نیروی پنهان سیارکهای زهره: تهدیدهای فضایی خطرناک از نقاطی ناشناخته به سمت ما میآیند
سیاره زهره به احتمال زیاد با تعداد زیادی سیارک ناپایدار در مدار خود شریک است؛ این اجرام میتوانند به یکی از خطرناکترین تهدیدات فضایی برای زمین تبدیل شوند. تا به امروز، تنها چند نمونه از این سیارکها شناسایی شدهاند، اما تحقیقات جدید نشان میدهد که دشواری در شناسایی آنها به این معناست که تعداد واقعیشان میتواند بهطرزی چشمگیر بیشتر باشد.
در سالهای اخیر، شناسایی سیارکهای بالقوه خطرناک (PHA) که مدار زمین را قطع میکنند و میتوانند با آن برخورد کنند، به طرز چشمگیری افزایش یافته است. در حال حاضر، تلسکوپ ورا روبین این کشفیات را تسریع کرده، اما حتی این ابزار قوی نیز قادر به شناسایی زیرگروهی از سیارکها نیست؛ اجرام دیگری که تنها بهسختی به نزدیکی مدار زمین میرسند. پژوهش جدید نشان میدهد که این دسته از سیارکها احتمالاً بسیار بیشتر از آنچه تا کنون تصور شدهاند، هستند.
پروفسور والریو کاروبا از دانشگاه ایالتی سائوپائولو میگوید: «دستهای از سیارکهای بالقوه خطرناک وجود دارند که با تلسکوپهای فعلی قابلیت شناسایی ندارند. این اجرام در مدار خورشید دور میزنند، ولی بر خلاف سیارکهای کمربند میان سیاره مریخ و مشتری، بسیار نزدیکتر قرار دارند و در رزونانس با زهره وجود دارند. دشواری در رصد ایشان باعث پنهان ماندن آنها بوده و میتوانند در زمانهای آینده تهدیدی جدی برای زمین محسوب شوند.»
علت دیده نشدن این اجرام نه به جنس یا شفافیت آنها مرتبط است، بلکه به این دلیل است که هرگز بهطور کامل به روشنی دیده نمیشوند. آنها دارای فازهای مختلفی هستند و همچون سیارههای عطارد و زهره، هیچگاه در حالت «کامل» قابل مشاهده نیستند، زیرا در آن لحظه پشت خورشید قرار میگیرند. همچنین، بهدلیل کوچکی نسبت به سیارات داخلی، در حالت نیمهروشن آنقدر کمنور میشوند که از وضوح دید ما خارج میگردند.
تاکنون ۲۰ سیارک هممدار زهره شناسایی شده است
با وجود چالشها، تا کنون ۲۰ سیارک هممدار زهره شناسایی شده که معروفترین آنها «زوزوه» (Zoozve) است. کاروبا و همکارانش مطرح میکنند که کشف این تعداد محدود نشان میدهد که تعداد واقعی میتواند بسیار بالاتر باشد، زیرا احتمال رصد طبیعی آنها بهطرز قابل توجهی پایین است.
سیارکهای پنهان در رزونانس ۱:۱ با زهره قرار دارند؛ به این معنا که وقتی زهره یک بار خورشید را دور میزند، آنها نیز یک دور کامل را طی میکنند. چنین پدیدهای چندان نادر نیست؛ نمونه شناختهشده آن کاوشگر «لوسی» است که برای بررسی تروجانهای مشتری به سمت فضای بیرون فرستاده شده و جمعیت این اجرام بسیار زیاد تخمین زده میشود. تفاوت اصلی در این است که مدار تروجانهای مشتری پایدار است، در حالی که مدار سیارکهای هممدار با زهره بهطور طبیعی ناپایدار و بیضوی است.
مدار زهره، دایرهایترین مدار در کل منظومه شمسی است، در حالی که هممدارهایش دارای گریز از مرکز بیشتری هستند. این تفاوت باعث میشود که در مواقعی مسیر آنها به مدار عطارد و زمین نزدیک شود. جالب اینجاست که تنها سیارهای که با آنها برخورد نمیکند، خود زهره است، زیرا شرایط هممداری اجازه نزدیک شدن بیش از حد را نمیدهد.
از میان ۲۰ سیارک هممدار شناساییشده با زهره، ۱۹ تای آنها دارای گریز از مرکز بیش از ۰٫۳۸ هستند؛ مقداری که به آنها اجازه میدهد به نزدیکی مدار زمین برسند. پژوهشگران میگویند این نشاندهنده این نیست که همه این سیارکها بهطور ذاتی مداری کشیده دارند، بلکه احتمال رصد اجرام با مدار بیضوی بیشتر است و به همین دلیل، تا امروز آنها بیشتر شناسایی شدهاند.
بیشتر بخوانید
سیارکهای دارای مدار دایرهایتر در حال حاضر خطری محسوب نمیشوند، زیرا به اندازه کافی به زمین نزدیک نمیگردند. مشکل این است که این مدارها میتوانند به سرعت تغییر کنند. محاسبات نشان میدهد که گریز از مرکز این اجرام بهطور میانگین هر ۱۲ هزار سال یک بار دچار تغییر ناگهانی میگردد و در این زمانها، احتمال ورود به مدار زمین و حتی برخورد با آن وجود خواهد داشت.
به همین دلیل، یک سیارک هممدار زهره ممکن است در حال حاضر در مداری بیخطر باشد، اما تغییرات ناگهانی ممکن است آن را به مداری منتهی کند که ریسک برخورد با زمین یا ماه را افزایش دهد. در حال حاضر، ۳ مورد از ۲۰ سیارک شناختهشده زهره میتوانند به فاصلهای نزدیکتر از پنج برابر فاصله ماه تا زمین نزدیک شوند و احتمال میرود که تعداد بیشتری در آینده چنین تغییراتی را تجربه کنند.
بیشتر این اجرام کوچکند و خطر جدی ایجاد نمیکنند، اما اگر تعداد آنها زیاد باشد، احتمال وجود اجرام خطرناک نیز وجود خواهد داشت. بهطور تقریبی، زوزوه دارای قطر بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ متر است. کاروبا میگوید که برخورد سیارکهایی با قطر تقریبی ۳۰۰ متر میتواند دهانههایی به قطر ۳ تا ۴.۵ کیلومتر ایجاد کند و انرژی معادل صدها مگاتن آزاد کند. برخورد در مناطق پرجمعیت به یک فاجعه بزرگ منتهی خواهد شد.
برای مقایسه، سیارک خبرساز 2024 YR4 تنها ۶۰ متر قطر دارد و این اندازه نیز بهعنوان یک تهدید مطرح شده است. افزایش نسبت قطر میتواند به معنی افزایش بیش از صد برابری جرم باشد.
کاروبا و همکارانش خاطرنشان میکنند که حتی تلسکوپ ورا روبین نیز تنها در مدت زمان کوتاهی از هر مدار قادر به شناسایی این اجرام خواهد بود. او هشدار میدهد: «دفاع سیارهای باید تنها بر روی اجرامی که میتوانیم ببینیم متمرکز نباشد، بلکه باید به آنهایی که هنوز از دید پنهان ماندهاند نیز توجه کند.» پژوهشگران پیشنهاد میدهند که باید تلسکوپی فضایی در نزدیکی خورشید و به احتمال زیاد در نقطه لاگرانژی L2 زهره راهاندازی شود تا بتوان این جمعیت پنهان را شناسایی کرد.
این مطالعه بهصورت دسترسی آزاد در نشریه Astronomy and Astrophysics منتشر شده است.
