کشف شواهدی از جزر و مد در مریخ؛ آیا این سیاره روزی ماهی بزرگ داشته است؟
در اعماق دهانه برخوردی گیل بر روی سیاره مریخ، سنگهایی قابل توجهی وجود دارند که یک داستان شگفتانگیز و حیرتانگیز را بازگو میکنند؛ داستانی از دورانی مرطوب و گرمسیری که در آن، آب تحت تأثیر نیروی گرانشی مسلط بهطور مکرر جزر و مد میرفته است. این پدیده معنایی واحد دارد: مریخ در زمانهای بسیار دور، قمر بزرگی با جرمی چشمگیرتر از دو قمر کوچک فعلیاش داشته است.
گروهی از محققان به رهبری سونیت کاروناتیلاک از دانشگاه ایالتی لوئیزیانا به شواهدی دست یافتهاند که این فرضیه جراتمند را تقویت میکند. قمرهای کنونی سیاره سرخ یعنی فوبوس و دیموس به قدری کوچک هستند که نمیتوانند کشش گرانشی قوی بر سطح مریخ ایجاد کنند.
این تیم با بررسی تصاویر به ثبت رسیده توسط مریخنورد کیوریاسیتی ناسا، لایههای رسوبی منظم به نام ریتمایتها را شناسایی کردهاند. این لایهها زمانی شکل میگیرند که یک جریان مایع با شدت متغیر، ذرات را در یک مکان مشخص تهنشین سازد. در زمین، الگوی جزر و مد دقیقاً چنین لایههایی را شکل میدهد: آب جاری، ذرات شن و ماسه را تهنشین کرده و با آغاز جزر و آرامشدن آب، یک لایه نازک از گل بر روی آن قرار میگیرد.
پریابراتا داس، یکی از اعضای گروه، توضح میدهد که ریتمایتهای موجود در دهانه گیل نشاندهنده الگوهای بسیار مشابهی هستند. او اظهار میدارد: «این الگوها نزدیکی عمیقی به الگوهای جزر و مد زمین دارند.»
اگر چنین قمری واقعاً وجود داشته، جرم آن ۱۵ تا ۱۸ برابر بیشتر از قمر فوبوس بوده است
بر اساس ارزیابیهای تیم، در صورتی که چنین قمری واقعاً وجود میداشت، جرم آن ۱۵ تا ۱۸ برابر بیشتر از فوبوس، که بزرگترین قمر کنونی مریخ است، میبود. با این حال، حتی با این جرم، قمر باستانی همچنان صدها هزار برابر کوچکتر از ماه زمین تصور میشود. نظریه جذاب دیگری این است که ممکن است فوبوس و دیموس باقیماندههای متلاشی شده از همان قمر بزرگ بوده باشند.
برای اینکه فرضیه جزر و مد از حدس و گمان فراتر رود، رنجان سارکار از موسسه ماکس پلانک آلمان، از یک روش ریاضی به نام «تبدیل فوریه» بهره جسته و الگوهای لایهها را تحلیل کرد. این تحلیل نشاندهنده وجود تناوبهای دیگری در ضخامت لایههاست که به طرز قابل توجهی با تأثیر همزمان خورشید و یک قمر بر جزر و مد مطابقت دارد؛ مشابه پدیدهای که امروزه در زمین مشاهده میشود.
یافتههای جدید به واقع ایدهای را تایید میکند که پیشتر در سال ۲۰۲۳ توسط راجات مازومدر، متخصص در زمینه ریتمایتها مطرح شده بود. او با بررسی تصاویر مریخنورد پرسیورنس در دهانه یزرو، احتمال وجود منشأ جزر و مدی را پیشنهاد کرده بود، اما تصاویر ارائه شده وضوح کافی برای تحلیل ریاضی نداشتند. مازومدر درباره تحلیل جدید میگوید: «در زمین، شناسایی چنین لایههای رسوبی متناوب به معنای مدرکی معتبر برای تأیید وقوع فعالیتهای جزر و مدی است؛ به عبارت سادهتر، شاهدی از وجود شرایط دریایی در آن ناحیه در گذشته خواهد بود.»
