تجارت زباله؛ آیا پاکسازی مدار زمین قرار است به یک فرصت میلیاردی تبدیل شود؟
در آسمانِ نزدیک به زمین، هزاران ماهواره در حال گردشاند و وقتی عمرشان به پایان میرسد، همراه با بخشهایی از راکتهایی که آنها را به مدار رساندهاند، همچنان در فضا سرگردان میمانند. خبر مربوط به سقوط یک مرحلهی بالایی از موشک فالکون ۹ اسپیسایکس به سوی ماه—پس از حدود یک سال پرسهزدن در مسیر بدون کنترل—بار دیگر نگرانی متخصصان را نسبت به پیامدهای «زبالههای فضایی» پررنگ کرد.
بهگزارش سیانبیسی، ماهوارههای ازکارافتاده، بخشهای باقیماندهی موشکهای مصرفشده و دیگر پسماندهای فضایی میتوانند مدتها—حتی سالها—در مدار زمین باقی بمانند. نتیجهی این ماندگاری، افزایش تراکم محیط فضایی و بالا رفتن احتمال برخورد بین اشیاء است. در همین راستا، اکنون تعدادی از شرکتهای خصوصی با هدف راهاندازی راهکارهایی برای جمعآوری و پاکسازی این زبالهها و همچنین سرویسدادن به ماهوارهها پیش از آنکه به ضایعات تبدیل شوند، در حال سرمایهگذاریاند.
زیرساختهای فضایی امروز به یکی از ارکان مهم اقتصاد جهانی بدل شدهاند؛ بهطوری که تقریباً در همه حوزهها—از عملیاتهای مالی گرفته تا سامانههای GPS، از پیشبینی وضعیت هوا تا ردیابی موشکها—نقش تعیینکنندهای دارند.
بر اساس نقشههای تعاملی، در حال حاضر حدود ۳۰ هزار شیء در فضا زیر نظر گرفته میشوند؛ اما تنها نزدیک به ۱۸ هزار و ۵۰۰ مورد از این تعداد، ماهوارههای فعال به شمار میآیند. مابقی مجموعهای از قطعات خردشدهی ناشی از انفجارها یا متلاشیشدنها و نیز بدنهها و اجزای باقیماندهی موشکها هستند.
اندرو فایولا، معاون تجاری شرکت خدمات مداری آسترواسکال، توضیح میدهد: «فضا در اصل یک دارایی عمومیِ جهانی است و ما داریم آن را آلوده میکنیم. باید آن را پاکسازی کنیم؛ چون جا افتادن نگاه مصرفگرایانه و دور ریختن تجهیزات در فضا، تبعات سنگینی به دنبال دارد.»
حتی تکههای بسیار کوچک زباله که با سرعتهایی در حد هزاران کیلومتر در ساعت جابهجا میشوند، میتوانند خسارت جدی به ماهوارهها وارد کنند؛ یا در جریان مأموریتهای خارج از فضاپیما، به لباس فضانوردان آسیب بزنند و آن را پاره کنند. آسترواسکال که یکی از معدود بازیگران تجاری این حوزه محسوب میشود، توانایی خود را در زمینهی اتصال به یک فضاپیمای دیگر در مدار—از طریق سیستم جذب مغناطیسی—به نمایش گذاشته است. انجام چنین کاری در شرایطی که اجسام در مدار پایین زمین با سرعت ۷ تا ۸ کیلومتر بر ثانیه حرکت میکنند، ذاتاً کاری بسیار پیچیده و پرچالش خواهد بود.
تیم فلورر، رئیس بخش زبالههای فضایی آژانس فضایی اروپا، میگوید: «ماهوارههای فعال باید برای دور ماندن از مسیر سایر ماهوارهها و قطعات زبالههای فضایی، چندین مانور پیشگیری از برخورد انجام دهند. حتی اگر هیچ ماهواره جدیدی هم پرتاب نشود، روند افزایش زبالهها در مدار متوقف نخواهد شد؛ چون اشیاء با سرعتی بیش از نرخِ ورود طبیعی به جو، همچنان متلاشی میشوند.»
استارتاپ ClearSpace نیز پاکسازی مدار را صرفاً یک اقدام جداگانه نمیبیند، بلکه آن را بخشی از یک فرصت بزرگتر برای بازرسی، تعمیر و نگهداری فضاپیماها در مدار میداند. این شرکت—با پشتوانهی حمایت آژانسهای فضایی اروپایی—ماهوارهای را توسعه داده که به یک چنگک مجهز است؛ چنگکی که میتواند زبالهها را هدف بگیرد، آنها را به زمین بازگرداند یا در نهایت به سمت «گورستان فضایی» هدایت کند.
لوک پیگه، بنیانگذار و مدیرعامل کلیراسپیس، در ادامه میافزاید: «ما عملاً داریم یک لایهی خدماتی برای زیرساختهای فضایی شکل میدهیم. اگر خدمات تعمیر و نگهداری وجود نداشت، بزرگراهها مملو از خودروهای خراب میشد؛ فضا هم به شکلی فزاینده به زیرساختهای خدماتیِ مشابه نیاز پیدا خواهد کرد.»
