ایران به عنوان سومین کشور جهان در زمینه فرونشست/ حجم چشمگیر آبهای زیرزمینی که ایران از دست داده است
با استناد به اطلاعات ارائه شده توسط خبرگزاری خبرآنلاین، علی بیتاللهی، که رهبری بخش زلزلهشناسی مهندسی و خطرپذیری در مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی را بر عهده دارد، در خصوص پدیده فرونشست توضیحاتی ارائه داد و تاکید کرد که این پدیده در کشورهایی همچون ایالات متحده، ژاپن، چین و هند به شدت گسترش یافته است.
او اظهار داشت که یکی از دلایل اصلی فرونشست زمین در کشور ما، کاهش سطح آبهای زیرزمینی است؛ بهطوریکه در اطراف تهران مکانهایی وجود داشته که سطح آب در عمق ۲۰ تا ۳۰ متری قرار داشت، اما در حال حاضر حتی در عمق ۱۲۰ متری نیز چاههای حفر شده دیگر آبی به همراه ندارند. این پدیده به عنوان “بیلان منفی آب” شناخته میشود که به معنای استخراج آب بدون جایگزینی مجدد آن است.
بیتاللهی اضافه کرد که وقتی زمین آب خود را از دست میدهد، لایههای زیرین فشرده میشوند و سطح زمین به تبع این از دست دادن آب، فرو میرود. ایران از نظر تعداد زونهای مبتلا به فرونشست، رتبهای در بین سه کشور نخست جهان دارد.
رئیس بخش زلزلهشناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ادامه داد: در این حال، آبهای سطحی قادر به نفوذ به زمین نخواهند بود و آبخوانها نیز ذخایر خود را از دست میدهند، بهطوریکه آبهای روان در سطح زمین جاری میشوند.
بیتاللهی بیان کرد: دشتهای بارور که مواد مغذی آنها در عمق نیم تا یک متری زمین وجود دارد، بهدلیل جریانهای سطحی شسته شده و به زمینهای غیرقابل کشت تبدیل میشوند.
وی خاطرنشان کرد که این پدیده تبعات بسیاری برای تأسیسات و سازههای ما به همراه میآورد. بسیاری از آثار تاریخی در معرض آسیب قرار دارند؛ بهطور مثال، نقش جهان در اصفهان دچار ترکخوردگی شده است، همچنین مسجد سید اصفهان، پای نقش رستم، محوطه تخت جمشید و … نیز ترکهایی بر سطح خود دارند. بهطور ناراحتکنندهای، از میان حدود ۶۷ اثر ثبتشده میراث فرهنگی، ۲۷ اثر در ناحیه فرونشست واقع شده است.
وی افزود: خطوط ریلی و جادهها نیز متأثر از این پدیده زمینشناختی هستند.
بیتاللهی با اشاره به وضعیت خطوط ریلی در مسیرهای تهران-مشهد و اصفهان–تهران، تصریح کرد که در این مسیرها در تمامی نواحی، مناطقی از فرونشست وجود دارد. همچنین در مسیر ریل نزدیک دریاچه ارومیه نیز با کاهش آب دریاچه، فرونشستهای غیرمنتظرهای رخ داده است. در استان گلستان نیز بیشترین منطقه فرونشست را شاهد هستیم و در مازندران نیز در نقاطی که به آن باور نداشتیم، پدیده فرونشست مشاهده میشود. بهطور کلی، شیوع فرونشست در کشور به طرز قابل توجهی بالا است.
این مقام مسئول در وزارت راه و شهرسازی با اشاره به اینکه مناطق دارای سکونتگاههای جمعیتی، بیشتر در معرض فرونشست قرار دارند و در مناطق کویری و کوهستانی این مشکل کمتر مشاهده میشود، اظهار داشت که شهرهایی نظیر مشهد (شمال غرب)، جنوب غرب تهران، جنوب شرق شیراز و نیمه شمالی اصفهان بهطور جدی با این پدیده مواجه شدهاند. ضروری است که توجه ویژهای به این مسئله داشته باشیم، چراکه جزئی از پایداری سرزمینی ایران است.
بیتاللهی یادآوری کرد که آغاز فرونشست زمین در ایران به دنبال کاهش سطح منابع آب زیرزمینی از اوایل دهه ۵۰ آغاز شده است و این امر بهطور همزمان با رشد جمعیت و توسعه کشاورزی رخ داده، اما از اوایل دهه ۷۰، افت سطح آب به شکلی ناگهانی شدت پیدا کرده است.
وی در ادامه افزود: اگر فرض کنیم کانالی به عمق ۱۰۰ متر و عرض ۱۰۰۰ متر از ساحل دریای مازندران تا دریای عمان وجود داشته باشد، مقدار آبی که کشور از دست داده، به اندازه پرکردن چنین کانالی است. این بیلان منفی آب در قالب فرونشست بروز کرده و در صورت عدم مدیریت صحیح، طبیعت واکنش سختی از خود نشان خواهد داد.
۲۲۳۲۲۵
