روشهای اثربخش برای رسیدن به خصوصیسازی اصولی؛ اهمیت ارزیابی جامع و شفافیت در فرآیند واگذاری
به نقل از خبرنگار مهر، فرایند خصوصیسازی در ایران همواره با موانع متعددی روبرو بوده است و یکی از برجستهترین حوزههایی که این موانع به روشنی در آن آشکار شده، صنعت خودروسازی است. در این زمینه، شرکت «سایپا» به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان خودرو در کشور، نقش بسیار مهمی در این فرآیند ایفا کرده است. سایپا که سالها تحت مدیریت و مالکیت دولت قرار داشت، با معضلات متعددی از جمله ناکارآمدی مدیریتی، پایین آمدن کیفیت محصولات و عدم توانایی در رقابت با خودروسازان جهانی مواجه گشته است. برای حل این معضلات و بهبود وضعیت شرکت، دولت تصمیم به واگذاری بخشی از سهام آن به بخش خصوصی را گرفته است، اما سوال اساسی اینجاست که آیا این واگذاریها به صورت واقعی و شفاف انجام خواهد شد یا خیر، یا اینکه مشابه گذشته، فرآیند خصوصیسازی به شکلی نمایشی و تحت تأثیر روابط و ساختارهای دولتی خواهد بود؟
کارشناسان در این خصوص هشدار میدهند که اگر سهام این شرکت به نهادهایی با روابط خاص یا به افرادی که عملاً توان و اراده لازم برای بهبود وضعیت شرکت را ندارند، واگذار شود، نه تنها اهداف اصلی خصوصیسازی به تحقق نخواهد رسید، بلکه ممکن است عوارض و مشکلات سابق ادامه پیدا کند.
واگذاری سایپا به بخش خصوصی واقعی میتواند فرصتهای زیادی را برای این شرکت ایجاد کند. با ورود کارآفرینان و افراد متخصص از بخش خصوصی، این شرکت قادر خواهد بود گامهای مؤثری در بهبود بهرهوری، کاهش هزینهها، ارتقاء کیفیت محصولات و افزایش توان رقابت در بازار بردارد. این تغییرات نه تنها به نفع سایپا خواهد بود، بلکه به نفع مصرفکنندگان و دیگر تولیدکنندگان داخلی نیز خواهد بود.
به نظر کارشناسان، اگر فرآیند واگذاری بهصورت شفاف و با معیارهای دقیق ارزیابی انجام نگیرد، میتوانیم از اهداف اصلی خصوصیسازی دور شویم و با چالشهایی مانند ایجاد انحصارهای جدید، رانتخواری و تداوم ناکارآمدیها روبهرو شویم.
یکی از مسائل کلیدی که در فرآیند خصوصیسازی سایپا باید مدنظر قرار گیرد، تعیین شروط دقیق واگذاری است. باید اطمینان حاصل شود که خریداران دارای صلاحیتهای مدیریتی، مالی و فنی لازم هستند و میتوانند سایپا را بهسمت تحولی واقعی هدایت کنند. همچنین، فرآیند قیمتگذاری و ارزیابی داراییها باید بهصورت شفاف و مستند انجام شود تا از انتقال داراییها به قیمتهای غیرمنصفانه جلوگیری شود.
کارشناسان بر این باورند که واگذاری واقعی و بنیادین این شرکت، با رعایت اصول شفافیت، رقابت و اهلیتسنجی، میتواند منجر به دگرگونی در صنعت خودروسازی ایران و بهبود وضعیت اقتصادی کشور شود.
واگذاری «سایپا» نباید به تداوم ناکارآمدیها منجر شود
سیدحمید حسینی، عضو اتاق بازرگانی تهران در گفتوگویی با خبرنگار مهر در خصوص خصوصیسازی شرکتهای خودروسازی، بهویژه سایپا، تأکید کرد: «باید این روند به طور واقعی به بخش خصوصی سپرده شود تا سهامداران و مالکان بتوانند در فرآیند تصمیمسازیها نقش مؤثری ایفا کنند».
او اشاره کرد که «واگذاری سهام سایپا باید بهگونهای انجام گیرد که سهامداران اصلی بتوانند هیئتمدیره و مدیرعامل را منصوب نمایند، مشابه تجربه موفق ایرانخودرو که منجر به افزایش سرمایه، بهبود تولید و عملکرد گردید».
حسینی به انتقاد از واگذاریها به نهادهای شبهخصوصی یا نیمهدولتی پرداخت و هشدار داد که انجام چنین اقداماتی میتواند به تداوم ناکارآمدیها و وابستگیهای دولتی منجر شود.
او پیشنهاد کرد که فرآیند واگذاری باید بهطور شفاف و رقابتی با مشارکت واقعی بخش خصوصی انجام پذیرد تا به نفع رقابت سالم و ارتقاء کیفیت محصولات باشد. هدف اصلی باید انتقال مدیریت به بخش خصوصی کارآمد باشد، نه ایجاد ساختارهای شبهدولتی جدید.
اگر سایپا به شبهدولتیها واگذار شود، رانتخواریها شدت خواهد گرفت
محمدحسین برخوردار، عضو اتاق بازرگانی تهران در گفتوگویی با خبرنگار مهر درباره واگذاری شرکتهای خودروسازی به دو اصل بنیادین برای تحقق موفقیت خصوصیسازی اشاره کرد: ۱- واگذاری کامل امور به بخش خصوصی با نظارت دولت و ۲- اهلیت و تخصص خریداران.
او به موفقیتهای ژاپن و کره جنوبی اشاره نمود که با رعایت این اصول به توسعه پایدار دستیافتهاند.
برخوردار از مزایای خصوصیسازی سایپا به افزایش بهرهوری، توان رقابتی و جذب سرمایه سخن گفت، اما هشدار داد که واگذاری به نهادهای شبهدولتی میتواند به رانتخواری و ناکارآمدی منجر گردد.
این عضو اتاق بازرگانی تهران پیشنهاد داد که بررسی اهلیت خریداران و جذب سرمایههای خرد مردم میتواند به توزیع سهام به شکل عادلانهتر و افزایش شفافیت و نظارت عمومی کمک کند.
اعطای فرصت به کارآفرینان نوآور برای اصلاح صنعت خودرو در چهارچوب دورههای آزمایشی
حسین درودیان، کارشناس اقتصادی، در گفتوگویی با خبرنگار مهر بر لزوم نوآوری و دگرگونی در صنعت خودرو تأکید کرد و گفت: برای ارزیابی عملکرد بخش خصوصی در این صنعت، باید معیارهای مشخصی از جمله تیراژ تولید، تنوع محصولات و کیفیت آنها تعیین شود. او بر این باور است که واگذاری سهام به بخش خصوصی باید بر پایه این معیارها انجام پذیرد تا عملکرد بخش خصوصی بهدرستی سنجیده و پاداش داده گردد.
درودیان همچنین به مشکلاتی نظیر قیمتگذاری محصولات و انگیزههای نوآورانه در فرآیند واگذاری سهام به بخش خصوصی اشاره کرد و تأکید نمود: برای موفقیت خصوصیسازی، باید از ابتداییترین مراحل، معیارهای سنجش عملکرد برای ارزیابی مالکان جدید شرکتها تدوین گردد.
او همچنین به تجارب ناموفق واگذاریها در ایران اشاره کرد که غالباً به بخشهای شبهدولتی منتقل شدهاند و بهجای ایجاد تغییرات اساسی، عملاً مانع تحول میشوند.
این کارشناس اقتصادی پیشنهاد داد که باید کارآفرینان نوآور و خوشنیت شناسایی و به آنها فرصت داده شود تا تواناییهای خود را در قالب دورههای آزمایشی نشان دهند. او تأکید کرد: صنعت خودروسازی به شناسایی عوامل تحولزا نیاز دارد که به دلیل محدودیتهای ساختاری نمیتوانند در مسیر طبیعی پیشرفت قرار گیرند و بنابراین باید از سوی وزارت صنعت شناسایی و حمایت شوند.
ارزیابی دقیق اهلیت خریداران؛ کلید اصلاحات حقیقی در صنعت خودرو و افزایش رقابتپذیری
در نهایت، اگر فرآیند خصوصیسازی سایپا به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان خودرو در ایران به درستی انجام شود، میتواند نقطه عطفی برای بهبود اوضاع این صنعت و نیز افزایش بهرهوری، رقابتپذیری و کیفیت محصولات باشد. اما برای رسیدن به این اهداف، ضروری است که واگذاریها به بخش خصوصی واقعی و کارآفرینان حقیقی محول گردد، نه به نهادهایی که عملاً به ساختارهای شبهدولتی وابسته هستند. در غیر این صورت، مسائل و مشکلاتی چون رانتخواری، ناکارآمدی و انحصار میتواند ادامه یابد.
کارشناسان بهطور مستمر بر این نکته تأکید دارند که واگذاری شفاف و رقابتی به همراه ارزیابی دقیق اهلیت خریداران میتواند به اصلاحات واقعی در صنعت خودرو و افزایش توان رقابت منجر گردد. همچنین، باید برای سنجش عملکرد بخش خصوصی، معیارهای مشخصی لحاظ شود تا بتوان با نظارت و ارزیابیهای مؤثر به عملکرد مطلوب دست یافت.
اگر فرآیند واگذاری بهخوبی انجام شود، میتواند سبب رشد پایدار صنعت خودروسازی و بهبود وضعیت اقتصادی کشور گردد. اما در صورتی که واگذاریها به نهادهای شبهدولتی یا نهادهایی با روابط خاص صورت گیرد، این اصلاحات محقق نخواهد شد و مشکلات گذشته صنعت خودروسازی ممکن است مجدداً نمایان شوند. از این رو، برای موفقیت این فرآیند، جنبههای شفافیت، رقابت و نظارت دقیق از اهمیت ویژهای برخوردار است.
