صنعت خودرو به نوآوری نیاز دارد؛ سایپا در آستانه تغییرات اساسی

حسین درودیان، متخصص حوزه اقتصاد، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر به بررسی نیازهای کنونی صنعت خودروسازی کشور پرداخت و تأکید کرد که نوآوری و تغییرات بنیادین در این صنعت امری ضروری است. به نظر او، یک اقدام اساسی در این زمینه، تعیین معیارهای روشن و مشخص برای ارزیابی عملکرد بخش خصوصی است.

او تصریح کرد: این معیارها باید به طور دقیق روشن کنند که چه نوع تحولی از خصوصی‌سازی در صنعت خودرو مورد انتظار است. به عنوان مثال، می‌توانیم فاکتورهایی مانند ظرفیت تولید، تنوع محصولات و یا شاخص‌های کیفی محصولات—با استفاده از نظرسنجی‌ها از مصرف‌کنندگان—را مد نظر قرار دهیم.

این کارشناس اقتصادی توضیح داد: به طور کلی، میزان واگذاری، نوع واگذاری و در نهایت تأثیرگذاری بخش خصوصی باید به تحقق این استانداردها و معیارها وابسته باشد. به این معنا که هرچه این استانداردها بهتر رعایت شوند و عملکرد بخش خصوصی بهبود یابد، باید بتوانیم امکانات و مزایای بیشتری برای آن‌ها فراهم کنیم و سهم آن‌ها را افزایش دهیم.

درودیان درباره مهم‌ترین فرصت‌ها و چالش‌هایی که در حال حاضر در فرآیند واگذاری سهام سایپا وجود دارد، گفت: در خصوص سایپا، یکی از بزرگ‌ترین مسائل، مسئله قیمت‌هاست. آیا قیمت‌های فروش محصولات، قیمت‌های منطقی و اقتصادی هستند؟ آیا شرکت قادر به کسب سود با این قیمت‌ها خواهد بود؟ همان‌طور که می‌دانیم، ساختار خودروسازی ما به نوعی بوروکراتیک و پر هزینه است و در نتیجه، قیمت محصولاتی که می‌توانند سودآور باشند، معمولاً بالا است و نمی‌توانند قیمت‌های پایینی داشته باشند.

او ادامه داد: در اینجا تناقضی پدید می‌آید؛ اگر بخواهیم قیمت‌ها برای مصرف‌کننده مناسب باشد، نیاز به تغییرات و اصلاحاتی در ساختار داریم که ممکن است از جنبه‌های اقتصادی و سیاسی نیز عملی نباشد. بنابراین، یکی از مسائل حیاتی، تعیین قیمت‌های محصولات به گونه‌ای است که شرکت بتواند به سوددهی برسد.

این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: نکته دیگر این است که صاحبی که مسئولیت سایپا را به عهده می‌گیرد، چقدر واقعاً انگیزه‌های نوآورانه و تحول‌آفرین دارد؟ آیا این انگیزه‌ها و مأموریت‌های جدید بر اساس معیارهایی که مشخص می‌شود، شکل می‌گیرد یا تنها به یک واگذاری محدود می‌شود و رصد و پایش دقیقی در پی آن انجام نمی‌گیرد؟ این‌ها سؤالات حیاتی هستند.

درودیان در پاسخ به این پرسش که آیا الگوی موفقی از خصوصی‌سازی در ایران داریم که بتوانیم در خصوص سایپا از آن بهره بگیریم، گفت: الگوهای موفق خصوصی‌سازی قطعاً وجود دارند، اما تعداد آن‌ها بسیار محدود است. ما نمی‌توانیم به‌طور جدی به این تجارب افتخار کنیم، زیرا در خصوصی‌سازی‌هایی که انجام داده‌ایم، معمولاً بخش‌های دولتی را به نهادهای شبه‌دولتی واگذار کرده‌ایم و نه به بخش خصوصی مستقل. می‌توان گفت این خودروسازی‌ها نمونه بارز همین روند هستند و احتمالاً این نخستین تجربه جدی ما در خصوصی‌سازی در صنعت‌های مهم کشور باشد.

او درباره پیامدهای ناشی از واگذاری شتاب‌زده خودروسازی‌ها به شبه‌دولتی‌ها توضیح داد: از یک سو، ممکن است واگذاری به این نهادها گام مثبتی باشد، چرا که آن‌ها به سودآوری و عدم سودآوری شرکت حساس هستند و حساسیت آن‌ها بیشتر از دولت است. آن‌ها به‌هرحال متکی به یک بودجه مشخص هستند و زیان‌دهی برای آن‌ها عواقب خاصی دارد. بنابراین، انگیزه آن‌ها برای سودآور کردن شرکت، معمولاً بیشتر از دولت می‌باشد.

این متخصص اقتصادی همچنین خاطرنشان کرد: با این حال، مشکل دیگری که وجود دارد این است که به دلیل ساختار شبه‌دولتی‌شان، احتمال اینکه حاضر به اصلاحات اساسی در صنعت خودرو باشند، بسیار اندک است. به همین دلیل، لازم است در صنعت خودروسازی، به دنبال شناسایی کارآفرینان واقعی و نوآور باشیم که مستقل از لابی‌ها و مافیاها فعالیت می‌کنند. ممکن است این افراد در حال حاضر کوچک و شناخته‌شده نباشند، اما می‌توانیم آن‌ها را شناسایی و حمایت کنیم.

درودیان پیشنهاد داد: ما باید به مدت یک دوره آزمایشی، بر اساس ارزیابی عملکرد و با تعریف معیارهای مشخص، اختیارات را به این افراد واگذار کنیم و ریسک‌پذیری را در این زمینه پیشه کنیم تا ببینیم آن‌ها در این دوره چه عملکردی از خود نشان می‌دهند. در غیر این صورت، با وجود ساختار کنونی و بازیگران فعلی، احتمال تغییرات جدی در این حوزه به حداقل می‌رسد. او در خاتمه گفت: صنعت خودرو جزو معدود صنایعی است که در کشور ما با مقیاس بالا، بر پایه صنعت ساخت تولید می‌شود. در حالی که بیشتر صنایع ما مبتنی بر منابع طبیعی هستند؛ مانند فولاد، پتروشیمی و پالایش نفت. بنابراین، نکته کلیدی در اصلاح و سازماندهی صنعت خودرو، شناسایی شخصیت‌ها و افراد تحول‌ساز است. این افراد در سیستم موجود هستند، اما برای ارتقاء جایگاهشان باید از طریق سازوکارهای سیاسی و مشخصاً از سوی وزارت صنعت شناسایی و حمایت شوند.