انتشار نام‌های برندگان جایزه معماری آقاخان در سال ۲۰۲۵
بیشکک، قرقیزستان، ۲ سپتامبر ۲۰۲۵ (۱۱ شهریور ۱۴۰۴) – هیئت داوران مستقل شانزدهمین دوره جوایز معماری (۲۳-۲۰۲۵) پس از بازبینی دقیق طرح‌های نهایی که در ماه ژوئن معرفی شده بودند، تعداد هفت برنده را مشخص کرده است. برندگان این دوره با بهره‌گیری از ظرفیت‌های معماری، سعی دارند به عنوان عامل تسهیل‌کننده برای تنوع، انعطاف‌پذیری در جامعه، تحولات اجتماعی، تبادل فرهنگی و طراحی متناسب با اقلیم عمل کنند. این افراد به صورت مشترک یک جایزه یک میلیون دلاری دریافت می‌کنند که به عنوان بزرگترین جایزه در زمینه معماری شناخته می‌شود.
برندگان جوایز معماری سال ۲۰۲۵ آقاخان عبارت‌اند از:
بنگلادش
- خودی‌باری، در مناطق گوناگون، اثر معماران مارینا تبسم – راه حلی قابلیت تکرار، ساخته شده با بامبو و فولاد، برای جوامع بی‌خانمان بوجود آمده از تغییرات اقلیمی و جغرافیایی. هیئت داوران بر اهمیت زیست‌محیطی عمیق این طرح تاکید کردند که در ارتقای جایگاه بامبو به عنوان ماده ساخت و ساز نقشی اساسی داشته است.
چین
- مرکز اجتماعی روستای ووسوتوی غربی در هوهوت، اثر شرکت طراحی معماری مغولستان داخلی – مرکزی ساخته شده از آجر های بازسازی شده که فضایی برای زندگی اجتماعی و فرهنگی فراهم آورده و به نیازهای متنوع فرهنگی جامعه محلی از جمله مسلمانان هویی پاسخ می‌دهد. هیئت داوران به وضوح ذکر کردند که این طرح ابعاد اجتماعی و قومی انضمامی و با ارزش را درون یک کلان جامعه روستایی انسانی به وجود آورده است.
مصر
- نوسازی اسنای تاریخی به دست شرکت تکوین، طرحی است که به چالش‌های مربوط به گردشگری فرهنگی از طریق مداخلات عینی، برنامه‌های اجتماعی و اقتصادی، و استراتژی‌های شهری خلاقانه می‌پردازد، به گونه‌ای که فضایی فراموش شده را به محلی تاریخی و پرجنب‌وجوش تبدیل می‌کند. هیئت داوران از نوآوری در احیای متابولیسم شهری تاریخی به منظور مواجهه با مشکلات معاصر و بهبود کیفیت زندگی تقدیر کردند.
ایران
- اقامتگاه بومگردی ماجرا در جزیره هرمز، اثر طراحان و سازندگان زاو – مجموعه‌ای رنگارنگ با گنبدهایی که نمایانگر رنگین‌کمان خاک‌های سرخ موجود در جزیره است و همچنین مکانی پایدار برای گردشگران است که از مناظر منحصر به فرد جزیره هرمز بهره‌مند می‌شوند. هیئت داوران این طرح را به عنوان توماری زنده از برنامه‌های گوناگون توصیف کردند، که به تدریج اقتصادی جایگزین برای گردشگری را شکل می‌دهد.
- میدان متروی جهاد در تهران، اثر استودیوی معماری کا – ایستگاهی که زمانی فرسوده بود را به نقطه‌ای سرزنده برای عابران تبدیل کرده است. هیئت داوران به کاربرد آجرهای دست‌ساز محلی اشاره کردند که ارتباط با میراث غنی معماری ایران را تبیین کرده و در عین حال بافت گرم و لطیف آن، مقام و ارزش‌گذاری این ایستگاه را به عنوان یک بنای مدرنیته شهری تقویت می‌کند.
پاکستان
- ویژن پاکستان، واقع در اسلام آباد، به دست استودیوی دی‌بی – ساختمانی چندطبقه با نمایی سرشار از زندگی و الهام گرفته از صنایع دستی پاکستانی و عربی، فضایی را فراهم کرده که همزمان یک خیریه برای توانمندسازی جوانان محروم از طریق آموزش حرفه‌ای است. هیئت داوران توجه و تاکید داشتند که این مجتمع نه تنها شامل یک نوآوری در نظام آموزشی است بلکه نوری پرتوان به فضای خود می‌بخشد که ایده‌ای جالب و اقتصادی به همراه دارد.
فلسطین
- کابینت شگفتی‌ها، اثر ای‌ای آناستاس – یک فضای چندمنظوره غیرانتفاعی و تولیدی که با همکاری صنعتگران و پیمانکاران محلی بنا شده و به عنوان یک نقطه محوری برای صنعتگری، طراحی، خلاقیت و یادگیری عمل می‌کند. هیئت داوران به این نتیجه رسیدند که این بنا الگویی برای معماری ارتباطی است که ریشه در ابراز هویت ملی دارد و بر اهمیت تولید فرهنگی به عنوان یک وسیله‌ای برای مقاومت تاکید می‌کند.
مراسم اهدای جوایز شانزدهمین دوره در تاریخ ۱۵ سپتامبر در تالار ملی فیلارمونیک توقته غول ساتبلغان اغلوی قرقیزستان، در بیشکک برگزار خواهد شد. این جوایز نه تنها معماران را در بر می‌گیرد، بلکه شامل شهرداری‌ها، سازندگان، کارفرمایان، استادکاران و مهندسانی است که در تحقق پروژه‌ها نقش مؤثری ایفا کرده‌اند.
جایزه معماری آقاخان
رحیم آقاخان پنجم، رییس کمیته راهبردی جوایز، بیان کرد: “الهام بخشی به نسل جوان برای ساخت با توجه به محیط زیست، دانش و همدلی یکی از بزرگترین اهداف این جایزه است. معماری امروزی باید خود را با چالش‌های اقلیمی همسو سازد، آموزش را ارتقا بخشد و همبستگی بشری را تقویت کند. بنابراین ما درصدد کاشت بذرهای خوش بینی هستیم – اقداماتی خاموش و مقاوم که به فضاهای تعلق بدل می‌شوند؛ فضایی که آینده‌ای پر از کرامت و امید را ترسیم می‌کند.”
جایزه معماری آقاخان در سال ۱۹۷۷ به پیشنهاد حضرت والا شاهزاده کریم آقاخان چهارم تأسیس شد تا نمونه‌های ساخت و ساز موفق را شناسایی و تشویق کند، که بتواند نیازها و آرزوهای جوامعی را که مسلمانان در آن‌ها نقش برجسته دارند، تأمین کند. این جایزه از معماری‌ای قدردانی می‌نماید که علاوه بر پاسخگویی به نیازهای کالبدی، اجتماعی و اقتصادی، به آرمان‌های فرهنگی نیز جنبه عملی می‌دهد. تاکنون در ۱۶ دوره سه ساله، ۱۳۶ پروژه موفق به دریافت این جایزه شده و نزدیک به ده‌هزار پروژه به ثبت رسیده است.
فرخ درخشانی، مدیر جایزه، بر این نکته تأکید کرد: “معماری می‌تواند و باید منبعی از امید باشد؛ امیدی که نه تنها فضایی زیستی ما را شکل می‌دهد بلکه آینده‌هایی ممکن را رقم می‌زند. در زمانه بحران اقلیمی، نابرابری منابع و شتاب در شهرنشینی، جایزه معماری آقاخان از طرح‌هایی قدردانی می‌کند که اجتماع، پایداری و چندفرهنگ‌گرایی را به یکدیگر پیوند می‌دهند تا جهانی هماهنگ‌تر و استوارتر بسازند.”
کتاب “خوش بینی و معماری” به ویرایش لزلی لوکو در سپتامبر ۲۰۲۵ توسط انتشارات “آرکیتنگل” منتشر خواهد شد. این کتاب شامل پروژه‌های منتخب و حاضر در لیست نهایی می‌باشد و از طریق گفتگو و مقاله نشان می‌دهد که چگونه معماری می‌تواند سنت را از طریق نوآوری احیا کند، تجارب بومی را به دیالوگ جهانی مرتبط سازد و فضاهایی فراگیر برای هم‌نشینی فرهنگ‌ها و تاریخ‌های مختلف فراهم آورد.
