چرا مثنوی مولانا بهصورت مشترک با ترکیه و افغانستان ثبت جهانی میشود؟
طبق اعلام خبرآنلاین از ایسنا، سیدرضا صالحی امیری، در سفر اخیر خود به خوی و در مراسم بزرگداشت شمس تبریزی و مولانا، بیان کرده بود: «ما مثنوی مولانا را بهطور مشترک با ترکیه و افغانستان در یونسکو ثبت کردیم. بسیاری از افراد به ما انتقاد کردند که چرا اقدام به ثبت مشترک با کشورهای همسایه داریم؛ ما امروز پس از یک دهه این نکته را تکرار میکنیم که شمس و مولانا متعلق به همه ایرانیان و جهانیان است و به یک نقطه خاص محدود نمیشود.»
این اظهارات با تفسیرهای مختلفی روبهرو شده است و وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در نشست روز سهشنبه ۱۵ مهرماه با خبرنگاران، در واکنش به این برداشتها، روند ثبت مثنوی مولانا را به نام سه کشور ایران، ترکیه و افغانستان تشریح کرد و گفت: ما در نظر داشتیم نسخهای قدیمی از مثنوی را ثبت کنیم، ولی ترکیه بهدلیل اینکه مدفن و مدرس مولوی در آن کشور قرار دارد، اعتراض کرد و این پرونده از فهرست یونسکو حذف شد.
او ادامه داد: در آن زمان با وزیر فرهنگ ترکیه گفتگو کردم؛ ما یا باید در یک جدال فرهنگی گرفتار میشدیم یا به توافقی فرهنگی دست مییافتیم. طرف ترکیهای میگفت نسخه مثنوی موجود در قونیه قدیمیتر است. این نسخه، بر اساس آنچه به ثبت رسیده، حدود ۴۰ سال قدمت بیشتری از نسخه ما دارد. به این ترتیب توافق کردیم که بهجای بروز اختلاف، ثبت مشترکی انجام دهیم و هر دو اثر بهصورت مشترک ثبت شوند. این گفتگوها در سال ۹۲ صورت گرفت.
صالحی امیری گفت: به پیشنهاد ترکیه، افغانستان نیز به این پرونده ملحق شد. باید بپذیریم که زادگاه مولانا در افغانستان بوده، اما در آن هنگام این کشور با چالشهای بسیاری روبهرو بود. به هر حال زادگاه مولانا در بلخ قرار دارد. بنابراین، ثبت جهانی مثنوی بهعنوان میراث مشترک سه کشور ایران، ترکیه و افغانستان به تصویب رسید. مولانا فراتر از مرزهاست؛ زیرا پیام او نمایانگر انسانیت، اخلاق و معنویت است و به همین دلیل، این میراث به عنوان یک میراث جهانی و انسانی به شمار میآید، هرچند ثبت آن توسط ایران، ترکیه و افغانستان انجام شده است. آنچه در آرامگاه شمس مطرح کردم نیز بیانگر همین مطلب بود.
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی همچنین به کمیته حافظه جهانی یونسکو اشاره کرد و خاطرنشان کرد: اصل این کمیته به این صورت است که وقتی کشوری اثری را برای ثبت جهانی معرفی میکند، دیگر کشورها نیز نظرات خود را بیان میکنند و اگر کشوری در مورد آن اثر انتقادی داشته باشد، آن اثر یا باید از ثبت کنار گذاشته شود، چون نباید هیچ شکاف یا تضادی وجود داشته باشد، یا اینکه باید بر سر ثبت آن به توافق برسند و بهصورت همکاری مشترک پرونده را ثبت کنند.
او تأکید کرد: ثبت جهانی مولانا یک اقدام مشترک و فرهنگی است. نه ما این شخصیت را به کشوری انتقال دادهایم و نه دیگر کشورها آن را به ما دادهاند، بلکه با همدلی و تفاهم تصمیم گرفتیم این میراث معنوی را بهصورت مشترک در فهرست جهانی یونسکو به ثبت برسانیم. همانگونه که نوروز با همکاری ۱۳ کشور در یونسکو ثبت شد، مولانا نیز از اجزای حوزه تمدنی ماست و یک افتخار بزرگ برای تمامی ملتهای منطقه به حساب میآید. پرچم این تمدن را ایران به اهتزاز درآورده و سایر کشورها در ذیل این پرچم فرهنگی قرار گرفتهاند.
صالحی امیری به جایگاه شمس تبریزی نیز اشاره کرد و گفت: در عرصه عرفان، شمس دارای برتری بر مولانا است و ما در سال گذشته با تخصیص اعتبارات لازم، پروژه ساخت و تکمیل بارگاه شمس را در خوی آغاز کردیم که در حال حاضر در حال پیشرفت است. نکته ای که اهمیت دارد این است که روز بزرگداشت شمس و مولانا در تقویم فرهنگی کشور در یک روز مشخص و مشترک تعیین شده که این همزمانی، نماد وحدت معنوی بین این دو شخصیت والامقام است.
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با تأکید بر لزوم معرفی هر دو شخصیت بزرگ عرفان اسلامی، تصریح کرد: امروزه دنیا بیش از هر زمانی به پیامهای اخلاقی و انسانی شمس و مولانا احتیاج دارد. متأسفانه ما در معرفی شمس غفلت کردهایم، در حالی که ترکیه توانسته است قونیه را به یکی از مقاصد برجسته گردشگری فرهنگی جهان تبدیل کند. ما نیز بر این باوریم که شهر خوی ظرفیت لازم برای تبدیل به یک قطب گردشگری عرفانی را دارد.
233233
