ایران در معرض افزایش دما دو برابری نسبت به میانگین جهانی قرار دارد

براساس گزارش خبرگزاری مهر، نشست شماره دویست و بیست و چهارم از سلسله نشست‌های علمی و تخصصی مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری تحت عنوان «تغییر اقلیم، اثرات و پیامدهای آن بر ایران» برگزار گردید.

در این جلسه، فرخ مسجدی که نماینده ویژه رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور در حوزه حفاظت و احیای جنگل‌های زاگرس و همچنین دبیر شبکه علمی تغییر اقلیم کشور بود، به عنوان مدیر علمی نشست حضور داشت. همچنین، محمدرضا فرزانه، عضو هیئت علمی پژوهشکده محیط زیست و توسعه پایدار و پدرام عطارد، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و عضو هیئت تحریریه فصلنامه تحقیقات علوم و مهندسی جنگل به عنوان سخنرانان مطرح گردیدند.

در آغاز نشست، فرخ مسجدی به اهمیت تغییرات اقلیمی اشاره کرد و تصریح نمود: تغییر اقلیم یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی در سطح جهانی محسوب می‌شود و کشورهای مختلف با آثار و شدت‌های متفاوتی با آن مواجه هستند. از این رو، ضروری است که اقدامات جهانی برای مقابله با تغییرات اقلیمی صورت گیرد؛ چراکه عدم توجه کشورهای مختلف به این چالش به عواقب جدی در آینده منجر خواهد شد و باید کلیه ذینفعان جهانی از جمله دولت‌ها، سازمان‌ها و افراد برای مقابله با این تغییرات همکاری کنند.

وی ادامه داد: آثار تغییرات اقلیمی در کشور نیز یکدست نیست و در مناطق مختلف جغرافیایی کشور به صورت متفاوتی مشاهده می‌شود؛ به عنوان مثال، تغییرات اقلیمی در شمال و جنوب کشور بر اساس ویژگی‌های جغرافیایی هر ناحیه متفاوت است. بنابراین، شناخت شاخص‌های مرتبط با این تغییرات برای پیش‌بینی روند آینده آنها حیاتی است. در نهایت، با پیش‌بینی این روندها، می‌توان به شناسایی اثرات تغییر اقلیم بر زمین، جامعه و سایر مؤلفه‌ها پرداخت.

در ادامه نشست، محمدرضا فرزانه بر ضرورت کار بر روی موضوع تغییر اقلیم تأکید کرد و گفت: در سطح جهانی طی بیش از نیم قرن گذشته شاهد تجربه موفقی هستیم که به‌طور رسمی از سال ۱۹۸۸ تحت عنوان IPCC شروع شده و در آن کشورهای مختلف درگیر تجمیع دانش جهانی و تولید گزارش‌های پژوهشی مرتبط هستند. اولین گزارش این پروسه در سال ۱۹۹۰ ارائه شد که در نهایت به کنوانسیون تغییر اقلیم سازمان ملل متحد منجر گردید.

وی افزود: پس از انتشار گزارش اول، گزارش دوم در سال ۱۹۹۵ منتشر شد که به توافق‌نامه کیوتو منجر شد و پس از آن، گزارش‌های بعدی به ترتیب در سال‌های ۲۰۰۱، ۲۰۰۷ و ۲۰۱۳ ارائه گردید و آخرین گزارش IPCC که مبنای کار هیئت بین‌المللی تغییر اقلیم است در سال ۲۰۲۲ تحت عنوان ششمین گزارش منتشر شد. همچنین، هفتمین گزارش IPCC در حال نگارش است که به‌طور خاص بر روی شهرها و تغییر اقلیم تمرکز دارد.

این عضو هیئت علمی پژوهشکده محیط زیست و توسعه پایدار خاطرنشان کرد: در زمینه تغییر اقلیم، یک مسیر علمی منظم و هدفمند شکل گرفته که به وسیله کارگروه‌های مختلف، دانش متخصصان جمع‌آوری شده و در قالب گزارش‌هایی در یک فرایند ده مرحله‌ای، به یک نتیجه‌گیری نهایی ختم می‌شود. IPCC به عنوان بازوی علمی نهادهای اجرایی در زمینه تغییر اقلیم به انتشار گزارش‌های علمی مرتبط می‌پردازد.

فرزانه در خصوص وضعیت تغییر اقلیم ایران گفت: نگاهی به کشور در طول ۷۰ سال گذشته نشان‌دهنده این است که در زمانی، تغییر اقلیم به‌عنوان یک مشکل جهانی مطرح بود که به کشور ما ارتباطی نداشت؛ اما اکنون با بررسی داده‌ها متوجه می‌شویم که تغییرات اقلیمی به‌طور معنادار بروز کرده و الگوهای دمایی کشور به شدت دچار تحول شده است، به‌طوری که نمودارها نمایانگر پیچیدگی روزافزون شرایط دما و بارش در کشور هستند.

وی تأکید کرد: در کشورهای توسعه‌یافته، به‌ویژه در مواجهه با مخاطرات طبیعی ناشی از تغییر اقلیم، تلاش‌هایی صورت گرفته تا با کاهش تلفات انسانی، تعداد مرگ و میرها تحت کنترل قرار گیرد. با این‌حال، کشور ما علی‌رغم اینکه در شمار ده کشور اول در آمار تعداد افراد تحت تأثیر مخاطرات طبیعی نیست، اما در فهرست کشورهای با بالاترین آمار مرگ و میر ناشی از این مخاطرات قرار دارد و تغییر اقلیم، این آمار را بیشتر تحت تأثیر قرار می‌دهد.

این پژوهشگر در ارائه راهبردهای مقابله با تغییر اقلیم به متغیرهایی چون سازگاری، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و مدیریت مخاطرات طبیعی اشاره کرد و گفت: برای حل مسائل مرتبط با تغییر اقلیم، باید یک نگاه جامع و راهبردی در نظر داشته باشیم و به سه ضلع مثلث شامل سازگاری، مدیریت مخاطرات و کاهش گازهای گلخانه‌ای توجه ویژه‌ای کنیم.

در ادامه، پدرام عطارد در گزارشی از وضعیت کشور در رابطه با تغییر اقلیم بیان کرد: طبق آمار مرکز آمار ایران، جمعیت کنونی ایران به بیش از ۸۶ میلیون نفر رسیده است و از نظر جمعیت، هفدهمین کشور دنیا محسوب می‌شود. وسعت کل کشور ۱۶۵ میلیون هکتار است و از لحاظ مساحت در رتبه هجدهم دنیا قرار داریم. در مقابل، میانگین مساحت کشورهای همسایه به حدود ۵۰ میلیون هکتار می‌رسد که ما سه برابر این میانگین را داریم.

عطارد افزود: از حیث بارش، میانگین بارش در کشور ما ۲۵۰ میلی‌متر است و از میان ۲۰۰ کشور جهان، ایران در رتبه ۱۶۳ قرار می‌گیرد. در عوض، میانگین بارش در کشورهای همسایه حدود ۴۰۰ میلی‌متر است که به وضوح نشان‌دهنده این است که بارش کشور ما تقریباً نصف همسایگان است. همچنین، میانگین دمای کشور به‌طور تقریبی ۱۷ درجه است و ما از نظر شدت دما در رتبه ۱۳۰ جهان قرار داریم، در حالی که میانگین دمای کشورهای همسایه به حدود ۱۴ درجه می‌رسد و در نتیجه، کشور ما به‌عنوان یک منطقه گرم‌تر با بارش کمتر شناخته می‌شود و جمعیت آن نیز نسبت به همسایه‌ها بیشتر است.

این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران ادامه داد: تغییر اقلیم به مجموعه تغییراتی در رفتار اقلیمی اشاره دارد که انتظار داریم در یک ناحیه خاص مشاهده کنیم. اگر در بلندمدت، تغییرپذیری اقلیمی روندی ثابت و پیوسته را نشان دهد، می‌توانیم به وجود تغییر اقلیم پی ببریم. به همین دلیل، هر نوسان دما و اقلیم را نمی‌توان به عنوان تغییر اقلیم تلقی کرد.

وی افزود: در حالی که متوسط جهانی تغییرات اقلیمی ۰.۷ درجه است، تغییرات اقلیمی در کشور ما با ۱.۳ درجه افزایش، به‌طور قابل‌توجهی در حال رشد است و ما تقریباً دو برابر متوسط جهانی هستیم.

وی خاطرنشان کرد: داده‌های هواشناسی دهه‌های اخیر نشان می‌دهند که در زاگرس، تغییر اقلیم به وضوح حس می‌شود و تقریباً ۵۰ درصد از روندهای دما، بارش و سرعت باد دارای تغییرات افزایشی یا کاهشی هستند. شدت این تغییرات در زاگرس تقریباً برابر با تغییرات اقلیمی در سطح کشور است، اما میزان این تغییر در کشور ما حدود دو برابر متوسط جهانی است.

عطارد در این خصوص تأکید کرد که پیش‌بینی‌ها در مورد تغییرات دما تحت سناریوهای مختلف نشان می‌دهد که زاگرس در بازه زمانی ۱۴۱۰ تا ۱۴۴۰ به‌طور متوسط نسبت به سال‌های ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۰ بین ۰.۲ تا ۱.۲ درجه گرم‌تر خواهد شد. علاوه بر این، افزایش وقایع حدی که به‌عنوان نشانه‌های بارز تغییر اقلیم شناخته می‌شوند در دهه‌های اخیر با تکرار بیشتری مشاهده شده است؛ بر این اساس، تقریباً ۵۰ درصد از روندهای شاخص وقایع حدی در زاگرس دچار تغییرات قابل توجهی هستند که نشان‌دهنده ادامه تغییرات اقلیمی در این منطقه است.

شایان ذکر است که این نشست در تاریخ ۱۵ مهرماه ۱۴۰۴ به‌صورت حضوری و مجازی با حضور نمایندگان دستگاه‌های اجرایی ملی و استانی، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و اندیشکده‌ها در سالن دکتر حسین عظیمی مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری برگزار گردید.