پیدا شدن پنج قرص نان سوخته در حین کاوش یک تپه تاریخی/ تصویر
باستانشناسان در فعالیتهای حفاری اخیر خود، پنج عدد نان سوخته را که مربوط به سدههای هفتم و هشتم میلادی است، شناسایی کردند. یکی از این نانها تصویر حضرت مسیح را با نوشتهای به زبان یونانی به نمایش گذاشته است که ترجمهی آن به این شکل است: «با قدردانی از عیسایِ مقدس».
به نقل از فرادی، برخلاف تصویر مرسوم پانتوکراتور (مسیح به عنوان حکمران و نجاتدهنده)، این نان، حضرت مسیح را به عنوان یک کشاورز یا بذرپاش ترسیم کرده است؛ نمادی که نشاندهندهی ارتباط عمیق میان ایمان، کار و باروری زراعت میباشد. چهار نان دیگر نیز دارای نقشهای صلیبی هستند که گواهی بر استفاده احتمالی از آنها به عنوان نان عشای ربانی یا «نان نیایش» در تعلیمات مسیحی اوایل تاریخ میباشد.
حفظ وضعیت بینظیر این نانها، که به مدت بیش از ۱۳۰۰ سال در وضعیت سوخته و زغالشده باقی ماندهاند، آنها را به یکی از برجستهترین نمونههای نانهای مذهبی کشفشده در آناتولی مبدل کرده است.
ایرنوپولیس، که در دوران بیزانس و در ناحیهی تاریخی ایسوریا قرار داشته، یکی از مراکز مهم کلیسایی تحت سرپرستی مقام روحانی عالیرتبه کلیسای قسطنطنیه بوده است. با اینکه اطلاعات اندکی از زندگی روزمره ساکنان آن در دست است، کاوشهای اخیر در توپراکتپه به شناسایی شواهد ملموس و مشهودی از آیینهای مسیحیان اولیه در نواحی روستایی آناتولی منجر شده است.
این نان با قدمت ۱۳۰۰ ساله، تصویری منحصر به فرد از مسیح به عنوان «کشاورز» یا «بذرپاش» را ارائه میدهد و بر پیوند میان ایمان، کار و باروری زمین تأکید میکند.
این نانها نه تنها به عنوان نشانهای از رسوم و آیینهای مذهبی مورد توجه قرار میگیرند، بلکه نشاندهنده پیوند عمیق میان معنویت و زندگی روزمره نیز هستند؛ به گونهای که جوامع آن زمان، نمادها و معانی دینی را در سادهترین شکل تغذیه خود جای میدادند. بهخلاف مناطق شهری بزرگی مانند قسطنطنیه، این مناطق روستایی فرصتی برای پژوهشگران فراهم میآورند تا اشکال محلی نیایش را مورد بررسی قرار دهند و نشان میدهند چطور ایمان در آناتولی بیزانسی عمیقاً با زندگی کشاورزی و روستایی تنیده شده است.
بارزترین نان پیدا شده که نمایانگر حضرت مسیح به عنوان کشاورز است، اهمیت معنوی کار کشاورزی در آن جامعه را به تصویر میکشد. در دورانی که بقای انسان به میوههای زمین بستگی داشت، نمایش مسیح به عنوان بذرپاش یا کارگر، به عنوان نمادی از برکتهای الهی برای تلاش و کوشش جمعی مردم تلقی میشد.
نوشتهی یونانی موجود بر روی نان، بر سپاسگزاری و نیایش تاکید کرده و این نکته را روشن میسازد که این نان تنها یک خوراکی معمولی نبوده، بلکه در راستای عبادت «مقدس» ارزیابی میشده است. دیگر نانها نیز با نشانه صلیب زینت داده شدهاند که با آیینهای آغازین بیزانسی همگون است؛ زمانی که نانها پیش از تقدس در مراسم عشای ربانی، با صلیب یا حروف مقدس مهر میشدند. این یافتهها شواهد مادی نادری از آیینهایی هستند که پیش از این تنها از طریق متون و تصاویر شناخت میشدند.
در جریان حفاریهای باستانشناسی، پژوهشگران پنج قرص نان سوخته را کشف کردند که قدمت آنها به سدههای هفتم و هشتم میلادی میرسد.
نان عشای ربانی (Eucharistic Bread) جزء بنیادی ترین عناصری است که در آیین نیایش مسیحی و نماد جسم حضرت مسیح در آیین «عشای مقدس» به شمار میآید.
در کلیسای ارتدوکس شرقی، نانی که دارای خمیرمایه باشد به کار میرفت که نشانه زندگی، رستاخیز و کمال روحانی به شمار میرفت؛ در حالی که کلیسای غربی به طور معمول از نان فطیر استفاده میکرد. گهگاهی نیز نانهایی به عنوان آنتیدورون (Antidoron) که به معنی نان برکتدادهشده اما تقدیسنشده است، پس از پایان نیایش در میان مردم توزیع میشدند. این تنوع، گسترهی کاربردهای مذهبی نان را به خوبی نشان میدهد.
یافتن نانهای واقعی عشای ربانی مربوط به سدههای هفتم و هشتم میلادی بسیار نادر است و از این رو نانهای کشفشده در توپراکتپه شواهدی بیبدیل برای درک آیینهای نیایش در مسیحیت ابتدایی به شمار میآیند. بررسی دقیق این نانها میتواند اطلاعات جدیدی درباره روشهای پخت، مواد اولیه و نمادگرایی مذهبی در جوامع روستایی بیزانسی ارائه دهد.
تحقیقات آتی درباره این نانها میتواند زوایای جدیدی از زندگی، آیینها و باورهای مسیحیان اولیه را نمایان کند و به تبیین چگونگی تنیدگی ایمان و معیشت در استانهای باستانی آناتولی کمک کند.
۲۲۳۲۱۷
