از چالش‌های آب در پایتخت آفریقای جنوبی درس بگیریم/ ساکنان بالاشهر تهران آب نمی‌نوشند، بلکه آن را می‌بلعند/ مصرف آب در مناطق 1 تا 3 برابر با 19 منطقه دیگر است

روزنامه هم‌میهن آورده است: بدون شک، دو عامل مذکور از اهمیت بالایی برخوردارند، اما تحقیقی که در سال 2023 در نشریه Nature Sustainability منتشر شده، به ابعاد دیگری اشاره می‌کند که کمتر مورد توجه قرار گرفته است؛ نابرابری اجتماعی.

او بیان می‌کند: «چندوقت پیش در حال عبور از مناطقی بودم که به شست‌وشوی فضای سبز و حیاط یکی از این منازل توجه کردم. زمانی که به این اقدام اعتراض کردم، او پاسخ داد که این موضوع به شما ارتباطی ندارد و من پول آن را می‌دهم.» این رفتار به وضوح نشان‌دهنده نگرش افراد است که آب را نه به‌عنوان یک منبع عمومی، بلکه به عنوان یک محصول شخصی می‌بیند که می‌توان به هر میزان از آن استفاده کرد.

این روزها تهران با بحران آب شهری مواجه است. غالباً بحث‌هایی در مورد ضرورت صرفه‌جویی آب یا کاهش سطح آب سدهایی که منابع تأمین کننده آب شهر هستند، مطرح می‌شود، اما موضوع مصرف نابرابر آب در داخل شهر به ندرت به چشم می‌آید. کافی است نگاهی به تفاوت‌های مشهود بین شمال و جنوب تهران بیندازیم. در محله‌های شمالی مرفه، باغ‌های چشم‌نواز و استخرهای خصوصی با حجم آب زیاد، گاهی از منابع آب رسمی شهر و گاهی از چاه‌های عمیق خصوصی تأمین می‌شوند.

به گفته مدیرعامل سابق شرکت آب و فاضلاب استان تهران، 47 درصد از آب شرب مصرفی پایتخت در مناطق یک تا سه استفاده می‌شود و سرانه مصرف آب در این مناطق 430 لیتر به ازای هر نفر است. این شکاف در مصرف، ساختار تأمین و مصرف آب را به شدت آسیب‌پذیر می‌کند. در حالی که اکثریت شهروندان، آب را با صرفه‌جویی و به‌طور محدود برای نیازهای اولیه مانند آشامیدن، بهداشت و پخت و پز استفاده می‌کنند، گروهی محدود از ثروتمندان، آب را برای مصارف لوکس و غیرضروری به کار می‌برند: باغ‌های وسیع و همواره سبز، استخرهای شخصی که نیاز به هزاران لیتر آب دارند و علف‌های زار که نیاز به آبیاری مداوم دارند؛ آن هم در زمانی که مخازن اصلی شهر به‌طور فزاینده‌ای خالی می‌شوند.

زمانی که مقامات مسئول در شهرهایی نظیر کیپ‌تاون یا تهران اقدام به وضع محدودیت‌هایی برای مصرف آب می‌کنند تا ذخایر آبی را در دوران خشکسالی حفظ نمایند، این محدودیت‌ها به یکسان بر کلیه شهروندان تأثیر نمی‌گذارد. کسانی که پیش‌تر به‌طور ضروری از آب استفاده می‌کردند، بیشترین فشار را تحمل می‌کنند و نمی‌توانند مصرف خود را بیش از این کاهش دهند. به طرز همزمان، ساکنان ثروتمند که قدرت مالی دارند، معمولاً روش‌هایی برای دور زدن محدودیت‌ها پیدا می‌کنند؛ از نصب مخازن آب بزرگ، خرید آب از منابع غیررسمی، تا برداشت از چاه‌های خصوصی خود.

این بدان معناست که لازم است در نگرش ما نسبت به آب بازنگری صورت گیرد و آن را به‌عنوان یک منبع عمومی در نظر بگیریم که باید به‌طور عادلانه برای تمامی شهروندان مدیریت شود. در این راستا، کارشناسان بر این باورند که مدل قیمت‌گذاری کنونی آب باعث تشویق به مصرف بیش از حد و در عین حال، بخش عمده یارانه‌های دولتی به نفع اقشار ثروتمند می‌باشد. در پایان باید گفت که توانایی یک شهر در مقابله با بحران آب، صرفاً آزمونی برای زیرساخت‌های آن نیست؛ بلکه چالشی برای عدالت اجتماعی در آن شهر نیز به شمار می‌آید.

17302