خاندوزی: دوره تازهای برای همکاری با شرق به منظور بیشینهسازی نقش ایران
بر اساس گزارش خبرنگار مهر، سید احسان خاندوزی، وزیر سابق اقتصاد، در کنفرانس تخصصی «فرصتهای همکاری اقتصادی ایران و چین» بیان کرد: همانطور که وضعیت اقتصادی و سیاسی کشورهای مختلف و ارتباط آن با امنیت ملی در یک دهه گذشته دستخوش تغییرات اساسی شده است، موضوع اقتصادی در این جمع تا حد زیادی روشن بهنظر میرسد.
او ادامه داد: در بازه زمانی ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۲، سهم جمهوری چین از تولید ناخالص داخلی جهانی بر مبنای برابری قدرت خرید، از تقریباً ۸ درصد به ۱۸.۸ درصد افزایش یافته است. همزمان، سهم اقتصاد ایالات متحده از تولید ناخالص جهانی از ۲۰ درصد به حدود ۱۶ درصد و سهم اتحادیه اروپا از نزدیک به ۲۰ درصد به ۱۵ درصد کاهش یافته است.
وی افزود: همیشه روندهای قابل پیشبینی در چشمانداز کوتاهمدت و میانمدت نشاندهنده ادامه این تغییرات اقتصادی در آینده است. ما نیز در ایران با بزرگترین شریک تجاری خود یعنی چین روبهرو هستیم؛ کشوری که به عنوان شریک اول تجاری در حوزههای مختلف، از صادرات نفت و دیگر کالاها تا واردات، شناخته میشود. اما با این وجود، همچنان از ابعاد محاسبات اقتصادی میان دو کشور چندان راضی نیستیم.
خاندوزی خاطرنشان کرد: به نظر میرسد دو مانع اصلی بر سر راه وصول به سطح مطلوب مناسبات بین دو کشور وجود دارد؛ یکی در سطح سیاستگذاری کلان و دیگری در سطوح مدیریتی و اجرایی. او تصریح کرد: طی سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳، با وجود دستاوردهای قابل توجهی مانند واردات واکسن کرونا و دو برابر شدن صادرات نفت ایران به چین، هنوز با موانع و گاهی با کارشکنی از سوی برخی نهادهای اجرایی کشور، نظیر وزارتخانهها، بانک مرکزی، وزارت صمت، وزارت جهاد کشاورزی و وزارت بهداشت مواجه بودیم.
وی در ادامه گفت: در آن زمان، تلاشهایی جدی برای تسهیل مسیر همکاری با چین از طریق تغییر تدریجی نیروهای مدیریتی به نفع جهتگیری مورد نظر دولت در حال انجام بود. با این وجود، در برخی دورانهای اقتصادی، با چالش دیگری نیز روبهرو شدیم که هم در دهه ۹۰ و هم در دوره اخیر تکرار شد.
خاندوزی تصریح کرد: این چالش جدید به تصمیمگیری درباره اصل تعامل راهبردی با چین مربوط میشود، نه تنها در سطح اقدامهای معمول و روزمره، بلکه در سطح اولویت راهبردی. وی افزود: در دهه ۹۰، نگرشی در ایران موجود بود که من آن را «نگاه چرخه زاپاس» مینامم؛ به این معنا که اگر سایر چرخها به جریان افتادند، از آن زمان به سراغ چین خواهیم رفت تا شاید بتوانیم از ظرفیتهای آن بهرهبرداری کنیم.
وی خاطرنشان کرد: امروزه نیز با نگاهی مشابه روبهرو هستیم که میتوان آن را «نگاه سوپرمارکت آخر شب» نامید؛ بدین معنا که اگر دیگر کشورها نیاز ما را برآورده کردند، از آنها استفاده خواهیم کرد، اما در شرایطی که به دلایلی، بسیاری از آن کشورها تمایلی به همکاری ندارند، به چین روی خواهیم آورد.
وزیر سابق اقتصاد یادآور شد: این نوع نگاه به معنای کنار گذاشتن سایر کشورها و تعامل صرف با چین و آسیا نیست. تعامل با کشورهای غربی و اقتصاد جهانی برای ما امری ضروری بهشمار میآید، اما حتی اگر تصمیم بگیریم قسمتی از خریدهای خود را از چین تأمین کنیم، هدف اصلی تحقق نمیيابد، چرا که هنوز به سطوح «رابطه شراکتی» نرسیدهایم.
او افزود: رابطه شراکتی با مفهوم خرید و فروش کاملاً متفاوت است. ایجاد یک ارتباط راهبردی به معنی پیوند سیستماتیک میان نظامهای اقتصادی، دفاعی و امنیتی دو کشور محسوب میشود. حتی اگر تجهیزات دفاعی و اقتصادی از چین خریداری کنیم، این بدان معنا نیست که در یک پیوند راهبردی قرار گرفتهایم.
خاندوزی بیان کرد: اگر این نوع نگاه و انتخاب راهبردی به یک گفتمان ملی تبدیل شود، هم از منظر منافع ملی ایران و هم با توجه به شرایط حساس کشور، نیازمند چنین تحولی هستیم. در عین حال که روابط تجاری خود را با سایر کشورها، از جمله اروپا، گسترش میدهیم، میتوانیم فصل جدیدی از مناسبات اقتصادی و امنیتی را با چین آغاز کنیم.
او ادامه داد: تصمیمهای اصلی در این راستا تازه گرفته شده و این میتواند مقدمهای برای یک فصل نوین در روابط دو کشور باشد. سال گذشته، چند هفته پس از به قدرت رسیدن ترامپ، یک اندیشکده در ایران نشستی مشابه برگزار کرد تا بر اهمیت فرصت طلایی تعامل راهبردی با چین تأکید کند؛ فرصتی که نباید از دست برود قبل از اینکه به تعبیر من «آخر شب» فرا برسد و بسیاری از «سوپرمارکتها» خاموش شوند و هزینه تبادل افزایش یابد.
او اذعان داشت: هدف ما این است که از آن فرصت طلایی بهرهبرداری کرده و ظرفیت اقتصادی خود را در قالب رابطهای بلندمدت و راهبردی با چین پیوند زنیم. در جنگ «کریدورها»، ایران میتواند برخی از قابلیتهای خود را در راستای «کمربند راه» به کار گیرد و نه تنها در قالب بدهبستان اقتصادی ساده، بلکه در سطوحی راهبردی منافع خود را برآورده نماید.
خاندوزی گفت: متأسفانه از بسیاری از این فرصتهای طلایی بهرهبرداری نشد و حوادثی که از ۲۳ خرداد تا پایان شهریور امسال تجربه کردیم، ناشی از همین غفلتهاست.
او افزود: امروز برای اقتصاد ایران فرصت جدیدی فراهم شده که با گشودن دروازهای تازه در عرصه اقتصاد و امنیت ملی، راهی بلندمدت و مطمئن برای همکاری با چین، آسیا و دیگر بازیگران نوظهور شرق ترسیم کند.
وزیر سابق اقتصاد اظهار داشت: این فرصت همچنان برای ایران موجود است و به گمانم پس از آن، نوع تعامل ما با اروپا و شرکای غربی نیز دگرگون خواهد شد. در آن مرحله، آنها با ایران جدیدی مواجه خواهند شد که در تراز متفاوتی عمل کرده و تعاملات خود را بر مبنای جایگاه واقعیاش در نظام بینالملل تنظیم میکند.
او تأکید کرد: ضروری است که با پیشنهادات و نظرات تخصصی، این مسیر به شکلی روشنتر و دقیقتر تبیین گردد تا بتوانیم سیاستگذاران کشور را در ورود به سطح جدیدی از مناسبات اقتصادی و امنیتی میان دو کشور یاری رسانیم.
