چشمانداز سود حسابداری؛ کیفیت سود به عنوان عنصر کلیدی در ارزیابی صورتهای مالی
دانیال محجوب، که عضوی از جامعه حسابداران رسمی ایران و انجمن حسابداران خبره ایران است، در یک گفتوگوی جامع با خبرنگار مهر، به تجزیه و تحلیل اهمیت واحد مالی و حسابرسی برای بقاء شرکتها پرداخت و تأکید کرد که عملکرد این واحد اساسی، معیار اصلی بقای هر شرکتی به شمار میرود.
واحد مالی، نبض حیات شرکتها
محجوب در واکنش به سؤالی درباره جایگاه حسابداری در کسبوکارهای کوچک و در سطح مدیران مالی و مدیران شرکتها، بیان داشت: واحد مالی، نبض حیات همه شرکتها به شمار میآید.
این عضو جامعه حسابداران رسمی ایران ادامه داد: به یک شرکت تولیدی فکر کنید؛ واحد تولید، محصول را میسازد و واحد فروش، آن را به بازار میفروشد، اما همه این زحمات باید در تقویم مالی و صورتهای مالی شرکت توسط واحد مالی گزارشداده شود.
وی افزود: برای یک مدیرعامل، سهامدار یا سرمایهگذار، ضروری است که بتواند این گزارشها را تحلیل و نقاط ضعف شرکت خود و یا شرکتی که در نظر دارد سرمایهگذاری کند را شناسایی کند.
تحلیل جامع صورتهای مالی؛ از سود عملیاتی تا جریان نقدی
این کارشناس مالی با اشاره به انواع صورتهای مالی گفت: یکی از مؤلفههای کلیدی، صورت سود و زیان است که سود عملیاتی – بهعنوان سود مداوم ناشی از فعالیتهای شرکت—را نشان میدهد. همچنین در صورت جریانهای نقدی و بخش فعالیتهای عملیاتی، مشخص میشود که چه مقدار نقدینگی در نتیجه عملیات سالیانه وارد یا خارج شده است.
محجوب با مثالی ادامه داد: ممکن است صورت سود و زیان نشان دهد که شرکت ۱۰۰۰ واحد سود کرده، اما در بررسی جریان نقدی فعالیتهای عملیاتی، ۲۰۰ واحد نقدی در حال خروج باشد. این بدین معناست که اگرچه سود اسمی بالاست، اما نقد واقعی کم و کیفیت سود پایین است، به طور خاص اگر فروشها تعهدی و خرید مواد اولیه به شکل نقدی انجام شده باشد.
خطرات تصمیمگیری بدون تسلط بر اطلاعات مالی
محجوب با هشدار در این زمینه گفت: درصورتیکه مدیرعامل یا هیئتمدیره نتوانند صورتهای مالی را به درستی تحلیل کنند، ممکن است تصمیماتی اتخاذ کنند که ادامه فعالیت شرکت را تهدید کند.
وی بر اهمیت آموزش این مهارت تأکید کرده و افزود: بسیاری از مدیران عامل متوجه شدهاند که باید در مسائل مالی دانش کافی داشته باشند تا بتوانند تصمیمات استراتژیک خود را بر اساس تحلیلهای دقیق اتخاذ نمایند.
حسابرسی؛ رمز اعتبار صورتهای مالی
محجوب نقش حسابرسی را حائز اهمیت فراوان دانسته و تصریح کرد: مسئولیت حسابرس تأمین اعتبار برای صورتهای مالی است. اگر حسابرسان و مؤسسات حسابرسی وجود نداشتند، ممکن بود گزارشهای مالی شامل مدیریت سود یا اطلاعات گمراهکننده باشد.
او از عملکرد مؤسسات حسابرسی بهطور کامل حمایت کرده و بیان کرد: حتی اگر چهار یا پنج سال است که در این حوزه فعال نیستم، ولی با قاطعیت از آن دفاع میکنم. حسابرس ادعاهای مدیریت را پیرامون ارقام صورتهای مالی مورد بررسی و تأیید قرار میدهد.
این عضو انجمن حسابداران خبره ایران به تشریح برخى از ضرورتهای این فرآیند پرداخت و گفت: خروجی این بررسی، گزارش حسابرسی است که دارای یکی از چهار نوع ممکن است؛ بهترین نوع آن، گزارش مقبول است که نشاندهنده عدم وجود محدودیت در رسیدگی و انطباق صورتهای مالی با استانداردهای حسابداری است.
مالی و حسابرسی؛ دو بال ضروری برای سلامت و شفافیت اقتصادی
محجوب در جمعبندی نظراتش اظهار کرد: بازوی مالی و گزارشگری از یک سو و بازوی حسابرسی از سوی دیگر، دو عامل حیاتی برای تضمین سلامت و شفافیت اقتصادی هستند. سرمایهگذاران بالقوه میتوانند بر مبنای صورتهای مالی حسابرسی شده، تصمیمات لازم را در خصوص خرید، فروش یا نگهداری سهام اتخاذ کنند.
او بار دیگر تأکید کرد: میتوان بهجرأت گفت که تداوم فعالیت هر شرکت به عملکرد واحد مالی آن وابسته است.
تفاوت نگاهی بین اقتصاددانان و حسابداران نسبت به تجدید ارزیابی و کیفیت سود
این عضو جامعه حسابداران رسمی ایران در ادامه با اشاره به دلیل مقاومت برخی شرکتهای بورسی در برابر تجدید ارزیابی داراییها، به تفاوتهای اساسی میان دیدگاه اقتصاددانان و حسابداران پرداخت.
محجوب توضیح داد: میان اقتصاددانها و حسابدارها اغلب این تفاوت دیدگاه درباره ارزش منصفانه وجود دارد.
او شرح داد: حسابداران تأکیدشان بر قابل اتکایی صورتهای مالی است. به عبارت دیگر، آنها میگویند که ارقام باید مطابق با مقدار پرداخت شده در زمان خرید یک دارایی درج شود. اما اقتصاددانها بر این باورند که این صورتهای مالی ممکن است شامل داراییهایی باشد که در چند دهه پیش خریداری شده و امروزه دیگر بهروز نیستند؛ بنابراین چندان مفید برای یک تصمیمگیری اقتصادی نخواهند بود.
تأثیر هزینه استهلاک بر سود و واقعیت نقدینگی شرکت
این حسابدار خبره نسبت به نگرانی مدیران نسبت به کاهش سود اعلامی ناشی از تجدید ارزیابی و دلایل مقاومت برخی از آنها در مقابل این فرآیند توضیح داد: در تجدید ارزیابی، هزینه استهلاک میتواند موجب کاهش سود گزارش شده شود، در حالی که این کاهش، خروج نقدی از شرکت را نشان نمیدهد.
محجوب تأکید کرد که کاهش سود حسابداری ناشی از استهلاک تأثیری بر نقدینگی واقعی شرکت نداشته و این نکته باید توسط تحلیلگران مورد توجه قرار گیرد که اگر من به تحلیل صورتهای مالی بپردازم، میتوانم متوجه شوم که سود من کاهش پیدا کرده، اما هیچ نقدی از عملیات خارج نشده است. این به ما میگوید که شرکت همچنان میتواند از نقد موجود استفاده کند.
وی یادآور شد: این امر عملاً یک سپر مالیاتی به وجود میآورد؛ هزینهای که در حسابها ثبت شده اما موجب خروج وجه نقد نشده و در داخل شرکت باقی مانده است.
ضرورت رعایت جنبههای فراتر از صورت سود و زیان
این عضو انجمن حسابداران خبره ایران خاطرنشان کرد که شرکتها میتوانند از نقد باقیمانده برای سرمایهگذاری استفاده کنند و این موضوع بهوضوح در گزارشهای مالی قابل پیگیری است.
او تصریح کرد: شرکت میتواند با استفاده از نقد باقی مانده، سرمایهگذاری کند. صورت جریان وجوه نقد بههمراه قسمت نقد عملیات میتواند این موضوع را به راحتی نشان دهد.
محجوب ادامه داد: بنابراین، هر تحلیلگر حرفهای یا حتی نیمهحرفهای به آسانی میتواند دریابد که تنها نباید به صورت سود و زیان توجه کرد، بلکه باید صورت جریان وجوه نقد را نیز مد نظر قرار داد.
رد فرضیه انگیزه مالیاتی در مخالفت مدیریت با تجدید ارزیابی
محجوب در پاسخ به مطلبی درباره اینکه آیا مدیریت دولتی در بسیاری از شرکتها بهواسطه دغدغه مالیات، مانع از انجام تجدید ارزیابی داراییها میشود؟، این نظر را نادرست دانست و گفت: من به حقیقت این ادعا اعتقادی ندارم، چون بحث مالیاتی تجدید ارزیابی به گونهای است که مازاد تجدید ارزیابی که شناسایی میکنید معاف از مالیات است. اما از طرف دیگر، هزینه استهلاکی که به صورت اضافه شناسایی میشود، هزینهای برای مالیات محاسبه نمیشود.
محجوب در بحث درباره ماهیت این فرآیند توضیح داد: در واقع، نه آن بخش عدد مازادی که شناسایی می شود، مالیاتی دارد و نه هزینه استهلاکی که اضافه میشود، هزینه قابل قبولی به حساب میآید. به عبارتی، این اتفاق موجب نمیشود که چون سود کاهش یافته، مالیات کمتری پرداخت کنید؛ زیرا هزینه استهلاک اضافی، غیرقابلقبول در نظر گرفته میشود.
به گفته او، نتیجهگیری این سیاست بدین صورت خواهد بود که سازمان امور مالیاتی تجدید ارزیابی را کلاً بیاثر دانسته و مالیاتی از آن اخذ نمیکند؛ نه برای مازاد شناسایی شده و نه برای هزینه استهلاک مرتبط.
این حسابدار رسمی تأکید کرد: پس تجدید ارزیابی تأثیر معناداری بر رویکرد مالیاتی ندارد و این ادعا میتواند رد گردد. از این رو، مقاومت برخی مدیران در انجام تجدید ارزیابی را نمیتوان به انگیزههای مالیاتی نسبت داد.
بازار کار حسابداری همچنان پرتقاضا و نیازمند مهارتهای بهروز
محجوب در پاسخ به سؤالی دیگر درباره وضعیت بازار کار در رشته حسابداری تأکید کرد که این حوزه نهتنها اشباع نشده، بلکه بیش از هر زمان دیگری به نیروهای متخصص و بهروز نیاز دارد.
او با تأکید بر اینکه این بازار بههیچوجه اشباع نشده، گفت: ببینید، استانداردهای حسابداری هر ساله با تغییرات مهمی مواجه شدهاند. از ۱۲ آذر ۱۳۹۷ تغییرات جدید آغاز شد و تا سال ۱۴۰۰، نزدیک به ۶۰ درصد از استانداردهای حسابداری تغییر کرد. بنابراین جایگاه حسابداری در کشور به شدت حیاتیتر شده است، زیرا حسابدار باید بهطور مداوم اطلاعات خود را بهروز کند؛ در غیر این صورت از رقابت خارج شده و موقعیت خود را در شرکت از دست خواهد داد.
اهمیت استاندارد ۴۳ در شناسایی درآمد
محجوب به تازهترین تحولات در قوانین حسابداری اشاره کرده و خاطرنشان کرد: در همین لحظه که با شما صحبت میکنم، استاندارد حسابداری شماره ۴۳ (درآمدها) که مهمترین مبنای هر شرکتی برای شناسایی درآمد بشمار میرود، بهجای استانداردهای ۳، ۹ و ۲۹ قرار گرفته است. تا پیش از این، سه استاندارد جداگانه برای شناسایی درآمد وجود داشت، اما اکنون همه آنها زیر چتر استاندارد ۴۳ قرارگرفتهاند.
او ادامه داد: بنابراین حسابداری که به این استاندارد آگاهی ندارد، قاعدتاً از نظر مدیریت شرکت قابل اطمینان نخواهد بود. همین موضوع در خصوص سامانه مودیان و تحولات جدید در نظام مالیاتی نیز صادق است؛ حسابداری که در این باره آگاه نیست، به سادگی کنار گذاشته میشود.
مزیتی برای حسابداران بهروز و فعال
این کارشناس رسمی در پایان تأکید کرد: با توجه به سرعت تغییرات، تمایز میان حسابدارانی که بهروز هستند و کسانی که تنها به اطلاعات قدیمی تکیه دارند، بسیار چشمگیر است. از نظر درآمدی نیز حسابداران که بهصورت پیوسته قوانین و استانداردهای حسابداری و حسابرسی را بررسی میکنند، در موقعیت ممتازتری قرار خواهند داشت. آنها میدانند چطور با حسابرسان تعامل کنند و چگونه مقررات نوین را به کار گیرند.
محجوب به فارغالتحصیلان این حرفه توصیه نمود: هر فردی که تمایل به ورود به این حوزه را دارد، باید بداند که فرصتهای شغلی مناسبی در انتظارش است، اما شرط آن این است که هر سال دانش خود را بهروز نماید. حتی ممکن است دانشی که یک سال پیش آموخته است، دیگر کاربردی نباشد و بنابراین باید به طور مداوم در حال یادگیری و مطالعات باشد.
