اسنپبک؛ «سلاح بیهدف» غرب در برابر اقتصاد ایران
“`html
بر اساس گزارش خبرگزاری مهر، فعالسازی مکانیزم «بازگشت خودکار تحریمها» که به آن اسنپبک میگویند، در اوضاع اقتصادی ایران بیشتر به جنبه روانی مربوط میشود و عملاً به نوعی «تفنگ بیفشنگ» در عرصه دیپلماسی شباهت دارد.
تحلیلگران اشاره کردهاند که با اینکه تحریمهای اساسی آمریکا و اروپا سالهاست که برقرار هستند، اما خبر از بازگشت قطعنامههای شورای امنیت، باعث ایجاد اضطراب در بازارهای ارز، طلا و سرمایه میشود.
واکنشها عموماً پیش از هرگونه اقدام واقعی شکل میگیرند و بر پایه انتظارات منفی بنا میشود. بخش عمدهای از محدودیتهایی که با اسنپبک بهوجود میآید، شامل تحریمهای تسلیحاتی و برخی ممنوعیتهای فنی است.
تحریمهای شدید در عرصه بانکی و نفتی که فشار عمدهای بر اقتصاد ایران تحمیل میکنند، عمدتاً خارج از این سازوکار و بهطور یکجانبه از سوی آمریکا و متحدانش اعمال شده است.
روسیه و چین بهصراحت با کاربرد یکطرفه و سیاسی این مکانیسم مخالفت کرده و بدون همکاری این کشورها و حمایت گروهی شورای امنیت، اسنپبک در بهترین حالت صرفاً جنبه تبلیغاتی خواهد داشت. کارشناسان دیپلماسی معتقدند این ابزار تنها نمونهای از تهدید بیعمل به شمار میرود؛ ابزاری که بیشتر باعث ایجاد نگرانی و ناامنی میشود تا تأثیر واقعی، ولی در فضای حساس بازار، این تهدید میتواند بهاندازه شلیک واقعی مؤثر واقع شود، حتی اگر «گلولهای» شلیک نشود.
تقاضای ارز در بازار غیررسمی کم و هیجانی است
حسن ولی بیگی، عضو هیأت علمی مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، با اشاره به افزایش نرخ ارز در روزهای اخیر بیان کرد: در سال جاری دو نوسان شدید را در نرخ ارز شاهد بودهایم؛ ابتدا بهای دلار به ۱۰۵ هزار تومان رسید، ولی بهسرعت به کانال ۸۰ هزار تومان سقوط کرد. همچنین با آغاز جنگ ۱۲ روزه، نرخ ارز مبادلاتی به شدت افزایش یافت و به ۹۳ هزار تومان رسید، اما به تندی به ۸۲ هزار تومان کاهش یافت. بنابراین این نوسانهای نرخ ارز نشاندهنده این است که در صورت فراهم شدن شرایط سیاسی عادی، نرخ ارز به سطوح قبلی بازخواهد گشت.
ولی بیگی توضیح داد: در حال حاضر، فضای بازار ارز هیجانی است و به احتمال زیاد، خرید و فروشهای ارزی در مقیاس کم انجام میشود و به نظر نمیرسد که تقاضای زیادی برای خرید ارز موجود باشد.
وی عنوان کرد: اگر تنشهای سیاسی کاهش یابد، تقاضا برای ارز که در حال حاضر اندک است، قطعاً از بین خواهد رفت و ارزش پول ملی بهبود خواهد یافت.
وی همچنین خاطرنشان کرد: رسانههای مخالف ایران در حال ایجاد جو مضطرب و ملتهب علیه کشور هستند تا موجب افزایش نرخ ارز شوند. علاوه بر این، کانالهای تلگرامی از طریق نرخسازی و تشدید هیجانات، تلاش میکنند تا نرخ ارز در بازار غیررسمی را بالا ببرند و در این وضعیت سودهای کلانی کسب کنند.
ولی بیگی با اشاره به افزایش ذخایر ارزی و طلای بانک مرکزی در سالهای اخیر، بیان کرد: به دلیل تحریمها ممکن است مبادلات دلاری کشور بسیار کاهش یافته و کارایی دلار تحت محدودیتهای سوئیفت برای کشور به معمول نرسد، اما تقویت ذخایر طلا بهعنوان یک جایگزین بسیار خوب در این زمینه عمل میکند.
وی خاطرنشان ساخت: در سطح بینالمللی، جنگها و ناامنیها باعث شدهاند که کشورهای مختلف به سمت افزایش ذخایر طلا پیش بروند و در این راستا، بهترین اقدام بانک مرکزی برای حفظ ارزش پول، افزایش ذخایر طلا محسوب میشود.
عضو هیأت علمی مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی در پایان تأکید کرد: همچنین ارزش دلار در جهان مسیر کاهشی را طی میکند و وقتی ارزش دلار کاهش یابد، ارزش طلا افزایش مییابد، ازاینرو افزایش ذخایر طلا بهعنوان بهترین راهکار برای کاهش آثار منفی مکانیسم ماشه است؛ که دولت و بانک مرکزی در یک تا دو سال گذشته بهخوبی به این موضوع پرداخته و نتایج آن افزایش بیش از ۱۰۰ تن طلا بهعنوان ذخایر استراتژیک کشور بوده است.
فشاری از تقاضا در بازار ارز وجود ندارد
ایرج ندیمی، کارشناس اقتصادی و نماینده اسبق مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو با خبرنگار مهر به فعالسازی مکانیسم ماشه علیه ایران اشاره کرد و گفت: عملیات فعالسازی مکانیسم ماشه تأثیر جدی برای ما ندارد؛ زیرا ایران سالهاست که با سختترین تحریمها روبرو است و بهنوعی به آن عادت کرده است.
وی افزود: آنچه که اکنون اهمیت دارد، کاهش وابستگی کشور به دلار است؛ زیرا هر دلار به نوعی جیپیاس است که مسیر مبادلات ما را در سطح جهانی مشخص میکند.
این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: نهادهای بینالمللی غربی هیچگونه منفعتی برای ایران و دیگر کشورها ندارند و کارکرد آنها عمدتاً به نفع کشورهای غربی است. بنابراین اعمال تحریمها علیه ایران، داستان جدیدی نیست که مکانیسم ماشه بهعنوان یک ابزار فشار جدی در اقتصاد کشور شناخته شود.
اینکه اروپاییها امروز از فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگرداندن تحریمها سخن میگویند، بیشتر جنبه رسانهای و روانی دارد؛ زیرا آنها هر اقدام مفیدی که بتوانند در راستای تحریمها علیه ایران انجام دهند، انجام دادهاند و اکنون در شرایطی قرار داریم که هیچ تحریمی را در این سالها لغو نکردهاند که بخواهند دوباره اعمال کنند.
ندیمی همچنین بیان کرد که جو هیجانی ناشی از مکانیسم ماشه بهزودی کاهش خواهد یافت و بر کنترل فضای هیجانی و روانی در کشور تأکید کرد؛ چرا که این آثار روانی در مورد مکانیسم ماشه، باعث افزایش غیرموجه قیمت دلار در روزهای اخیر شده است.
این کارشناس اقتصادی بر این باور است که بازار ارز ایران بسیار تحت تأثیر جو روانی قرار دارد و انتشار خبرهایی درباره بازگشت قطعنامهها یا گزارشهای غیرواقعی در مورد قیمتها، بهسرعت بر اذهان معاملهگران و مردم تأثیر میگذارد. در چند روز گذشته نیز افزایش نرخ دلار بیشتر نتیجه جو روانی و رفتارهای هیجانی بوده تا تقاضای واقعی، زیرا تمام نیازها در بازار رسمی تأمین میشود.
مکانیسم ماشه محدودیت جدیدی برای اقتصاد ایران ایجاد نخواهد کرد
محمد واعظ برزانی؛ اقتصاددان تأکید کرد که اجرای مکانیسم ماشه تأثیر قابل توجهی بر اقتصاد ایران نخواهد داشت و محدودیتهای اصلی که اقتصاد ایران با آن مواجه است از تحریمهای ایالات متحده و بهدنبال آن اتحادیه اروپا ناشی میشود که پیشتر اعمال شده و مبادلات خارجی کشور را تحت تأثیر قرار دادهاند. بنابراین، مکانیسم ماشه بهطور عمده اثر روانی بر فعالان اقتصادی خواهد داشت و با اجرای آن، محدودیت خاص جدیدی بر اقتصاد کشور ایجاد نخواهد شد.
وی اشاره کرد که پیشبینی میشود که پس از اجرای این مکانیسم، با مشاهده عدم تأثیرگذاری واضح آن بر اقتصاد، انتظارات فعالان بازار در حوزه ارز و سکه تعدیل شده و قیمتها به واقعیت نزدیک خواهد شد، بنابراین کاهش نرخ ارز در بازار آزاد و افت قیمت سکه دور از انتظار نخواهد بود. اما این روند ممکن است تقریباً دو ماه طول بکشد و در این بازه ممکن است نوساناتی در بازار پیش بیاید و در چنین شرایطی، افرادی که تحت تأثیر جو روانی داراییهای غیرارزی و غیرطلایی خود را به ارز و طلا تبدیل کنند، احتمالاً دچار ضرر خواهند شد و سوداگران با سوءاستفاده از این موقعیت به آنان آسیب میزنند.
برزانی با بیان اینکه به نظر نمیرسد سیاست ارز تکنرخی در حال حاضر در دستور کار بانک مرکزی قرار داشته باشد، گفت: در شرایط کنونی اجرای چنین سیاستی ممکن نیست و به نظر میرسد حتی اگر تصمیمی در این راستا وجود داشته باشد، بهتر است پس از اجرای مکانیزم ماشه و کاهش آثار روانی ناشی از آن، اقدام شود.
به گفته وی، اجرایی شدن چنین سیاستی در دورهای که کشور از ثبات سیاسی برخوردار است و شوکهای خارجی وجود ندارد، مناسبتر خواهد بود.
این استاد دانشگاه بر اهمیت بانک مرکزی بهعنوان یک بازیگر مؤثر در بازار طلا و ارز تأکید کرد و اظهار داشت که تاکنون این نهاد نقش بازارساز را ایفا کرده است. لازم است توجه داشته باشیم که دخالت این نهاد در بازار دائمی نیست و تنها در شرایط خاص کاربرد دارد. بر این اساس، معاملهگران، بهویژه تازهواردان و افرادی که صبر کمتری دارند، نباید خود را درگیر جریانهای سوداگرانه و پرریسک این بازارها کنند، زیرا نوسانات آن میتواند زیانهای جدی بهدنبال داشته باشد.
بنابر گزارش مهر، تحلیل کارشناسان نشان میدهد که اسنپبک نه تنها محدودیتهای جدیدی برای اقتصاد ایران وضع نمیکند بلکه بهعنوان ابزاری اجرایی قدرتمند برای اعمال فشار اقتصادی شناخته نمیشود. آنچه بیش از همه تأثیرگذار است، موج روانی ناشی از خبر فعالسازی این مکانیسم است که بهصورت موقت بازار ارز و طلا را دچار تنش میکند. با کاهش این فضای هیجانی، نرخها به سمت سطوح متعادل بازمیگردند و ابزارهای جایگزین مانند افزایش ذخایر طلا میتوانند بهعنوان سپر مناسبی در برابر چنین شوکهای روانی عمل کنند.
“`
