نوسانات قیمت دلار و دغدغههای کارشناسان در مورد کاهش توان خرید مردم
نوسانات اخیر قیمت دلار دوباره موجی از نگرانی را در بین کارشناسان ایجاد کرده است و آنها هشدار میدهند که تداوم این روند میتواند تأثیرات منفی بیشتری بر قدرت خرید مردم داشته باشد.
قیمت دلار در بازار آزاد ایران در هفتههای اخیر شاهد روندی افزایشی بوده و به رکورد ۱۲۶ هزار و ۷۵۰ تومان نیز رسیده است. این افزایش قیمت بار دیگر نگرانیها در مورد نوسانات نرخ ارز را تشدید کرده است و موجب شده تا مردم از افزایش قیمت کالاها به واسطه بالا رفتن نرخ دلار، نگران شوند.
علل افزایش قیمت ارز از دید تحلیلگران
طبق گزارشهای میدانی ایسنا، نرخ خرید و فروش دلار در بازار آزاد طی چند روز گذشته در دامنهای بین ۱۲۱ تا ۱۲۶ هزار و ۷۵۰ تومان نوسان داشته و روز گذشته (چهارشنبه – ۱۹ آذر ۱۴۰۴) قیمت دلار در محدوده ۱۲۴ هزار و ۸۰۰ تومان تا ۱۲۴ هزار و ۲۵۰ تومان ثبت شده است. همچنین فاصله بین نرخ خرید و فروش در روزهای اخیر همچنان به قوت خود باقی است که خود نشانهای از عدم ثبات در بازار به شمار میرود.
کارشناسان بر این باورند که افزایش قیمت دلار نتیجهای از ترکیب عواملی اقتصادی، سیاسی و روانی است. مهدی بهنامه، عضو هیأت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه فردوسی مشهد، در این ارتباط به ایسنا اظهار داشت: «بزرگترین عاملی که در این زمینه تأثیرگذار است، ابهامات و ناامنیهای سیاسی در سطح بینالملل است. در شرایطی که کشورهای مختلف، به ویژه کشورهایی که از نظر اقتصادی به ایران نزدیکتر هستند (مانند ونزوئلا) درگیر ناامنی میشوند، مردم به سوی دلار و طلا روی میآورند. این افزایش تقاضا به نوبه خود، قیمت ارز را بالا میبرد. همچنین کاهش درآمدهای ناشی از صادرات نفت، موجب کم شدن عرضه دلار شده و نتایج کاهش عرضه و افزایش تقاضا، نرخ دلار را افزایش داده است.»
در همین راستا، سید حمید حسینی، عضو هیئت نمایندگان اتاق ایران، با تأکید بر وضعیت اقتصادی داخلی، بیان کرد: «نرخ ارز تحت تأثیر عرضه و تقاضاست و عوامل بنیادی و ژئوپلیتیک بر آن تأثیر میگذارند. کمبود درآمدهای ارزی دولت فشار بیشتری به بازار وارد کرده است.»
تحلیلها نشان میدهد که تنشهای خارجی، وضعیت «نه جنگ و نه صلح» در کشور، اخبار مرتبط با بنزین و بودجه و کاهش اعتماد عمومی به تصمیمگیران سیاسی، موجب شده است تا بازارسازها از شرایط سوءاستفاده کنند و به این ترتیب نرخ ارز در مسیر افزایشی قرار گیرد. با اینکه بانک مرکزی در تلاش است با ابزارهایی مانند حمایت از تولیدکنندگان ارزآور و انتشار ابزارهای مالی ارزی به مدیریت بازار بپردازد، اما هنوز اختلافات قابل توجهی بین قیمت رسمی و بازار آزاد وجود دارد.
در این راستا، رئیس کل بانک مرکزی اعلام کرده است که این نهاد در نظر دارد طرحهایی برای حمایت از تولیدکنندگان ارزآور فراهم کند تا به این ترتیب عرضه دلار در بازار افزایش یابد. او همچنین به این نکته اشاره کرد که نرخ واقعی دلار با قیمتهای بازار آزاد متفاوت است و قیمتهای غیررسمی پذیرفته شده نیستند. او بر این باور است که نوسانات کنونی موجب افزایش قیمت ارز شده است.
پیشبینی تحلیلگران از آینده بازار ارز
آلبرت بغزیان – اقتصاددان – تأکید کرد: «بازار ارز تحت فشار بیاعتمادی است و حتی اگر عوامل بنیادی تغییر نکنند، ترس و عدم اطمینان مردم منجر به افزایش قیمت دلار میشود. سوءمدیریت و ناهماهنگی در سیاستهای اقتصادی، زمینه را برای سودجویی دلالان مهیا کرده است.»
اثر روانی نوسانات بر قیمتها
این موضوع به همین جا خاتمه نمییابد و برخی تحلیلگران هشدار میدهند که در صورت ادامه بیاعتمادی عمومی و فشارهای اقتصادی، نوسانات در بازار ارز ادامه پیدا خواهد کرد. آنها معتقدند که افزایش ناگهانی قیمت دلار میتواند بر تورم و قدرت خرید مردم تأثیر مستقیمی داشته باشد. همچنین رفتار جمعی سرمایهگذاران و معاملهگران، همراه با انتظار برای افزایش قیمتها، خود به رشد قیمتها کمک میکند. این پدیده روانی یکی از علل ادامهدار شدن روند صعودی دلار شناخته شده است.
نقش سیاستهای بانک مرکزی در کاهش فشارها بر بازار
کارشناسان پیشبینی میکنند اگر سیاستهای بانک مرکزی در حمایت از صادرکنندگان و مدیریت بازار بهطور کامل به اجرا درآید، ممکن است فشارها بر بازار تا حدی کاهش یابد؛ اما ادامه تحریمها و نوسانات بینالمللی ممکن است به بیثباتی نرخ ارز در بازار آزاد و حتی سایر بازارها دامن بزند.
