محققان موفق به رمزگشایی کد باستانی مایاها برای پیشبینی دقیق خورشید گرفتگی شدند
دو محقق آمریکایی موفق به کشف اسرار نگارشهای کهن مایاها شدند و روشن ساختند که این تمدن باستانی چگونه توانسته است بهمدت چندین قرن، خورشیدگرفتگیها را با دقت خارقالعادهای پیشبینی کند. رمز و راز این موفقیت که در کاغذ معروف به «کدکس درسدن» نهفته بود، شامل روشی هوشمندانه بود که به آنها اجازه میداد زمان رویدادهای مهم آسمانی و زمینشناختی را بهطرز دقیق تعیین نمایند.
متأسفانه، بخش عمدهای از این دانش شگفتانگیز و متونی که حامل این رموز بودند، در دوران تفتیش عقاید اسپانیا از بین رفت و تنها قسمتی اندک از آن باقی باقی ماند. اما سرانجام، محققان با تجزیه و تحلیل این باقیماندهها، توانستند شیوههای پیشرفته مایاها در پیشبینی پدیدههای آسمانی را بازسازی کنند.
کتاب کدکس درسدن که به قرنهای یازدهم یا دوازدهم میلادی تعلق دارد، یکی از تنها چهار نسخه باقیمانده از کتب تصویری مایایی است که توانستهاند از دوران استعمار اروپا جان بهدر ببرند. این اثر از جنس پوست درخت ساخته شده و به شکل آکاردئونی با ۷۸ صفحه تزئین شده است؛ صفحاتی که بهصورت دستی نوشته شده و با رنگهای زنده زیباسازی شدهاند. کدکس شامل دانستههایی دربارهی اخترشناسی، طالعبینی، فصول و پزشکی است.
تمدن مایاها رویدادهای آسمانی را به سرنوشت خدایان و چرخههای جهان مرتبط میدانستند
تمدنهای بومی در مکزیک و گواتمالا هزاران سال قبل از ورود اروپاییها تقویمهای پیچیدهای را طراحی کرده بودند. برای مایاها، پیشبینی خورشیدگرفتگی از اهمیت بالایی برخوردار بود، زیرا کل بنیانگذارهای مذهبی و اجتماعی آنها بر اساس نظم کیهانی شکل میگرفت و این رویدادها را با سرنوشت خدایان و چرخههای کیهانی در ارتباط میدانستند.
برای مثال، در زمان خورشیدگرفتگی که خورشید پشت ماه پنهان میشود و روز به تاریکی قریب میشود، اشرافزادگان مراسم خونریزی مذهبی برگزار میکردند تا قدرتی به خدای خورشید عطا نمایند و کاهنان به انجام قربانیها میپرداختند تا تداوم نظم جهان را تضمین کنند. کاهنان و حاکمان بهخوبی میدانستند در این گونه لحظات چه اقداماتی باید انجام دهند، چه آیینهایی باید بهجا بیاورند و چه قربانیهایی باید تقدیم کنند تا چرخههای ویرانی، تولد و نوزایی ادامه یابد.
یکی از جدولهای موجود در کدکس درسدن که به قرن یازدهم یا دوازدهم میلادی تعلق دارد، به تقویمنگاران مایا بهنام «نگهبانان روز» این امکان را میداد که گرفتگیها را در بازهای معادل ۱۱٬۹۶۰ روز (۴۰۵ ماه قمری) پیشبینی کنند. برای قرنها، دانشمندان بر این عقیده بودند که مایاها پس از پایان این چرخه، جدول را از ابتدا آغاز میکردند. اما این رویکرد در عمل خطاهای فزایندهای را بهوجود میآورد که با دقت نجومی مایاها تناسب نداشت.
اکنون جان جاستسون، زبانشناس از دانشگاه آلبانی و جاستین لوری، باستانشناس از دانشگاه ایالتی نیویورک، در تحقیق جدیدی راهحل این معما را منتشر کردهاند. آنها با رد فرضیههای قبلی اعلام میکنند: «اگر جدول بعدی بر مبنای ایستگاه نهایی جدول قبلی تنظیم شود، گرفتگیهای پیشبینینشدهای رخ خواهد داد و با هر بار بازنشانی، خطاها افزایش مییابند.»
در عوض، این دو پژوهشگر پیشنهاد میکنند که مایاها جدول جدید را نه در انتهای چرخه، بلکه در ماه ۳۵۸ جدول فعلی شروع میکردند. این تاکتیک باعث میشد که پیشبینیها تنها با خطای حدود دو ساعت و ۲۰ دقیقه انجام شوند. آنها همچنین دریافتهاند که برای جبران انحرافهای جزئی، مایاها گاهیاوقات محاسبات را در ماه ۲۲۳ دوباره تنظیم میکردند تا دقت سیستم در درازمدت حفظ گردد.
با مقایسه این روش با دادههای روز، مشخص شد که چنین سیستمی به مایاها این اجازه را میداد تا تمامی خورشیدگرفتگیهای قابل مشاهده در قلمرو خود را بین سالهای ۳۵۰ تا ۱۱۵۰ میلادی با دقتی شگرف پیشبینی نمایند.
طبق محاسبات جدید، این سیستم میتوانست دقت جدول را بهمدت نامحدودی حفظ کند، بهطوریکه انحراف آن در یک بازه ۱۳۴ ساله کمتر از ۵۱ دقیقه باقی میماند. این کشف بینظیر دوباره نشاندهنده دانش عمیق و ریاضیات پیشرفته تمدن مایاها در ارتباط با کیهان است.
این تحقیق در نشریه Science Advances منتشر گردیده است.
