تغییرات جدید در روند پرداخت کالابرگ در آبان ۱۴۰۴ / توجه یارانهبگیران جلب شود
با وجود استقبال نسبی جامعه از طرح کالابرگ الکترونیک که در مراحل ابتدایی خود به اجرا درآمد، افزایش فشارهای اقتصادی و نرخ بالای تورم در ماههای اخیر، بحثهای جدی را در مورد نیاز به بازنگری و تغییر در نحوه پرداخت این یارانه معیشتی از مهرماه شکل داده است. دولت و نهادهای نظارتی در حال مطالعه مدلهای تازهای هستند تا بتوانند هدف اصلی این طرح، یعنی تثبیت قیمت کالاها برای اقشار آسیبپذیر را تحقق بخشند.
طبق گزارش اقتصادآنلاین، طرح کالابرگ الکترونیک بهعنوان یکی از برنامههای محوری دولت چهاردهم، با هدف حمایت از سبد خانوادهها در برابر افزایش قیمتها آغاز شد. برای درک بهتر این ابهامات، لازم است به چارچوب اصلی طرح نگاهی بیندازیم:
آغاز کار و چارچوب ابتدایی طرح کالابرگ
طرح کالابرگ الکترونیک بهطور رسمی از تاریخ ۱۱ اسفند ۱۴۰۳ (زمان آغاز فاز اجرایی گستردهتر) توسط دولت چهاردهم شروع شد. این طرح بهعنوان جایگزینی یا مکمل یارانههای نقدی مستقیم برای دهکهای پایین جامعه مطرح شده است تا اطمینان حاصل شود که یارانه بهطور مستقیم برای خرید کالاهای اساسی صرف شود.
اعتبار کالابرگ برای هر دهک درآمدی
مقدار اعتبار کالابرگ بهصورت زیر بر اساس دهک درآمدی خانوارها تعیین گردید:
دهکهای ۱ تا ۳ (کمدرآمدترین): مبلغ ۵۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر در هر ماه.
بقیه دهکهای مشمول (بسته به فاز): مبلغ ۳۵۰ هزار تومان به ازای هر نفر برای هر ماه.
این مبالغ بهصورت اعتبار به حساب سرپرستان خانوار واریز میشد و قابل تبدیل به کالا در فروشگاههای مجاز بود.
کالاهای مشمول کالابرگ چه مواردی هستند؟
فهرست کالاهای مشمول کالابرگ در مرحله اولیه شامل ۱۱ قلم کالای اساسی بود که هسته اصلی سبد غذایی خانوار را تشکیل میداد. این موارد شامل گروههای زیر هستند:
لبنیات: شیر، ماست، پنیر.
پروتئین: مرغ و تخم مرغ.
خواربار: برنج، روغن مایع، قند و شکر، حبوبات (عدس، لوبیا، نخود) و گوشت منجمد (در برخی مراحل).
ریشه ابهامات اقتصادی و اجرایی
با گذشت چند ماه از آغاز طرح، فشار تورم عمومی که بنابر آخرین گزارشهای رسمی از ۳۰ درصد فراتر رفته، چالشهای مهمی را برای پایداری این مدل به وجود آورد. این فشار دو نتیجه را به همراه داشت:
کاهش قدرت خرید: با بالا رفتن لحظهای قیمتها، مبلغ ثابت ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار دیگر توانایی تأمین همان سبد اولیه را نداشت.
زمزمههای تغییر: این وضعیت موجب بروز گمانهزنیهایی درباره تغییرات اساسی در روش پرداخت، افزایش مبلغ اعتبار براساس تورم، و حتی حذف کالابرگ برای دهکهای بالاتر گردید. دولت بهمنظور حفظ قدرت خرید واقعی مردم، به سمت مدلهای کنترل قیمت هدایت شد.
موضع دولت و مجلس: تثبیت قیمت با ارز ترجیحی
در پاسخ به چالشهای تأمین منابع و حفظ قدرت خرید، سه ضلع اصلی تصمیمگیری (دولت، وزارت رفاه و مجلس) رویکردهای مشخصی برای مدیریت مرحله پنجم کالابرگ (آبان ۱۴۰۴) اتخاذ کردهاند. رویکرد اصلی این سه نهاد تثبیت قیمت کالاها بهجای افزایش صرف مبلغ یارانه است.
نظر وزیر رفاه و مدل کنترلی کالابرگ
وزیر رفاه در جدیدترین اظهارات خود بر ضرورت تغییر روش تأکید کرد. مدل پیشنهادی وزارت رفاه بر کنترل سطح قیمت تمرکز دارد:
وی اعلام کرد که روش جدید پرداخت کالابرگ در حال بررسی است و هدف اصلی از آن ثابت نگه داشتن قیمت کالاها در بازار برای یارانهبگیران است.
بهمنظور تحقق این هدف، نیاز است که دولت کالاها را بر اساس یک قیمت ثابت و مبنایی (که از نرخهای روز بازار بالاتر است) دو ماه پیش خریداری و ذخیرهسازی کند تا در زمان توزیع قیمت آن تثبیت شده باشد. این کار نیازمند مدیریت دقیق زنجیره تأمین و جلوگیری از نوسانات کوتاهمدت خواهد بود.
نظر سخنگوی دولت: پایداری و تداوم پرداخت کالابرگ الکترونیک
سخنگوی دولت، خانم فاطمه مهاجرانی، بر اهمیت حفظ حمایت معیشتی تأکید کرده و اذعان داشت که پایداری مدل فعلی زیر سؤال رفته است:
ساختار دولت بهطور اساسی به دنبال کنترل قیمتها در بازار هدف است و تنها تزریق پول بیشتر مدنظر نیست.
نهادها در حال بررسی هستند تا مدلی پایدار انتخاب کنند که شباهتهایی به تجربیات موفق گذشته (همچون مدلهای دهه ۶۰ شمسی که در آن قیمت کالاهای اساسی تثبیت میشد) داشته باشد.
علیرغم این بررسیها، نهایتاً اعلام شد که منابع مرحله پنجم تأمین شده و پرداخت کالابرگ الکترونیک برای دهکهای مشمول (احتمالاً هفت دهک اصلی) ادامه خواهد یافت.
نظر مجلس و تأکید بر ارز ترجیحی (۲۸۵۰۰ تومانی)
نمایندگان مجلس، پس از برگزاری جلسات متعدد با سازمان برنامه و بودجه و وزرای امور اقتصادی، بر ضرورت استفاده از ابزارهای رسمی دولتی برای کاهش هزینههای تمام شده تأکید کردند.
نتایج جلسات نشان داد که تفاهمنامهای اساسی با دولت به امضا رسیده است. این تفاهم مبتنی بر این است که کالاها باید بر حسب نرخ ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی توزیع شوند و نه بر مبنای نرخهای آزاد بازار که بهطور مداوم در حال نوسان هستند.
هدف کلی این است که عرضه کالا با قیمت ثابت تضمین گردد، به گونهای که حتی در صورت تغییر قیمت در بازار آزاد تا یک سال آینده، یارانهگیرندگان همان کالاهای اساسی را با قیمت ثابت (مبنای ارز ۲۸۵۰۰ تومانی) دریافت کنند. این امر به معنای یارانه پنهان در قیمت تمامشده برای تولیدکنندگان و فروشندگان است که دولت متعهد به جبران آن میشود.
روش پرداخت کالابرگ الکترونیک در آبان ۱۴۰۴
با وجود کشمکشهای بسیار پیرامون پایداری مالی و روشهای اجرای طرح در شرایط تورمی، تحلیل نهایی برای آبان ۱۴۰۴ بهصورت زیر خواهد بود:
تداوم پرداخت قطعی شده است: سخنگوی دولت بهصراحت اعلام کرد که منابع مرحله پنجم کالابرگ الکترونیک تأمین شده و پرداخت به هفت دهک درآمدی مشمول ادامه خواهد داشت. این موضوع نگرانیها مربوط به حذف ناگهانی طرح را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهد.
تغییر در شیوه اجرایی بهمنظور تثبیت قیمت: تأکید از “افزایش مبلغ” به “کنترل قیمت” تغییر کرده است. این تثبیت احتمالاً از طریق اعطای مجوز خرید کالا با نرخ ارز ۲۸۵۰۰ تومانی به زنجیره تأمین (تولیدکنندگان و واردکنندگان منتخب) برای تأمین اقلام کالابرگ انجام خواهد شد.
ابهام در جزئیات: اگرچه تداوم پرداخت قطعی است، اما جزئیات دقیق درباره نحوه محاسبه و مکانیزمهای اجرایی برای اینکه فروشندگان از نرخ ارز ۲۸۵۰۰ تومانی برای فروش به دارندگان کالابرگ استفاده کنند، همچنان در حال نهایی شدن است.
بهطور کلی، یارانهبگیران میتوانند انتظار دریافت یارانه کالابرگ الکترونیک خود را در آبان ۱۴۰۴ داشته باشند، اما احتمالاً ارزش واقعی این یارانه از طریق ثابت ماندن قیمت اقلام اساسی در سبد خرید آنها تضمین خواهد شد.
۲۲۳۲۲۵
