فشار سازمان بورس بر فرابورس

به نقل از نبض بورس، به دنبال انتشار پیام‌های ناظر با مضمون «توجه به ارزش ذاتی سهام»، سازمان بورس در نامه‌ای رسمی به مدیرعامل فرابورس، خواستار توقف فوری این پیام‌ها شد. این سازمان اعلام کرده است که هشدارهای مذکور از پایه‌های قانونی لازم برخوردار نیستند و می‌توانند سبب ایجاد برداشت نادرست در ذهن سهامداران گردند. از تاریخ ۲۴ آبان، انتقال چنین پیام‌هایی در فرابورس به دستور مستقیم نهاد ناظر متوقف خواهد شد.

آغاز ماجرای اولتیماتوم از کجا بود؟

از دی‌ماه ۱۴۰۳، فرابورس ایران با هدف کنترل هیجانات موجود در بازار و افزایش شفافیت، طرحی را به مرحله اجرا درآورده بود. طبق این طرح، در صورت حدوث افزایش یا کاهش شدید قیمت یک نماد در طی ۱۵ روز، پیام هشداردهنده‌ای برای سهامداران در سیستم معاملات ارسال می‌شد.

در این هشدارها معمولاً عبارتی به این صورت درج می‌گردید:

«سرمایه‌گذاران محترم، یکی از عوامل مؤثر در معاملات، توجه به ارزش ذاتی نماد است؛ قبل از اتخاذ هر تصمیمی، وضعیت بنیادی سهم را ارزیابی کنید.»

<pبه گفته فرابورس، هدف از این اقدام یادآوری اهمیت تحلیل بنیادی و کاهش رفتارهای هیجانی در معاملات بود اما این عمل به سرعت با واکنش منفی برخی از فعالان بازار روبه‌رو شد.

اعتراضات فعالان و ورود سازمان بورس

منتقدان این پیام‌ها را دخالت مستقیم در تصمیم‌گیری سهامداران تلقی کرده و آن را نوعی «سیگنال‌دهی از سوی نهاد ناظر» دانستند. برخی تحلیلگران نیز هشدار دادند که چنین پیام‌هایی ممکن است فشار روانی و تغییر ساختاری در عرضه و تقاضای سهام را به وجود آورد.

در پی افزایش انتقادات، مدیر نظارت بر بورس‌ها در سازمان بورس طی نامه‌ای رسمی به مدیرعامل فرابورس اعلام کرد که این پیام‌ها استناد قانونی مشخصی در مقررات بازار سرمایه ندارند و باید تا زمانی که دستورالعمل جدیدی تدوین نشده است، منع انتشار شوند.

به این ترتیب، سازمان بورس به‌طور رسمی به فرابورس اولتیماتوم داد و مقرر شد که از ۲۴ آبان ۱۴۰۴ انتشار هشدارهای نظارتی متوقف گردد.

توضیحات فرابورس درباره منطق پشت پیام‌ها

در پاسخ به این دستور، معاونت نظارت بازار فرابورس بیانیه‌ای صادر کرد و توضیح داد که:

• این پیام‌ها بر پایه تصمیمات کمیته بازار فرابورس طراحی شده‌اند و هدفشان قاعده‌مند کردن نظارت، کاهش توقفات نمادها و جلوگیری از دستکاری قیمت‌ها است.

• اگر نرخی در طی ۱۵ جلسه معاملاتی متوالی بیشتر از ۳۰ درصد رشد یا ۲۰ درصد افت داشته باشد (با در نظر گرفتن شاخص کل)، سیستم به شکل خودکار به مدت پنج روز پیام هشدار ارسال می‌کند.

• این پیام‌ها بی‌توجه به توصیه خرید یا فروش بوده و فقط به‌عنوان یادآوری برای بررسی وضعیت بنیادی سهم عمل می‌کنند.

• مدل طراحی این سیستم با بورس‌های معتبر جهانی تطابق دارد و با ماده ۳ اساسنامه فرابورس نیز همخوانی دارد.

 تقابل دو رویکرد در نظارت

در حقیقت، این موضوع نشان‌دهنده دو دیدگاه متفاوت در ساختار نظارت بر بازار سرمایه است:

1. رویکرد سازمان بورس: تمرکز بر جلوگیری از هر نوع پیامی که ممکن است رفتار بازار را تحت تأثیر قرار دهد.

2. رویکرد فرابورس: به‌کارگیری ابزارهای نرم‌افزاری به منظور ارتقاء آگاهی سرمایه‌گذاران و هشدار نسبت به نوسانات غیرمعمول.

تا زمان تصویب یک دستورالعمل جامع و قابل فهم، فرابورس موظف است پیام‌های نظارتی خود را متوقف کند.

واکنش‌های فعالان بازار

برخی تحلیلگران توقف این پیام‌ها را به نفع آزادی تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران می‌دانند و بر این باورند که بازار باید بر اساس تحلیل‌های واقعی و عرضه و تقاضا پیش برود، نه بر اساس پیام‌های نهاد ناظر.

در عوض، گروهی دیگر اعتقاد دارند که حذف کامل هشدارها ممکن است فضا را برای رفتارهای احساسی و سفته‌بازی فراهم آورد. به نظر آنها، راهکار مناسب‌تر بازطراحی این پیام‌ها با توجه به چارچوب‌های قانونی دقیق و مستند است.

جمع‌بندی

تصمیم سازمان بورس مبنی بر توقف انتشار پیام‌های هشدار، قدمی اساسی در راستای شفاف‌سازی حدود اختیارات نهادهای ناظر به شمار می‌رود. با این حال، این رویداد نشان داد که بازار سرمایه به تدوین دستورالعمل‌های سطح بالاتر در زمینه نظارت هوشمند و اطلاع‌رسانی سیستمی نیازمند است.

تا زمان تنظیم چارچوب جدید، فعالان بازار باید بدون دریافت هشدارهای خودکار، بر مبنای تحلیل‌های بنیادی و فنی اجزای تصمیم‌گیری خود را بنا کنند.