یافتن دهانهای بزرگ و اسرارآمیز در چین که میتواند تاریخ زمینشناسی را دگرگون سازد
گروهی از محققان چینی اخیراً موفق به شناسایی دهانه برخوردی بزرگ و اسرارآمیزی در استان گوانگدونگ واقع در جنوب چین شدهاند. این دهانه که به نام «دهانه جینلین» شناخته میشود، با قطر ۹۰۰ متر، به عنوان بزرگترین دهانه شناختهشده از دوره هولوسن به شمار میرود.
این دهانه در شهر ژائوکینگ استان گوانگدونگ واقع است و بعد از سالها پژوهش، دانشمندان توانستند آن را شناسایی کنند. در سراسر کره زمین تنها حدود ۲۰۰ دهانه برخوردی تاییدشده وجود دارد؛ به همین دلیل، کشف هر کدام از این عوارض از نظر علمی حائز اهمیت ویژهای است. با این حال، بهویژه به خاطر اندازه قابل توجه و سن کم، دهانه جدید در چین توجه ویژهای را به خود جلب کرده است.
پژوهشگران با انجام تحلیلهای دقیق به این نتیجه رسیدند که این دهانه ممکن است در دوره هولوسن، که حدود ۱۱٬۷۰۰ سال پیش آغاز شده، شکل گرفته باشد. نسبت به دیگر دهانهها از این دوره، جینلین به طرز شگفتانگیزی بزرگ است. تا پیش از این، دهانه ماچا در روسیه با قطر ۳۰۰ متر، بزرگترین دهانه شناختهشده از دوره هولوسن به شمار میرفت.
دهانه جینلین به دلیل نگهداری بسیار خوب ساختار خود، حتی در برابر شرایط جوی سخت، برای محققان بسیار جالب توجه است. این ناحیه تحت تأثیر بارشهای شدید، طوفانهای موسمی و رطوبت بالا قرار دارد که معمولاً باعث فرسایش سریع سنگها میشود. اما برخلاف دیگر مناطق، دهانه جینلین هنوز به وضوح بهراحتی قابل شناسایی بوده و سطح آن دستنخورده باقی مانده است.
این دهانه ۹۰۰ متری در چین نسبت به سایر دهانههای همدورهی خود به شدت بزرگ است
محققان در لایههای گرانیتی موجود در دهانه، دانههای متعددی از کانی کوارتز یافتهاند که ویژگیهای میکروسکوپی خاصی دارند و تنها به دلیل شوکهای شدید ناشی از برخورد شهابسنگها ایجاد میشوند. فشاری که برای ایجاد این دانهها لازم است، بین ۱۰ تا ۳۵ گیگاپاسکال متغیر بوده که این نوع فشار نمیتواند از فرآیندهای عادی زمینشناسی ناشی شود و صرفاً نتیجه برخورد اجسام فضایی است.
این گروه از پژوهشگران بر این باورند که عامل شکلگیری این دهانه، برخورد یک شهابسنگ بوده است و نه دنبالهدار. به دلیل اندازه بزرگتر دنبالهدارها، انتظار میرفت که آنها دهانهای با قطر حداقل ۱۰ کیلومتر ایجاد کنند. در حال حاضر، محققان هنوز نتوانستهاند مشخص کنند که آیا شهابسنگ مذکور از سنگ تشکیل شده یا از فلزات آهنی، و برای تشخیص این موضوع به مطالعات بیشتری نیاز است.
پژوهشگران بر این باورند که کشف این دهانه میتواند درک بهتری از تاریخ برخوردهای شهابسنگها با زمین به ارمغان آورد. با وجود اینکه مکانهای مختلف روی زمین احتمالاً شانس تقریباً یکسانی برای مواجهه با اجرام فضایی در طول تاریخ داشتهاند، شواهد مربوط به برخوردهای پیشین به دلیل فرسایش و تغیيرات اقلیمی در نقاط گوناگون زمین به سختی حفظ میشوند. بنابراین، دهانه جینلین به دلیل نگهداری بینظیر خود، درهای جدیدی به سوی تاریخچه زمینشناسی و برخوردهای فضایی باز میکند.
استیون جارِت، زمینشناس در گفتگو با ساینتیفیک آمریکن اشاره کرد که تیم تحقیقاتی فقط پیشنهاد داده که ممکن است برخورد در اوایل تا میانه هولوسن رخ داده باشد؛ تخمینی که با دادههای مأخوذ از این مطالعه تأیید میشود. جارت که خودش در این مطالعه مشارکت نداشته، تأکید دارد برای مشخص کردن دقیق سن دهانه به تحقیقات بیشتری نیاز است.
تیم پژوهش برای تخمین سن این دهانه، ابتدا به بررسی نرخ فرسایش شیمیایی و فیزیکی سنگها پرداخته است. با این حال، جارِت میافزاید که این نوع اندازهگیریها معمولاً با خطا همراه هستند و نتایج آنها همیشه آیندهنگرانه نیستند.
برای به دست آوردن یک تخمین دقیقتر از زمان ایجاد دهانه، متد دیگری وجود دارد که شامل اندازهگیری نرخ واپاشی ایزوتوپهای رادیواکتیو، نظیر ایزوتوپهای آرگون در سنگهاست. این روش که تحت عنوان تاریخگذاری رادیوکربن یا آرگون شناخته میشود، از دقت بالاتری برخوردار است؛ اما همانگونه که جارِت اشاره میکند، این متد به دلیل نیاز به تجهیزات اختصاصی و مراحل متعددی که دارد، بسیار زمانبر و پیچیده است. او در این زمینه بیان میکند: «برای انجام مرحله بعدی، باید استدلالهای منطقی و قانعکنندهای ارائه کنید؛ زیرا این فرآیند نیازمند زمان و هزینه زیادی است.»
این پژوهش در ژورنال Matter and Radiation at Extremes به چاپ رسیده است.
