نفت در دام هرمز/ تا چه حد قیمت جهانی رو به افزایش است؟

بازار جهانی نفت در شرایطی جدید و ناپایدار به‌سر می‌برد که امید به بازگشایی تنگه هرمز، که در هفته گذشته تا حدودی فشار رو به افزایش قیمت‌ها را کاهش داده بود، جای خود را به نگرانی‌هایی درباره تداوم اختلال در یکی از کلیدی‌ترین مسیرهای انرژی دنیا داده است. قیمت نفت برنت که در تاریخ ۱۲ مرداد به محدوده ۷۹ دلار عقب‌نشینی کرده بود، با انتشار اخبار مربوط به احتمال محدودیت در تردد برخی کشتی‌ها و همچنین بیان شروط ایران برای بازگشایی هرمز، دوباره در مسیر صعودی قرار گرفت و در معاملات امروز سه‌شنبه به حدود ۸۸ دلار رسید. از سوی دیگر، نفت وست‌تگزاس اینترمدیت به مرز ۸۲ دلار نزدیک شده است.

قدس آنلاین در گزارشی اعلام کرد: آنچه که در حال حاضر بیش از هر عامل دیگر بر بازار تأثیر می‌گذارد، خود قیمت نفت نیست بلکه حق بیمه ریسکی است که تاجرها بر اساس احتمال ادامه اختلال در تأمین عرضه به قیمت‌ها اضافه می‌کنند. تنگه هرمز پیش از شروع این درگیری‌ها، شاهد عبور تقریبا یک‌پنجم محموله‌های نفت و گاز طبیعی مایع جهان بود و افت شدید تردد کشتی‌ها در این منطقه، نگرانی‌ها نسبت به انتقال منظم انرژی از خلیج فارس را افزایش داده است. آمارهای کشتیرانی نشان‌دهنده فاصله معناداری میان حجم تردد کنونی و وضعیت عادی است؛ این وضع باعث شده هر خبری که در مورد آینده هرمز منتشر می‌شود، تأثیر مستقیمی بر نمودار قیمت نفت بگذارد.

در چنین شرایطی، موضع ایران در مورد بازگشایی تنگه هرمز به یکی از متغیرهای اصلی مؤثر بر قیمت‌ها تبدیل شده است. تأکید تهران بر لزوم دستیابی به توافقی برای تضمین ایمنی کشتیرانی و تعیین شروط خاص برای بازگشایی، این حس را در بازار تقویت کرده که بازگشت به شرایط عادی ترافیک دریایی، حداقل در کوتاه‌مدت، تضمین‌شده نیست. از طرف دیگر، نبود یک توافق عملی و مشخص میان طرف‌های درگیر باعث شده تا سرمایه‌گذاران نسبت به کاهش سریع قیمت نفت پس از هر خبر مثبت احتیاط بیشتری به خرج دهند.

این موضوع اهمیت بسزایی دارد زیرا حتی اگر در آینده نزدیک توافقی برای عبور ایمن کشتی‌ها به وجود بیاید، بازار احتمالاً به سرعت به وضعیت قبل از بحران بازنخواهد گشت. تجربه‌های گذشته نشان داده‌اند که هرگونه توافق به احتمال زیاد شکننده خواهد بود و این مسئله می‌تواند بخشی از حق بیمه ریسک را در قیمت نفت باقی بگذارد. به عبارت دیگر، بازگشایی تنگه هرمز به‌طور خودکار به معنای سقوط فوری قیمت نفت نخواهد بود و ادامه محدودیت‌ها نیز لزوماً به افزایش نامحدود قیمت منجر نخواهد شد.

از آن سو، بازار نفت با ریسک‌های دیگری هم مواجه است. تشدید درگیری‌ها در مسیرهای کشتیرانی دریای سرخ، نگرانی‌ها درباره امنیت باب‌المندب و حمله به زیرساخت‌های انرژی در روسیه، طیف وسیعی از خطرات هم‌زمان را به بازار تحمیل کرده‌اند. هنگامی که چند مسیر اصلی انتقال انرژی و چند مرکز تولید یا پالایشگاهی همزمان با تنش مواجه می‌شوند، حساسیت بازار نسبت به کوچک‌ترین اختلال در تأمین عرضه به‌شدت افزایش می‌یابد.

با این حال، در سوی دیگر معادله، عواملی وجود دارند که می‌توانند مانع از ادامه این جهش‌ها و تبدیل آن به یک روند افزایشی پایدار شوند. نیاز جهانی به نفت، اوضاع اقتصادی ایالات متحده و مسیر نرخ بهره فدرال رزرو همچنان پارامترهای کلیدی هستند. نرخ بهره بالا می‌تواند منجر به کاهش رشد اقتصادی و در نتیجه تقاضا برای سوخت شود. بنابراین حتی اگر خطرات ژئوپلیتیک همچنان بالاتر بمانند، افت تقاضای جهانی ممکن است عاملی برای محدود کردن رشد قیمت‌ها شود.

به همین دلیل پیش‌بینی‌های مؤسسات مالی طی این مدت، بیشتر به سناریوهای سیاسی وابسته است. گلدمن ساکس بازه ۸۰ تا ۹۰ دلار را برای نفت برنت در شرایط فعلی محتمل دانسته و در سناریوی تداوم محدودیت تنگه هرمز، احتمال افزایش قیمت به ۱۲۰ دلار را مطرح کرده است. سیتی نیز، اگرچه همچنان انتظار حل‌وفصل بحران را دارد، پیش‌بینی خود از قیمت برنت برای سه‌ماهه سوم را از ۷۵ به ۸۰ دلار افزایش داده و برای سه‌ماهه چهارم هنوز رقم ۷۰ دلار و برای سال آینده میانگین ۶۵ دلار را در نظر دارد.

این تفاوت قابل توجه میان سناریوهای ۶۵، ۸۰، ۹۰ و حتی ۱۲۰ دلار، در واقع بر این واقعیت دلالت دارد که بازار نفت هم‌اکنون با یک محیط چندسناریویی روبروست. اگر توافق پایداری برای عبور ایمن کشتی‌ها شکل گیرد و فرآیند صادرات و حمل‌ونقل به حالت عادی بازگردد، بخش عمده‌ای از حق بیمه ریسک ممکن است از قیمت نفت حذف شود و احتمال بازگشت برنت به سطوح پایین‌تر وجود خواهد داشت. اما اگر مذاکرات طولانی شود و تردد از تنگه هرمز همچنان در سطح پایینی باقی بماند، بازار ناگزیر خواهد بود که کمبود تأمین و هزینه‌های بالاتر حمل‌ونقل و بیمه را در قیمت‌ها مد نظر قرار دهد.

در این میان، مرز ۹۰ دلار را می‌توان به‌عنوان نخستین آزمون حیاتی بازار تلقی کرد. عبور پایدار قیمت برنت از این نقطه، در صورتی که با کاهش بیشتر تردد در هرمز یا گسترش درگیری‌های منطقه‌ای همراه باشد، می‌تواند انتظارات افزایشی جدیدی ایجاد کند. برعکس، دستیابی به یک توافق عملی و قابل اعتماد برای بازگرداندن کشتیرانی، می‌تواند همچون رشد قیمت‌ها را متوقف کرده و بخش زیادی از افزایش اخیر را نیز جبران کند.

بنابراین، پیش‌بینی وضعیت بازار نفت در روزهای آتی بیشتر به یک روند تکنیکال یا توازن معمول عرضه و تقاضا وابسته نیست، بلکه به سرنوشت تنگه هرمز مرتبط است. بازار اکنون میان دو نیروی متضاد در حال نبرد است: از یک سو امید به عادی شدن شرایط و بازگشت نفت به چرخه نزولی، و از سوی دیگر تهدید طولانی شدن بحران و افزایش مجدد قیمت‌ها. تا زمانی که سرنوشت این دو سناریو مشخص نشود، قیمت نفت احتمالاً در یک محدوده پرنوسان باقی خواهد ماند و هر خبری از مذاکرات، تردد کشتی‌ها یا تشدید تنش‌ها می‌تواند قیمت هر بشکه نفت را در عرض چند ساعت تغییر دهد.

۲۳۳۲۱۷