جدید. بدون نیاز به میدان نفتی جدید. بدون صرف یک ریال برای «تولید» سوخت، چرا که سوخت اکنون در حال تولید و به هدر رفتن است.
جمله‌ای که باید در همه جا تکرار شود
ایران به دلیل کمبود گاز دچار مشکل در برق‌رسانی است؛ همان کشوری که هر روز میلیون‌ها مترمکعب گاز را مستقیماً در آسمان می‌سوزاند.
این تناقض، نه تنها یک شوخی تلخ است، بل‌که یک فرصت شگفت‌انگیز و دست‌نخورده می‌باشد. مشعلی که الآن در یک میدان نفتی دورافتاده در حال سوختن است، همان چیزی است که می‌توانست چراغ یک خانه در شهری را روشن نگه دارد.
* کارشناس ارشد انرژی
