بررسی هزینه‌های مسئولیت اجتماعی شرکت‌های بورسی؛ سرمایه سهامداران به کجا تخصیص می‌یابد؟
به نقل از نبض بورس، افشای هزینه‌های مرتبط با مسئولیت اجتماعی شرکت‌های بورسی اکنون اطلاعات تازه‌ای را درباره مصارف منابع این شرکت‌ها به سهامداران ارائه می‌دهد؛ از کمک به نهادهای آموزشی و درمانی تا پروژه‌های زیست‌محیطی، امور خیریه و فعالیت‌های ورزشی. با این حال، افزایش برخی از بودجه‌ها سؤالی را در ذهن ایجاد می‌کند که چه معیارهایی بر پایه آنها برای تعیین این هزینه‌ها اعمال می‌شود و آیا نتایج این هزینه‌ها به‌اندازه منابع مصرف‌شده روشن و ارزیابی‌شده است؟
با توجه به الزامات سازمان بورس، شرکت‌ها جزئیات هزینه‌های مسئولیت اجتماعی خود برای سال ۱۴۰۴ و برنامه‌های آینده برای سال ۱۴۰۵ را منتشر کرده‌اند. این اقدام می‌تواند نشانه‌ای از پیشرفت در حوزه شفافیت باشد، اما تنها اعلام رقم هزینه کافی نیست و سهامداران انتظار دارند که جزئیات مطالبات و نتایج این هزینه‌ها نیز روشند باشد.
فملی؛ افزایش چهار برابری مخارج و مجوز ۱۰ هزار میلیارد تومانی
در میان این شرکت‌ها، «فملی» به خاطر ارقام بالای خود، موضوع جالب‌تری را به همراه دارد.
هزینه‌های مسئولیت اجتماعی این شرکت از تقریبا ۱.۱ همت در سال ۱۴۰۱ به حول و حوش ۲ همت در سال ۱۴۰۲ و سپس ۴.۱ همت در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است. برای سال ۱۴۰۴، مجموع این هزینه‌ها به حدود ۴.۵ همت رشد داشته که به معنای افزایش چهار برابری در طی چهار سال است.
در سال ۱۴۰۴، زمزمه‌هایی از هزینه کردن نزدیک به ۱.۴ همت برای خدمات ورزشی و تقریباً ۱.۶ همت برای احداث جاده‌های دسترسی به گوش می‌رسد.
با این حال، حائز اهمیت‌ترین قسمت موضوع، صدور مجوز جدید ۱۰ هزار میلیارد تومانی است؛ رقمی که به طرز معناداری بیش از دو برابر کل هزینه مسئولیت اجتماعی فملی در سال ۱۴۰۴ به‌حساب می‌آید.
در اینجا است که انتقاد سهامداران قابل درک می‌شود: زمانی که هزینه‌ها از ۱.۱ همت به ۴.۵ همت افزایش یافته و حالا مجوز ۱۰ همتی جدید صادر شده، دقیقاً بر چه اساس این ارقام تعیین شده‌اند؟
به‌ویژه که سهم هزینه ورزشی در مخارج فملی چشم‌گیر بوده و مطابق آمار، ۱.۴ همت از منابع لازم برای سال ۱۴۰۴ به خدمات ورزشی اختصاص یافته در حالی که رقم هزینه بهبود سلامت و بهداشت جوامع محلی کمتر از ۵۵۶ میلیارد تومان ذکر شده است.
این انتقاد به این معنا نیست که با اصل مسئولیت اجتماعی یا کمک به مناطق محروم مخالف‌اند؛ بلکه نوع مسئله در این است که منابع شرکت متعلق به تمامی سهامداران است و با افزایش رقم، انتظار شفافیت نیز مطلوب‌تر می‌شود.
ومعادن؛ بدون هزینه در سال ۱۴۰۴
«ومعادن» اعلام کرده است که در سال مالی ۱۴۰۴ هیچ هزینه‌ای در زمینه مسئولیت اجتماعی نداشته است. با این حال، برای سال آینده، مبلغ ۱۰۰ میلیارد ریال در مجمع عمومی تصویب شده و نحوه هزینه‌کرد آن پس از بررسی و تصمیم هیئت‌مدیره مشخص خواهد شد.
این مثال نشان‌دهنده این است که میان بودجه مصوب و هزینه واقعی شرکت‌ها ممکن است تفاوت‌های قابل توجهی وجود داشته باشد و به همین خاطر، مقایسه «بودجه» با «هزینه انجام‌شده» از اهمیت بالایی برخوردار است.
شکبیر؛ هزینه در درمان، فرهنگ و محیط زیست
«شکبیر» در سال ۱۴۰۴ با هزینه‌ای به مبلغ ۱,۱۵۹ میلیارد ریال برای مسئولیت اجتماعی حاضر شده است. طبق آمار ارائه شده، این منابع در حوزه‌های بهداشت و درمان، اجتماعی، فرهنگی، محیط زیست و ورزش و در مناطق مختلفی چون خوزستان، مازندران و هرمزگان مصرف شده‌اند.
برای سال ۱۴۰۵ نیز بودجه مسئولیت اجتماعی این شرکت افزایش یافته و تمرکز بر حوزه‌ها همچون آموزش و بهداشت در نظر گرفته شده است.
کالا؛ ۲.۵ میلیارد تومان با جزئیات شفاف
«کالا» از جمله شرکت‌هایی است که محل هزینه‌کرد خودرا به نسبت شفاف اعلام کرده‌اند.
در سال ۱۴۰۴، مبلغ ۲.۵ میلیارد تومان به مسئولیت اجتماعی تعلق یافته که به تفکیک شامل ۱.۸ میلیارد تومان برای جمعیت هلال احمر، ۴۰۰ میلیون تومان برای سازمان نوسازی مدارس، ۲۰۰ میلیون تومان برای تجهیز دبیرستان ماندگار البرز و ۱۰۰ میلیون تومان برای آسایشگاه کهریزک بوده است.
برای سال ۱۴۰۵ نیز برآورد شده که مبلغ ۳ میلیارد تومان اختصاص یابد که بخش عمده آن به سازمان نوسازی مدارس واگذار خواهد شد.
بدین ترتیب، سهامدار می‌تواند دست‌کم تصویر روشنتری از مصرف منابع داشته باشد؛ امری که برای ارتقاء اعتماد بازار حائز اهمیت است.
گروه مالی مهرگان؛ تمرکز بر حمایت اجتماعی
گروه مالی مهرگان تأمین پارس برای سال ۱۴۰۴ مبلغ ۳۵ هزار میلیون ریال در راستای مشارکت‌های اجتماعی و فرهنگی پیش‌بینی کرده است.
طبق اطلاعات ارائه شده توسط شرکت، هدف این هزینه‌ها حمایت از خانواده‌های آسیب‌دیده و کاهش آثار اجتماعی و اقتصادی ناشی از جنگ اعلام شده و اختصاص منابع نیز در سطح کشور پیش‌بینی شده است.
فمراد؛ سهم مهمی برای محیط زیست
«فمراد» برای سال ۱۴۰۴ رقم ۱۰۰۰ میلیون ریال به‌عنوان هزینه مصوب در نظر گرفته که ۴۵۰ میلیون ریال آن برای خیریه کهریزک جهت خرید دارو اختصاص یافته است.
برای سال ۱۴۰۵ نیز بودجه به ۱۵۰۰ میلیون ریال افزایش یافته که یک میلیارد ریال از آن برای اداره محیط زیست قزوین و حل مشکلات زیست‌محیطی در نظر گرفته شده است.
این ترکیب نشان می‌دهد که در مقیاس شرکت‌های کوچکتر، حتی مبالغ نسبتاً محدود نیز می‌تواند با هدفی مشخص به حوزه‌های اجتماعی یا زیست‌محیطی اختصاص یابد.
پارس؛ ۱۲۰ میلیارد تومان هزینه در استان بوشهر
«پارس» از شرکت‌های با هزینه مسئولیت اجتماعی چشم‌گیر است.
طبق گزارش، مجموع هزینه‌های مسئولیت اجتماعی پتروشیمی پارس در سال ۱۴۰۴ تقریباً ۱۲۰ میلیارد تومان شده و بخش اعظم این منابع در استان بوشهر صرف گردیده است.
حوزه‌های هزینه‌کرد شامل فعالیت‌های فرهنگی و ورزشی، امور مذهبی و اجتماعی، محیط زیست، امور عام‌المنفعه و کمک به خانواده‌های بی‌بضاعت بوده است. همچنین، عناوینی همچون دادگستری استان، مدارس، سازمان تبلیغات اسلامی و طرح حمایت از تحصیل دانش‌آموزان نیز در فهرست هزینه‌ها قرار دارند.
برای سال ۱۴۰۵، همچنین بنیاد خیرین مدرسه‌ساز، تجهیزات آموزشی و تکمیل برخی زیرساخت‌های ورزشی در برنامه قرار گرفته‌اند.
بوعلی؛ بودجه ۱۲۰ میلیاردی اما مصرف ۴۳ میلیارد تومان
«بوعلی» در سال ۱۴۰۴ بودجه‌ای به مبلغ ۱۲۰۰ میلیارد ریال معادل ۱۲۰ میلیارد تومان برای مسئولیت اجتماعی در نظر گرفته بود، اما طبق گزارشات، تنها ۴۳۴ میلیارد ریال، معادل حدود ۴۳.۴ میلیارد تومان از این بودجه به مصرف رسیده است.
این بدان معناست که حدود ۳۶ درصد از بودجه مصوب مورد استفاده قرار گرفته است.
با این حال، بودجه سال ۱۴۰۵ به ۱۵۰۰ میلیارد ریال، معادل ۱۵۰ میلیارد تومان افزایش یافته است.
حال این پرسش مطرح می‌شود: چرا در حالی که بخش قابل توجهی از بودجه سال گذشته استفاده نشده، سقف بودجه سال آینده افزایش یافته است؟
شپنا؛ رشد ۶۰ درصدی در بودجه
«شپنا» برای سال ۱۴۰۴ مبلغ ۲۵۰۰ میلیارد ریال معادل ۲۵۰ میلیارد تومان برای مسئولیت اجتماعی مشخص کرده است.
محل هزینه‌کرد این منابع استان اصفهان اعلام شده و مدارس، دانشگاه‌ها و بیمارستان‌ها جزو دریافت‌کنندگان اصلی آن هستند.
اما برای سال ۱۴۰۵، تصمیم به افزایش بودجه مسئولیت اجتماعی پالایش نفت اصفهان به ۴۰۰۰ میلیارد ریال معادل ۴۰۰ میلیارد تومان گرفته شده که نشان از رشد ۶۰ درصدی دارد. شرکت اعلام کرده که تخصیص این منابع پس از بررسی در کمیته CSR و تأیید هیئت‌مدیره انجام می‌شود.
ارفع؛ محیط زیست در کنار مدرسه و درمان
«ارفع» اقداماتی در راستای مسئولیت اجتماعی خود در زمینه‌های اجتماعی، آموزشی، درمانی و زیست‌محیطی انجام داده است.
در لیست دریافت‌کنندگان، مدارس، بیمارستان ضیایی اردکان، مؤسسات خیریه، فرمانداری اردکان، اداره تبلیغات اسلامی و اداره محیط زیست اردکان ذکر شده‌اند.
برای سال ۱۴۰۵، بودجه‌ای به مبلغ ۱۷۴ میلیارد ریال برای محیط زیست و ۲۶ میلیارد ریال برای تجهیز مدارس تعیین شده است.
سامان؛ ۱۰۰ میلیارد تومان برای امور خیریه
«سامان» در سال ۱۴۰۵ مبلغ ۱۰۰۰ میلیارد ریال معادل ۱۰۰ میلیارد تومان به امور مسئولیت اجتماعی و خیریه اختصاص داده است.
این بانک تایید کرده که هزینه‌کرد این منابع بر اساس نیازها و اولویت‌های حوزه مسئولیت اجتماعی و در چهارچوب مصوبه مجمع خواهد بود.
در این خصوص نیز مسئله حائز اهمیت، افشای هزینه‌های انجام‌شده و شفافیت در مورد دریافت‌کنندگان نهایی منابع است.
شتران؛ افشای جزئیات پس از طوفان انتقادات
«شتران» نیز در پاسخ به موضوعات مطرح‌شده در مورد هزینه‌های مسئولیت اجتماعی، جزئیات هزینه‌های این بخش را به تفکیک منتشر کرده است.
طبق اطلاعات موجود در فایل، این افشاگری در پی اعتراضات و الزامات سازمان بورس برای ارائه جزئیات هزینه‌کرد مسئولیت اجتماعی به انجام رسیده است.
این اتفاق خود نکته مهمی را به همراه دارد؛ شفافیت در واقع زمانی بیشترین ارزش را دارد که از همان ابتدا بخشی از گزارش‌دهی شرکت باشد و نه فقط پس از بروز اعتراضات.
فکور؛ ۷۲.۴ میلیارد تومان از بودجه ۹۰ میلیاردی مصرف شد
«فکور» برای سال ۱۴۰۴ به مبلغ ۹۰۰ میلیارد ریال یا ۹۰ میلیارد تومان بودجه برای مسئولیت اجتماعی در نظر گرفته که از این مبلغ، ۷۲۴ میلیارد ریال معادل ۷۲.۴ میلیارد تومان هزینه شده است.
از این رو، حدود ۸۰ درصد از بودجه مصوب به کار گرفته شده است.
بودجه سال ۱۴۰۵ نیز به ۱۰۰۰ میلیارد ریال معادل ۱۰۰ میلیارد تومان افزایش یافته است.
شسپا؛ بودجه‌ای که ۱۰ برابر شد
«شسپا» در سال ۱۴۰۴ مبلغ ۹۸.۴ میلیارد ریال از بودجه ۱۰۰ میلیارد ریالی مسئولیت اجتماعی خود را هزینه کرده است؛ به عبارتی برابر با ۹۸.۴ درصد از بودجه.
این هزینه‌ها به استان‌های اصفهان، تهران، فارس و خراسان اختصاص یافته و شامل کمک به خانواده‌های شهدا، مؤسسات خیریه، مناطق آسیب‌دیده، تجهیزات آموزشی و پروژه‌های عام‌المنفعه می‌باشد.
اما نکته حائز اهمیت برای سال ۱۴۰۵ این است که بودجه مسئولیت اجتماعی شسپا به ۱۰۰۰ میلیارد ریال معادل ۱۰۰ میلیارد تومان رسیده است؛ یعنی ۱۰ برابر بودجه سال قبلی.
چنین افزایشی بی‌تردید نیازمند توضیحات دقیق در خصوص پروژه‌ها و علل افزایش بودجه است.
جمع‌بندی؛ شفافیت تنها اعلام رقم نیست
گزارشات ومعادن، شکبیر، کالا، گروه مالی مهرگان، فمراد، پارس، بوعلی، شپنا، ارفع، سامان، شتران، فکور، شسپا و فملی نشان‌دهنده آن است که شرکت‌ها برای مسئولیت اجتماعی مقادیر و اولویت‌های متفاوتی را در نظر می‌گیرند.
در برخی از موارد، جزئیات هزینه‌کرد به‌طور مشخص معرفی شده‌اند؛ در موارد دیگر تنها ارقام کلی و فریم‌های هزینه‌های کلی ارائه گردیده است.
اما نکته اساسی این است که مسئولیت اجتماعی نباید به محلی برای هزینه‌کرد بدون ارزیابی نتایج تبدیل شود.
سهامداران حق دارند که بدانند:
چقدر هزینه شده؟
کجا هزینه شده؟
چه نهادی منابع را دریافت کرده؟
چرا این هزینه ضروری بوده؟
و در نهایت چه نتایجی برای جامعه و خود شرکت به همراه داشته است؟
الزام جدید سازمان بورس می‌تواند به‌عنوان نقطه شروع خوبی تلقی شود، اما شفافیت واقعی زمانی تحقق می‌یابد که شرکت‌ها علاوه بر اعلام رقم، گزارش عملکرد و نتایج هزینه‌کرد منابع را با شفافیت و قابلیت اندازه‌گیری ارائه نمایند.
در نهایت، مسئولیت اجتماعی زمانی واقعی‌ست که هم جامعه از آن بهره‌مند گردد و هم حقوق سهامداران به حاشیه رانده نشود.
