نه در آبی و نه در سبز؛ سیاره ما بیش از ۲.۴ میلیارد سال پیش رنگ بنفش داشته است

بر اساس نظریه‌ای به نام زمین بنفش، در دوران‌های گذشته، بسیاری از میکروب‌ها به جای استفاده از کلروفیل، به رنگدانه‌ای ساده‌تر موسوم به رتینال متکی بودند. این رنگدانه برخلاف کلروفیل، نور سبز را جذب کرده و رنگ بنفش را منعکس می‌کرد. امروزه نیز برخی میکروب‌ها هنوز از این مولکول بهره می‌برند، مانند هالوباکتریا که در محیط‌های شور و کم‌اکسیژن زندگی کرده و دارای غشای بنفش‌رنگ هستند.

به گزارش وب‌سایت آی‌اف‌ال ساینس، از آنجا که رتینال ازلحاظ شیمیایی ساده‌تر از کلروفیل است، ممکن است یکی از ابتدایی‌ترین مولکول‌های جذب‌کننده‌ی نور در تاریخ زمین به شمار بیاید. در آن زمان، سطح اکسیژن بسیار پایین بود، اما این مسئله برای موجوداتی که به رتینال وابسته بودند، چندان حائز اهمیت نبود. اگر اقیانوس‌ها در آن دوران مملو از این میکروب‌های بنفش بودند، به طوری که کل کره زمین از فضا به رنگ ارغوانی به نظر می‌رسید.

با گذشت زمان، فرآیند تکامل راه‌های جدیدی برای بهره‌برداری از نور خورشید ایجاد کرد. از آن جایی که میکروب‌های استفاده‌کننده از رتینال عمدتاً نور سبز را جذب می‌کردند، موجودات جدیدی که به فتوسنتز نیاز داشتند، ناچار شدند از رنگ‌های دیگر، یعنی نور آبی و قرمز استفاده کنند. بدین ترتیب، کلروفیل به وجود آمد. کلروفیل نورهای آبی و قرمز را برای تولید انرژی جذب کرده و نور سبز را بازتاب می‌دهد. به همین دلیل، حیات سبز رنگ به تدریج گسترش پیدا کرد.

حدود ۲٫۴ میلیارد سال قبل، در رخدادی که به‌عنوان «رخداد اکسیژنی بزرگ» شناخته می‌شود، سیانوباکتری‌های دارای کلروفیل بر زمین حاکم شدند. این میکروب‌های سبزرنگ با آزادسازی اکسیژن در فرآیند فتوسنتز، جوّ زمین را دگرگون کردند و شرایط لازم برای ظهور حیات پیچیده‌تر را فراهم کردند. از آن زمان به‌بعد، زمین با رنگ بنفش خود وداع کرده و به رنگ سبز و آبی امروزی تغییر کرد. در حال حاضر، فتوسنتز مبتنی بر رتینال دیگر نقش غالبی ندارد، اما ممکن است هنوز در سیارات دیگر وجود داشته باشد.

در جستجوهای اخترشناسان برای شناسایی نشان‌های حیات در سیارات دور، معمولاً به تبعیت از نور سبز که نمایانگر کلروفیل است، توجه می‌شود، زیرا تقریباً تمام حیات موجود بر روی زمین به این رنگ وابسته است. با این‌حال، نظریه زمین بنفش این نکته را خاطرنشان می‌کند که زندگی همیشه به رنگ سبز نیست و می‌تواند تحت شرایط متفاوت به رنگ‌های بنفش، نارنجی، قرمز یا حتی رنگ‌هایی غیرقابل رؤیت برای چشم انسان دیده شود. ممکن است در سیارات دیگر، حیات اصلاً بر مبنای نور و فتوسنتز نباشد، بلکه بر اساس فرایندهایی کاملاً متفاوت شکل گرفته باشد. در این راستا، در تلاش برای شناسایی حیات در جهان، نباید تنها به رنگ سبز بسنده کرد، زیرا زندگی می‌تواند در انواع رنگ‌ها و فرم‌ها پدیدار شود.